<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Eleuterio" audio_filename="Limon_Narra_OJV360_Testimonio-de-vida_2009-09-22-n" version="3" version_date="140915">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Jeremías Cabrera Ortiz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Ocotlán Julián Ventura" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk3" name="Desconocido" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="764.549">
<Turn startTime="0" endTime="118.428">
<Sync time="0"/>
Pos neh a:mo niahka *escuela porque** ne:n ke:meh neh ne:chwi:kaya *noabuelito** mah
<Sync time="7.463"/>
tia:ka:n titatekitih 
<Sync time="9.003"/>
para titakwa:skeh.
<Sync time="10.917"/>
Neh a:mo ni..., a:mo niweli nitahkwilowa.
<Sync time="14.157"/>
Pero neh a:mo ni..., nimomachtih, ke:meh yo:n te:chwi:kayah mah tia:ka:n ttatekitih wa:n te:chwi:ka mah tia:ka:n tikwahkowitih,
<Sync time="21.54"/>
wa:n mah titisika:n wa:n ompa tpanowah n' to:nal.
<Sync time="26.674"/>
*Porque** yeh neho:n
<Sync time="29.241"/>
ta:lpantane:si i:pa takwah ya wa:n yahki a tekitito.
<Sync time="33.264"/>
kwa:k ahsis nepantah mah sepa se: kwi:kili n' taxkaltsí:n.
<Sync time="39.539"/>
Tio:tak se: kiwa:lkwi kowit a, se: kiwa:kwi kahfe:n komo se: tatekito.
<Sync time="44.533"/>
Se: tawa:lma:ma.
<Sync time="50.03"/>
Kon..., te:..., tih..., kowit n' te:..., te:ch...,
<Sync time="52.819"/>
te:chmahcha:ntoya de nemia ok.
<Sync time="56.426"/>
ke:ní:w n' titakwa:skeh, mah timotekit..., timotekipano:skeh, mah ttekitika:n.
<Sync time="60.779"/>
Pero a:mo te:chkalakih *escuela**,
<Sync time="65.525"/>
mo..., ihkó:s..., ihkó:n timoskaltihkeh *hasta para**,
<Sync time="68.976"/>
ik..., *hasta** yekintsi:n a:mo titai:xmatih pero ihkó:n tinentokeh, titakwah.
<Sync time="75.239"/>
Timotekipanowah ke:meh weli wa:n iwki ti:xpano:tokeh.
<Sync time="80.083"/>
Ka:mpa ya titaxi:kohkeh.
<Sync time="83.565"/>
Ta: pos de nemiya ok, pero yekintsi:n a:mo nemi ok,
<Sync time="86.98"/>
wehka:w a te:chka:w,
<Sync time="90.686"/>
ke:meh se: *cuarenta años** a, a:mo nemi ok.
<Sync time="94.673"/>
Wa:n ntsil..., *noabuelita** pos yeh a:mo niki:xmat i:pa.
<Sync time="98.481"/>
I:pa a:mo nemi ok *cuando** ni..., ntamatiko, i..., nitamati.
<Sync time="103.057"/>
I:pa a:mo nikitak ok
<Sync time="105.503"/>
sayoh yehwa:n note:iskaltihka:wa:n yehwa:n nikini:xmat kwali.
<Sync time="110.057"/>
Yehwa:n *hasta** i:n yankwixtok ok yehwa:n ne:n tankeh.
<Sync time="113.271"/>
momihmikilihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="118.428" endTime="121.41">
<Sync time="118.428"/>
¿Ka:ni, ka:ni tekitia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="121.41" endTime="130.182">
<Sync time="121.41"/>
<Who nb="1"/>
¿Mot..., we:ita:t to:ni n' kichi:waya?
<Who nb="2"/>
Pos, tato:kaya.
<Sync time="126.209"/>
<Who nb="1"/>
¿Ke:n...?
<Who nb="2"/>
Tat..., tato:kaya itech ne:n i..., itech *iterreno**.
</Turn>
<Turn speaker="spk3" startTime="130.182" endTime="133.665">
<Sync time="130.182"/>
Tekitia nika:n kwesala:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk3" startTime="133.665" endTime="137.138">
<Sync time="133.665"/>
<Who nb="1"/>
Nika:n kwesala:n tekitia, yeh ompaka..., ompa, ompa...
