<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="tahtol2" audio_filename="Tzina_Narra_RMM303_experiencia-como-socio-Toseepan_2009-09-09-h" version="10" version_date="140423">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Jeremías Cabrera Ortiz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Rubén Macario Martínez" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="2590.301">
<Turn startTime="0" endTime="5.389" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:ma
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="5.389" endTime="433.655">
<Sync time="5.389"/>
Ajá, *este**, neh ne: ke:man nimoskaltih nika:n.
<Sync time="12.634"/>
Nika:n niyo:lik pero a:mo nika:n nimoskaltih, neh nimoskalti:to *hasta más** paratani
<Sync time="18.416"/>
wa:n ompa neh nikitaya okseki taman, taman,
<Sync time="22.68"/>
taman tato:k mochi:waya.
<Sync time="25.693"/>
Nika:n tehwa:n, nika:n tehwa:n tiki:xtiah n' tato:k se: *viaje** sah *por** xiwit
<Sync time="32.244"/>
wa:n ne:wí:n paratani ka:mpa neh nitekitia tiki:xtia:yah o:me *cosecha por** xiwit.
<Sync time="40.74"/>
Titato:kayah, n' ompa ne: titato:kayah itech, itech *diciembre**,
<Sync time="48.998"/>
tiki:xtia:yah mayo,
<Sync time="52.045"/>
de ma:yoh titato:kayah sepa itech *junio**,
<Sync time="55.43"/>
tiki:xtia:yah itech *di..., noviembre**, tiki:xtiah yo:n tato:k
<Sync time="61.333"/>
¿Ke:yeh? Porque n' ompa ne: más takawa:ni
<Sync time="63.766"/>
wa:n neh ne: ke:man *cuando** katka ni..., nipili ok pos *hasta** nikwelitaya
<Sync time="68.741"/>
¿Ke:yeh nikwelitaya? Porque tehwa:n nika:n a:mo ke:man tikitayah se: *cosecha** ke:meh ompaka ne:wín tikitah..., ko..., tikitayah *cosechas**
<Sync time="75.497"/>
*Cuando** niki:..., nika:n ninemia nik..., nikitaya oksé:, oksé: nemi:lis nikpiaya,
<Sync time="81.047"/>
pero cuando niahsik itech..., newí:n paratani, oksé: nemi:lis katka
<Sync time="86.717"/>
¿Ke:yeh?
<Sync time="88.145"/>
*Porque** n' ompa nikitaya itech mi:lah a:mo moneki tikto:kaskiah *cosas** tein tato:k para takwalis,
<Sync time="94.905"/>
sanoke n' ompa mochi:waya itech mi:lah sah ke:meh okseki nepale:wi:l
<Sync time="104.037"/>
*Entonces cuando** tikitayah n' tehwa:n yo:n *hasta** timowelitayah. 
<Sync time="107.998"/>
¿Ke:yeh? *Porque** tehwa:n nika:n titeltahyo:wia:yah nika:n ka:mpa neh a:xka:n..., ka:mpa a:xka:n nietok.
<Sync time="112.08"/>
Ne: ke:man onkaya *más** tahyo:wi:lis *que** a:xka:n, a:xkan nikita neh pos mo..., mopatak
<Sync time="117.993"/>
pero *cuando** neh nimoskaltih nika:n i:n, ka:mpa a:xka:n nietok,
<Sync time="122.796"/>
amo a:xka:n..., a:mo *igual** ke:meh a:xka:n pi:pil yetokeh.
<Sync time="125.694"/>
Neh miak tahyo:wi:lis nikpa:no:k, se:sepa ti..., se:sepa tikihtowah tehwa:n pos tik..., [ti]takwa:yah *hasta** ohpa sah n' to:nal
<Sync time="136.015"/>
¿Ke:yeh? *Por lo mismo de que** pos a:mo onkaya *más** nepale:wi:l ke:meh a:xka:n tikitstokeh miak nepale:wi:l
<Sync time="143.78"/>
wa:n ne:wí:n paratani a:mo, newí:n paratani nikmatiah tehwa:n mahyá: yo:n ...
<Sync time="148.371"/>
se: takwalis katka *porque a veces hasta** n' tato:k *hasta** ikowyohka:n moa:wilowa:ya,
<Sync time="154.642"/>
tato:kayah mi:lah, tamitapixkah n..., kipixkah n' sintsi:n,
<Sync time="161.107"/>
*a veces** neh *cuando** nia:ya ke:meh i:n a:mo no: nimotatsiwilia:ya, nikatka ni..., nitamattoya ya, i:pa nikpiaya..., nikpiaya ya noxiwtsitsi:n ya, *bueno** i:pa nikpiaya nox..., noeda:des
<Sync time="169.649"/>
Nia:ya ke:meh i:n sintah nimopehpenili:ti sinti
<Sync time="173.584"/>
wa:n nikwelitaya *porque** yo:n sinti nikpehpenati a, pos mismo ye:hwa:n ne:n tein ina:xka ne:chilwia:yah
<Sync time="179.127"/>
ximotehte:moli sinti komo timotehte:molia,
<Sync time="182.599"/>
yo:n i:pa ompa moa:wilo:ti a, komo a:mo tikteki, komo a:mo n' a:kin kiteki ompa moa:wilo:ti yo:n sintsi:n.
