żA:man kwali t'te:chtapowi:s i:n oksé: wito:n, tein tikihtowa koma:pan se: kichihchi:wa? A:, yo:n no:, no: nejó:n, se: kita ka:mpa takwahtokeh i:n ..., ke:meh ti:..., mah ti:ltsapot tikihto:ka:n. Ti:ltsapot, ti:ltsapot, yo:n kikwah n' chiktehmeh. Wa:n se: kite:mowa wito:nkowit tein se: kita:lis ke:meh i:n nimitsilia, ke:meh i:n, ke:meh ta:lpan se: kita:lia wito:nkowit no: *igual** mah, mah tsi:ntoma:wak wa:n kwa:pitsa:wak para kwali momela:wtiki:sa. Se: kilpia, ne:n, ne:n, itech se: kowit, n' *mismo** i..., ima:kowyo ne:n takwalo:t, ka:mpa onkak tsapot tikihto:ka:n. Ompa se: kilpia wito:n, ohka:n se: kilpia para a:mo, para a:mo ne: mo..., ka:xa:nis. Ohka:n mah ilpito ka:mpa pero mah tili:ntok. Wa:n ke:mah se:, se: kil..., se: kilpia sepa no: ne:n..., ne:n kow..., kowit tein se:, se: kichihkolowa ka:mpa se: kite:mpilo:s ne:n mi:nkat. Wa:n nika:n no: se: kita:lia no:. Wa:n se: kiteki, ne:n, kowtsí:n ke:meh se: kitaskia kwali, kwali ki..., kipale:wi:s para kipata:was ne:n..., ne:n tamali:n. Wa:n ke:mah se: kite:mpilowa itech..., itech n' kwowtsi:n tein yo:n chihkoltik nimitsilia, yo:n yewaltik se: kichihkolowa. Wa:n nika:n se: kite:mpilowa mi:nkat itech wa:n se: kite:mpilowa ihkó:n, wa:n mah yo:n tili:nto, wa:n, wa:n *cuan**... nihnika:n neh nik..., nikilpilia, ne:n, i:n tein i:xtapaletok n' kwowtsi:n, neh nikilpilia ika se: tamali:ntsi:n *para cuando** tawetsi a:mo pawetsi *hasta** ta:lpan. Ompa sah pilkatiki:sa n' kowtsí:n para a:mo nimowihti:s sepa n'te:mo:ti ne: ta:lpan ok wa:n nik..., nikpoloh ya, a:mo. Nikilpia para *cuando** tawetsi, taksaki n' chiktehtsi:n nika:n. Nika:n etok n' ti:ltsapot nikta:lia wa:n nikta:lia xiwit, nika:n..., nika:n nikta:lia para a:mo pano:s nikahkwí:n wa:n wi:tsaya n' .... Yo:n mokwih wehweichiktehmeh, pa:pa:meh *o** te:na:ka:lmeh *o** kowchitomeh, tein *más** wehwei chiktehmeh nemih. Ke:meh ahko n' takwah a:mo..., seki n' chiktehmeh a:mo temowah ta:lpan pos se: kichi:wa ahko. Wa:n ihkón se: k..., se: kita:lia nimitsilia takwa:lo:t ompa ya wa:n se: kitsakwa n' ika xiwit nika:n para a:mo .... Nika:n kina:lkwa:s, tik..., moketsaki:w nika:n ka:mpa..., nika:n paniá:n, moketsa itech n' kowtsi:n, para takwa:ti wa:n tawetsi a wa:n kilpia ya m' bosa:l yo:n. Mopilowa, ompa etok a n' chikteh. Yehwa yo:n semi ihsiwka se: kichi:wa, soh mah se: kimati ke:ní:w se: kihilpi:s para se: ki.... Yo:n a:mo *tanto** ti..., tiktohto:kati n' kowtsitsi:n, yo:n tikihilpi:s sah ika, ika kwomekat, to..., to..., tein ya tikahsik. Wa:n nejó:n, yehwa yo:n se: kichihchi:wa yo:n, yehwa ika se: kintakechilia. Yo:n kiliah ko..., kowma:p..., kowma:pa..., koma:pawito:n. De koma:pan se: kichi:wa. Ke:mah wa:n mokwih miak taman chiktehtsitsi:n, tein, tein wehwei:n, a:mo tein tsikitsitsi:n, tein yo:n ke:meh papa:meh, ke:meh yo:n te:na:ka:lmeh, mo..., komohkó:n yo:n chachalacas no: yo:n kowtah n' onkakeh, tepe:tah, no: mokwih ika yo:n, itech a:matet se: tehko ahko wa:n no: nikchi:waya iwki, no: nikinki:tskia:ya neh, a:mo wel nikintatopo:nilia, *mejor** nikchi:wa ika yo:n wito:n. Ke:mah, yehwa yo:n se: kichi:wa kwali. Te..., te..., ti:ltsapot wa:n a:makowit, oksé: kowit tein no: kwali se: kita:lilia. Ti:ltsapot, ok..., ti..., ti.... Pos komohkó:n, yo:n, yo:n tetsapot *más** kachi kwali se:..., se: ki..., se: kita:lilia *porque más** ma:yeh, ne:n, na..., ne:n, ti:ltsapot. Kachi ma:yeh yo:n wa:n kwali se: mopale:wia para se: tachihchi:was kwaltsi:n. Ke:mah, ti:ltsapot, yehwa sah n' kikwah ne:n, ne:n, chiktehmeh *sólo** ti:ltsapot. Ke:mah wa:n yo:n chi:chiwala:yo:t kikwah ne:n chiktehmeh n' ahko pero a:mo wel se: kie:kta:lia *porque** ye:kma:wihwita:tstik komoke wa:n ti:ltsapot kwaltsi:n momahmaxalowa, moma:ytia kwaltsi:n, kwali se: kitachihchi:wia n' ahko. Yehwa yo:n. Ke:mah. żYehwa sah eski pos nochi de i:n kowma:pawito:n? Yehwa sah, yehwa sah yo:n. 'Te:chili moto:ka:y. Yehwa sah. NiErnesto Vázquez, José Ernesto Vázquez.