<Who nb="2"/>
Nika:n kwesala:n kipiaya n' ta:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="137.138" endTime="408.925">
<Sync time="137.138"/>
Ompa n' cha:nchi:wtok wa:n ompa ne:n...,
<Sync time="139.727"/>
ompa tekitia.
<Sync time="143.924"/>
Entó:s yeh kimpiaya ta:ke:walmeh wa:n
<Sync time="147.241"/>
ompa ya n' te:chwi:kaya, *cuando tiempo** tapixka,
<Sync time="150.603"/>
ke:mah mah nejó:n, mah t'sakaka:n sinti,
<Sync time="155.192"/>
t'sakaka:n sinti para a:mo ne: tata:ke:was ki..., kikwi:kwiti:wih sano tehwa:n tikwa:kwa:sakah sinti *hasta** kalihtik.
<Sync time="163.719"/>
Ompa sepa tik..., tikihitah yo:n sinti wa:n ke:mah tikahkote:mah sepa wa:n kisa:lowa ya yeh.
<Sync time="170.808"/>
Ihkó:n yeh ne:n te:chpano:ltih,
<Sync time="176.3"/>
ihkó:n sah.
<Sync time="181.09"/>
A:xka:n neh de nimoskaltih pos ne:n
<Sync time="184.416"/>
no: *igual** ne:n no:pá:n te:chwi:kaya mah ttatekika:n.
<Sync time="188.345"/>
Tiowasakayah wa:n tapa:tskaya ohpa n' to:nal.
<Sync time="193.983"/>
*La una de la mañana** te:chehe:waya mah ttaa:ti:tih, mah ttape:watih wa:n ke:mah no:n tik..., titane:sih sepa de t..., titamitapa:tskah ke:mah ne: neho:n
<Sync time="205.403"/>
sepa tiowih tikwitih owat nono.
<Sync time="208.819"/>
Tiksakah owat.
<Sync time="211.511"/>
Ompa sepa nepantah sepa takwa:ilpia, sepa nejó:n ti..., sepa titapa:tskah nono.
<Sync time="216.614"/>
Sepa tikpe:wah oh..., se: taakia, se: ta..., se: tape:wa.
<Sync time="221.985"/>
Wa:n para..., para onkak m' pane:lah,
<Sync time="225.548"/>
para kinamakaskeh, para titakwa:skeh.
<Sync time="231.164"/>
Yehwa yo:ni neh nikchi:waya nimoskaltih.
<Sync time="235.986"/>
kwalka:n te:che:wayah wa:n *la una de la mañana** mah time:waka:n ya
<Sync time="243.879"/>
wa:n ttape:watih ya.
<Sync time="248.089"/>
Tiksakah owapach para ika molo:nis ne:n
<Sync time="251.473"/>
nekwa:t.
<Sync time="254.299"/>
*Cuando** a:mo tapa:tskah pos
<Sync time="257.281"/>
mah on..., *cuando** onkak tateki:lis pos tiowih titatekitih.
<Sync time="261.522"/>
Tane:si mah ompa tinentoka:n ya n' ka:mpa ttatekih para
<Sync time="265.719"/>
tikmiakilti:skeh n' tokahfe:n wa:n para a:mo ne: tikte:mo:skeh ta:ke:wal, tein kikwa:skia n' ta:ke:wal para tehwa:n tikwa:skeh ya.
<Sync time="273.098"/>
Wa:n yo:n pos e..., onkaya ihkwa:k *mo que** neho:n
<Sync time="279.148"/>
onkaya kwowtah para teihsá: kito:kayah, ke:meh yo:n mi:l.
<Sync time="283.09"/>
Ki..., kito:kah ke:meh i:n, tawi:tekih *chaparral** wa:n ke:mah kit...,
<Sync time="286.675"/>
kit..., kito:kah ya ne:n
<Sync time="288.697"/>
et, kito:kah ayohwach, kito:kah a:hoholin,
<Sync time="292.068"/>
ompa mochi:wa ya ne:n
<Sync time="294.269"/>
ompa o..., onkak a ne:n nanakat.