<Sync time="187.802"/>
Tein neh nikchi:waya niktekiti yo:n sin..., niktehte:moti yo:n sinti, niehko nokalihtik wa:n niko:ya
<Sync time="194.043"/>
nikpihpixka wa:n niko:ya yo:n..., yo:n tao:l, ke:mah nikwi:ka ya n'amakati a.
<Sync time="198.401"/>
Yo:n n'namakati, nimonamakili:ti a ¿*Porque** ke:yeh? Yo:n para nehwa ya n' tomi:n tein n'namakati n' tao:ltsi:n,
<Sync time="203.527"/>
pero a:mo nimoichtekilia:ya *sino que** yo:n tao:ltsi:n *mismo** yehwa ne:n *dueños**, tein ina:xka ne:n tato:k ne:chilia:yah mah n'motehte:moli:ti a.
<Sync time="210.826"/>
*Hasta** neh no: ... *Hasta** nimowelitaya ya, ihwa:k nikpiaya tak mahtak..., mahtaktio:mo:me xiwit. Mmm.
<Sync time="217.497"/>
Entonces yo:n nikwelitaya ya neh, niehko nokalihtik nikwa:lkwi a notomi:ntsi:n, *no** pos
<Sync time="222.934"/>
nimowelita ya, ¿Porque ke:yeh? Nikitaya onkak..., onkak nepale:wil a.
<Sync time="227.61"/>
Entó:s ompa yo:n tikitayah tehwa:n oksé:..., oksé: nemi:lis katka
<Sync time="232.264"/>
*porque** a:mo..., a:mo tikihtowah tehwa:n impo:rtah no: pos n' to:kati, nikto:kati yehwa i:n tato:k para mah nikwa:s. A:mo, ompa ne: mochi:waya sah itech mi:lah.
<Sync time="241.899"/>
Tikitas teh onkak..., onkak *este**, ayoh, onkak witsti, onkak et, onkak kilit.
<Sync time="247.971"/>
Onkaya miak nepale:wi:l, *hasta** tap..., *hasta, hasta** tapialmeh a:mo, a:mo kinahsia kokolis,
<Sync time="254.53"/>
pio:meh, tikimpiayah piomeh ihkó:n, pero piomeh,
<Sync time="258.021"/>
a:mo tikowayah pio para tikwa:tih.
<Sync time="260.666"/>
Tik... ee..., tata:sati se: pio, a:mo tiko:wtinemih pio:temeh para tikinkwa:tih, sanoke ompa tikwiah itech yo:n ...
<Sync time="266.188"/>
Pio:meh tein tata:sayah tikwi..., tike:wayah wa:n tikwiah para tikwa:yah ya nochi yo:n tapalo:l.
<Sync time="271.477"/>
Mmm.
<Sync time="272.345"/>
pero oksé: ta..., oksé: *tiempo** katka, pero a:xka:n nikita neh n' a:man a:mo..., ta: a:mo kinekih ok, nió:n *porque** piomeh a:mo kinekih mochi:waskeh ok a:xka:n nikita neh
<Sync time="279.771"/>
pos onkak miak tahyo:wi:lis *por lo mismo de que** oksé: *tiempo** tiahtokeh.
<Sync time="286.16"/>
A:mo nikmati... a:mo nikmati ke:yeh, xa: porin onkak miak talna:miki:lis de n' koyo:meh ya
<Sync time="296.29"/>
*porque** ne: ke:man a:mo tiki:xmatiah este..., oks..., a:mo tiki:xmatiah tein te:chkokoliskwi:lti:s ke:meh a:man miak kokolis tiki:xmatih ya
<Sync time="307.202"/>
*por ejemplo** ke:meh yekintsi:n tike:walti:skeh se: *mata** mi:l moneki *abono**
<Sync time="316.166"/>
tike:walti:skeh se: *mata** kahfe:n moneki *abono**
<Sync time="320.934"/>
wa:n yo:n *abono** ¿toni kichi:wa? yo:n *abono** techkokoliskwi:ltia ya para tehwa:n
<Sync time="326.054"/>
yeh ika n' a:man topi:pilwa:n a:man nikita neh kokolisyohkeh ya, a:mo...,
<Sync time="331.026"/>
tehtein weli kokolis kinkwi
<Sync time="333.798"/>
wa:n ne: ke:man moskaltihkeh n' towe:ita:twa:n chika:wkeh,
<Sync time="338.199"/>
se: sepatika kahxitia:yah *hasta..., hasta ci..., cien años, ochenta años**
<Sync time="345.667"/>
semi, semi tel..., tel..., tel.., telokichpil ok mikia, *ochenta, setenta y ocho, de ochenta años**
<Sync time="352.736"/>
wa:n a:xka:n a:mo n' a:kin kahxitia *ochenta años**, axka:n titamih ya *de, 
<Sync time="356.288"/>
de cincuenta, sesenta años**, komoke mah tikihto:ka:n tehwa:n timomachiliah mahyá: yo:n a:mo tichika:wkeh ok
<Sync time="363.484"/>
*todavía** pero *más** a..., *más después** a:mo tikmatih ke:ní:w tipano:tih.
<Sync time="368.371"/>
Entó:s n' ompa yo:n tehwa:n tikitstokeh n..., nochi mopatatiw n' tonemi:lis,
<Sync time="372.518"/>
mopatatiw tochika:walis, ee.
<Sync time="376.136"/>
*Entonces** yehwa yo:n tehwa:n titahtowah *por eso** nimitsilia neh,
<Sync time="379.225"/>
ne: ke:man a:mo onkaya más tahyo:wi:lis, onkaya..., onkaya..., a:mo onkaya más kokolis 
<Sync time="383.054"/>
*por lo mismo de que** n' tato:k tike:waltia:yah ika *puro** tapala:n sah.
<Sync time="387.37"/>
Tikto:kati se: *mata** mi:ltsi:n mochi:waya,
<Sync time="392.385"/>
tikto:kati se: *mata** kahfe:n mochi:waya, i...,
<Sync time="396.087"/>
wa:n a:xka:n a:mo. A:xka:n kipia ke tik..., kita:lili:skeh, k'kowaskeh n' abono para mochi:was mi:l
<Sync time="404.067"/>
*entonces** n' ompa yo:n tehwa:n tikitstokeh semi *mal**
<Sync time="407.103"/>
a:mo tikmatih pos *hasta** ka:ni n' tiahsitih *más después, pues a lo mejor** n' topi:pilwa:n ... 
<Sync time="413.059"/>
*puede que** (k)ahxitiah *siquiera** se: *veinte o treinta o cuarenta años o puede ser que** mikih *más antes porque** tikitstokeh a:xka:n miak kokolis onkak.
<Sync time="421.278"/>
Entó:s yehwa yo:n a:mo nikmati ke:ní:w tiki:xehekowa, ¿ton talna:miki:lis tine:chtahtani:s más?
<Sync time="427.266"/>
Oksé: talna:miki:lis tik..., tikahsika:matis pos x'ne:chtahtani, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="433.655" endTime="440.596">
<Sync time="433.655"/>
¿Ke:yeh o:tiahki oksé:ka:n tita:...?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="440.596" endTime="664.423">
<Sync time="440.596"/>
Ah, yo:n nimitsiliah niahki *por lo mismo de que** tikakiah ke m' paratani *más** motachi:wa,
<Sync time="449.291"/>
*más** motachi:waya ok ke nika:n.
<Sync time="451.83"/>
No:pá:n pe:wak tekiti paratani, yehwa m' *primero** yahki, pe:wak tekiti
<Sync time="456.469"/>
*después** neh katka ninohne:l, nikpiaya chikwase:n xiwit,
<Sync time="460.912"/>
wa:lah no:pá:n, ke:meh te:tekitilia:ya newí:n paratani wa:lah no:pá:n. Kihtowa: "abes qué"
<Sync time="466.091"/>
Kilia no:má:n, kilia: "Tiowih" kilia "paratani" kilia 
<Sync time="469.582"/>
"paratani" kilia "*más** motachi:wa" kilia.
<Sync time="472.544"/>
"Nika:n tehwa:n" kilia "ki:sa sayoh o:me *cos..., este** se: *cosecha** sah n' xiwit
<Sync time="476.217"/>
wa:n paratani" kilia "tiki:xti:skeh" kilia "o:me *cosecha** xiwit", kilia "n' ompa n' tato:k, mm.
<Sync time="481.96"/>
"ompa a:mo moneki tiko:wtos" kilia "chi:ltekpin. Chi:ltekpin" kilia "mochi:wa mi:lah sah.
<Sync time="486.119"/>
A:mo tiko:wtos kilit, kilit mochi:wa mi:lah.