<Sync time="297.407"/>
Tein eski nanakat mochi:wa, miak taman nanakat onkak wa:n
<Sync time="301.247"/>
para tikwah ya no:, ihkó:n se: kia:hoolwia wa:n
<Sync time="306.685"/>
se: takwa ya, ompa onkak chi:tekpin, ompa onkak ne:n
<Sync time="310.672"/>
chi:l, tomat, nochi ompa ke:waltia:yah itech ne:n
<Sync time="314.77"/>
*iminterreno, pero**
<Sync time="316.668"/>
ke:meh yo:n onkak tapala:n, ke:meh ne: kwowtah wa:n tawi:tekih,
<Sync time="321.034"/>
entó:s nochi, nochi onkaya, a:mo teh se: kihyo:wia:ya, a:mo ke:meh a:man *porque**
<Sync time="325.588"/>
a:man tipexo:nkeh ya *por eso** a:mo teh, a:mo teh onkak ok.
<Sync time="329.485"/>
*Casi** nochi tehwa:n ya ne:n ta:ltikpak tietokeh a:mo,
<Sync time="333.548"/>
a:mo kanah ok ximotato:ki wa:n wehka:w kipiayah *terrenos** ne:n ta:tomeh.
<Sync time="338.405"/>
Ompa ya ne:n..., ompa ya n' takwa:yah.
<Sync time="343.294"/>
Pero yekintsi:n pero
<Sync time="345.874"/>
pero t..., 'mati to:n ika mochi:wa n' tomat n' ke:meh i:n timot..., timotakowiah ya.
<Sync time="350.673"/>
Ekintsi:n ma:ski mi:lah ne:wí:n tahtato:kah ok tepitsi:n pero,
<Sync time="354.825"/>
nochi *rociada** a:mo kanah teh kilit ok.
<Sync time="358.464"/>
Nio:n no: *porque** ayohwach no: mone:neki a, nio:n no: *porque** et, nochi mone:neki a, a:mo kineki ok
<Sync time="365.553"/>
mochi:was ok n' a:hoholin, et.
<Sync time="369.393"/>
*Por eso** yekintsi:n *triste** tietokeh *porque** a:mo teh onkak ok.
<Sync time="373.603"/>
Mahyá: tatamik, pero neh nimolia *porque** ne:n
<Sync time="378.817"/>
kkwa:yah n' ta:tomeh nochi *mo que** tein
<Sync time="381.362"/>
o..., onkaya *mo que** mo..., nika:wí:n tehwa:n, a:mo ne:wí:n wehka wa:le:wa a:mo t'matih to:ni, to:ni n' ika mochi:wa.
<Sync time="387.938"/>
*Porque** nika:n ta:li:xko sah no: n' ki..., n' kita:lia:yah m' *plantas** tein tikwa:skeh.
<Sync time="393.934"/>
Ihkó:n tipano:keh.
<Sync time="400.711"/>
Yeh..., yehwa sah. ¿*Más** ok?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="408.925" endTime="418.707">
<Sync time="408.925"/>
Tehwa:...
<Sync time="415.693"/>
Ne: ne:chnohno:tsa de se: tapalo:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="418.707" endTime="420.729">
<Sync time="418.707"/>
<Who nb="1"/>
¿De se: tapalo:l a?
<Who nb="2"/>
Ajá, xne:ch...
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="420.729" endTime="428.185">
<Sync time="420.729"/>
<Who nb="1"/>
'Ne:chmach... Kilit. Ajá. Yeh se:... Nochi.

<Who nb="2"/>
De n..., de n' kilit. ¿De toni? ¿De, de n..., de nochi?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="428.185" endTime="517.705">
<Sync time="428.185"/>
¿Oso n' tapalo:l n' ke:meh yo:n onkak nochi yo:n...? Yehwa ya yo:n metstsonkilit wa:n ne: nejó:n,
<Sync time="433.734"/>
se: kichi:wa a:hoholoh wa:n ika chi:ltekpin mah se: kichi:lwi,
<Sync time="437.931"/>
*De veras** we:lik. A:xka:n tomakilit pos yeh ihkó:n sah se: kimana wa:n
<Sync time="443.703"/>
se: kikwa ya ika chi:ltamo:ltal.
<Sync time="446.583"/>
A:xka:n ne:n
<Sync time="448.851"/>
nochi n' teihsá: kiltsí:n komo de ke:meh yo:n wa:wkilit komo se: kineki tatsoyo:n, tatsoyo:n wa:n komo se: kineki ihkó:n sah,
<Sync time="455.918"/>
ihkó:n sah se: kikwa. Pero nochi, nochi kiwi:ka chi:ltamo:ltal,
<Sync time="460.44"/>
nochi n' teihsá: kiltsitsí:n.
<Sync time="464.414"/>
Ch..., ke..., ma:ski yo:n ko:lex pos i:pa k..., i:pa kipia de a:hoholoh eski, komo a:mo tatsoyo:n, komohkó:n yo:n ixo:chio tatsoyo:n,
<Sync time="471.414"/>
a:hoholoh no: we:lik.
<Sync time="474.628"/>
Pero pos yo:ni n' kil.., n' kil..., kilmeh.
<Sync time="477.865"/>
Nochi ke:meh yekintsi:n nochi onkak yo:n *verdoras**,
<Sync time="480.981"/>
nochi ne..., nochi tikwah.
<Sync time="485.936"/>
¿*Más** ok? ¿Yehwa sah?
<Sync time="491.428"/>
Ka:n teh onkak, ka:n teh onkak ok kit *más**, ihkó:n ya.
<Sync time="496.486"/>
Ke:mah, yehwa yo:n nikihtowa:ya neh ka...
<Sync time="500.057"/>
et, onka..., onkaya nochi n' ke:meh yo:n
<Sync time="503.584"/>
tomat, chi:l wehka:w. Pero n' a:man ka:n tei, nochi x..., mah se: mokowili.
<Sync time="508.316"/>
Ka:ni wa:le:wa n' chi:ltekpin,
<Sync time="510.281"/>
para se: tachi:lwi:s.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="517.705" endTime="519.879">
<Sync time="517.705"/>
¿Ton tekit tikchi:wa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="519.879" endTime="595.877">
<Sync time="519.879"/>
¿Ekintsi:n?
<Sync time="521.165"/>
Ekintsi:n a:mo teh n'chi:wa *cuando, cuando** nipa:ktoya
<Sync time="524.995"/>
nipa:ktoya *este** ne: ni...,
<Sync time="527.562"/>
n'chi:waya ke:meh i:n nik..., nitisi wa:n ne: niow nik..., niktamakati ne: nota:totsi:n ka:mpa nentok.
<Sync time="534.259"/>
Pero ekintsi:n wa:n ke:meh i:n
<Sync time="537.643"/>
achto pos nikpale:wia:ya tepitsi:n ne:n taki..., tap..., tapixka *sake:ra** sinti n'sentilia:ya,
<Sync time="542.723"/>
pero ekintsi:n a:mo weli ok. Wa:n ne: neho:n
<Sync time="546.25"/>
tite:tatekia:yah,
<Sync time="548.393"/>
para timopano:ltihkeh, tikiniskaltihkeh n' topilwa:n
<Sync time="551.206"/>
Tite:tek..., tite:tatekia:yah n' *cuando tiempo** onkak kahfe:n,
<Sync time="555.84"/>
timowi:kah titatekitih.
<Sync time="557.684"/>
*Hasta** a:man nitatekiskia ok, pero ke:meh ka:n niweli ok, ke:meh ni..., *nidiabética** wa:n
<Sync time="563.724"/>
ne:chchichi:nak a, ekintsi:n a:mo
<Sync time="566.47"/>
a:mo wel teh n'chi:wa ok *más bien**, i:pa sayoh nitokotsetikah ke:meh yo:n
<Sync time="570.278"/>
ihkó:n, a:mo, a:mo..., nio:n no: wel nine:nemi *porque**
<Sync time="574.541"/>
a:mo nta:xi:kowa de nometswa:n para ninemis.
<Sync time="578.113"/>
I:pa sayoh nietikah, nik..., nika:n ekintsi:n tiwalahkeh pero n' kihtoh Mar...,
<Sync time="582.948"/>
Martita mah tiwa:la:ka:n *por eso** tiwa:lahkeh, *demás** a:mo kanah niki:sa.
<Sync time="587.649"/>
Nietok sah. *Porque** a:mo niweli ok *de tanto** kokolis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="595.877" endTime="598.279">
<Sync time="595.877"/>
¿Ton kokolis tiki:xmati?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="598.279" endTime="618.588">
<Sync time="598.279"/>
Pos miak taman kokolis, komohkó:n ne:n, ne:n de pilimeh *o de** tehwa:n, de nochi, miak taman kokolis onkak.
<Sync time="607.422"/>
Onkak de ke:meh i:n *diabética** wa:n yo:n te:kokoh se: itsontekon, te:kokohkeh se: imetswa:n, se:...,
<Sync time="615.293"/>
Te:kwi ne:n tikilwiah nika:n te:kwi kalanemi:lis.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="618.588" endTime="621.235">
<Sync time="618.588"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n yehwa yo:n *más** fie:roh.
<Who nb="2"/>
¿Komo to:ni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="621.235" endTime="660.866">
<Sync time="621.235"/>
Se: kalanemi wa:n se: mihso:ta.
<Sync time="625.677"/>
*Sólo** yehwa yo:n kokolis ne:n te:kwi.
<Sync time="629.249"/>
Ta: te:kwi toto:nik.
<Sync time="633.861"/>
Miak taman kokolis onkak.
<Sync time="637.781"/>
Wa:n de i:n ni..., *nidiabética** pos miak taman kokolis kipia.
<Sync time="641.544"/>
Ika tepilitsi:n, ne:chkokohtok notsontekon.
<Sync time="645.674"/>
N ton...., tepitsi:n a:mo nimaya:na nimochi:wa, entó:s ika yo:n
<Sync time="651.245"/>
pos nikokolisti *porque** a:mo nimaya:na ok.
<Sync time="654.772"/>
Ihkó:n sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="660.866" endTime="671.013">
<Sync time="660.866"/>
kwa:k tichpo:chtli, kwa:k tichpo:chtli katka,
<Sync time="667.576"/>
¿toni tikchi:waya?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="671.013" endTime="715.555">
<Sync time="671.013"/>
I:pa ke:meh i:n ti..., tit..., titisih, teihsá: tikchi:wah i:pa.
<Sync time="677.902"/>
Titisih, ttapa:kah, ke:meh i:n tikimpiah pi:pil pos
<Sync time="681.398"/>
*sake:ra** pi:pil tikina:ltiah, tikintapa:kiah,
<Sync time="684.871"/>
wa:n para sepa se: motixili:ti de nepantah,
<Sync time="687.706"/>
Ka:n teh weh..., ka:n teh *hora** kit tei..., te:ahsi.
<Sync time="693.621"/>
Ihkó:n i:pa wa:n iwki ti:xpano:keh para n' ekintsi:n.
<Sync time="698.755"/>
Timokwi:litih ke:ski kwowit wa:n iwki tto:nalpanowah ya.
<Sync time="703.443"/>
De se: pa:ktok pos se: kichi:wa toni n' te:polowa.
<Sync time="709.684"/>
Ihkó:n sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="715.555" endTime="717.877">
<Sync time="715.555"/>
¿Ke:ní:w timono:tsa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="717.877" endTime="721.27">
<Sync time="717.877"/>
Ocotlán Julián Ventura.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="721.27" endTime="723.292">
<Sync time="721.27"/>
¿A:mo tikmati ka:nachi xiwi[t],
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="723.292" endTime="729.154">
<Sync time="723.292"/>
<Who nb="1"/>
¿Nikpia? *Este** ne:n a:mo ti..., *sesenta y cuatro**.
<Who nb="2"/>
xiwit tikpia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="729.154" endTime="730.935">
<Sync time="729.154"/>
¿De ka:..., de koni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="730.935" endTime="738.77">
<Sync time="730.935"/>
*De..., de sesenta y cuatro años, de**
<Sync time="736.221"/>
*primero de marzo**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="738.77" endTime="741.268">
<Sync time="738.77"/>
¿Moxola:l ka:ni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="741.268" endTime="743.456">
<Sync time="741.268"/>
Limonco.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="743.456" endTime="745.422">
<Sync time="743.456"/>
¿Ompa titla:kat..., ompa tiyo:lik?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="745.422" endTime="750.04">
<Sync time="745.422"/>
A:ah. Ka:mpa niyo:lik nika:n talwiah Yohualichan, Pahmako.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="750.04" endTime="751.603">
<Sync time="750.04"/>
¿Mitsichtekit?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="751.603" endTime="760.04">
<Sync time="751.603"/>
Ompa ne:chichtekikoh. N..., ne:chwi:kakeh Tacuapan, Limonco.
<Sync time="756.313"/>
Limonco n' tietokeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="760.04" endTime="764.549">
<Sync time="760.04"/>
Tasohka:matik.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