<Sync time="489.398"/>
A:mo tiko:wtos *ajonjolí**, a:ko:lin, a:ko:lin mochi:wa *mismo** ompa mi:lah sah,
<Sync time="494.349"/>
sayoh x'tepe:wa ompa tikpia n' tato:k."
<Sync time="498.115"/>
Emekat, ke:meh nimitsilia n' emekat, yo:n emekat a:mo moneki t'to:kas, sayoh tikta:lia sah se:, tikmoya:wa sah ne:n etsi:n wa:n tikitas teh n' ampó:n onkak a.
<Sync time="507.995"/>
Chi:l, yo:n chi:..., chi:l..., wehweichi:l tikiliah yo:n a:mo moneki tikihto:ti, no pos ...
<Sync time="515.94"/>
mochi:was a:mo mochi:was, mochi:wa *porque** mochi:wa n' ompakawí:n, eh.
<Sync time="520.722"/>
*Entonces** yehwa yo:n no:pá:n semi kwelitak. Kihtowa, "pos newí:n paratani" kihtowa "*más** motachi:wa ke nika:n tehwa:n" kihtowa. "Pos *mejor** tiowih."
<Sync time="526.625"/>
Wa:n ke:meh neh katka nipili ok, ne:chkwite:w, ne:chwi:kak,
<Sync time="530.433"/>
pe:wak ompa t'tekitih, no ompa nimo..., ompa nimoskalti:to.
<Sync time="533.818"/>
Nikchi:wato mahtaktio:na:wi xiwit,
<Sync time="538.988"/>
mahtaktio:na:wi xiwit ompa nikchi:wato, ompa ninemia, mm.
<Sync time="544.129"/>
Nikwelitaya *porque** pos nikitaya oksé: *vida** nikpiaya más que nika:n, nika:n n'tahyo:wia:ya n' ompa ne: a:mo n'tahyo:wiaya ika n' takwalis.
<Sync time="551.514"/>
¿Ke:yeh? Porque pos nikitaya motachi:waya, onkaya para t'takwa:skeh,
<Sync time="558.242"/>
*entonces** yehwa yo:n tehwa:n tikwelitayah wa:n ke:meh nimitsilwia tipa:ktoyah kwaltsi:n
<Sync time="565.012"/>
pos timowelitayah tehwa:n t'takwa:yah. *Cuando** s...,
<Sync time="568.186"/>
t'mattokeh ton tahyo:wi:lis nika:n tehwa:n tikpiayah, 
<Sync time="570.338"/>
ompa ne: tiahsiah tehwa:n pos tikitayah onkaya miak takwalis,
<Sync time="574.829"/>
entó:s yehwa yo:n tehwa:n tik..., tikwelitayah.
<Sync time="577.347"/>
Pero *después de** yo:n mahtaktio:na:wi xiwit nietoya, nimoyo:lahsik,
<Sync time="583.292"/>
ni..., pe:wak nitamattiw a, nikpiaya ya yo:n mahtaktio:na:wi xiwit, pe:wak nikilia no:pá:n, nomá:n "]*sabes qué**, neh niow"
<Sync time="589.258"/>
"¿Ka:ni n' tiow? "Pos ka:mpa niwa:le:w" nikilia.
<Sync time="591.839"/>
"Ne:chtapowiah ke kachi kwali nopue:bloh wa:n a:mo nika:n.
<Sync time="596.128"/>
Nika:n nimikis *mejor** mah nimikiti noxola:l."
<Sync time="599.598"/>
Pe..., ne:chilia no:pá:n, no:má:n: "Pero, ¿ke:yeh n' tia:ti?" "Nia:ti" nikilia.
<Sync time="603.004"/>
"Yahki a nokni:w se: n' tein taeka:na, neh no: nia:ti" nikilia. Neh,
<Sync time="606.09"/>
pero *cuando** neh nikilih ke niwa:le:was, niwa:le:w.
<Sync time="611.573"/>
Entó:s de niwa:le:w nika:n, ni..., pe:wak nitekiti a, nitekiti a, nitekiti a, pero mahyá: yo:n nikitaya *siempre** n' onkakaya tahyo:wi:lis,
<Sync time="619.062"/>
a:mo onkaya *más**..., onkaya chi:walis *pero pos** a:mo onkaya *más** nepale:wi:l.
<Sync time="623.358"/>
entó:s n'nemilih niá:s okseko, nikpiaya..., nikpiaya kaxto:lomo:me xiwit,
<Sync time="631.143"/>
kaxto:lomo:me xiwit nikpiaya niah para, para Veracruz.
<Sync time="637.993"/>
Veracruz oksé: *vida** nikitato ompa.
<Sync time="641.187"/>
*Veracruz** niah, ninemik,
<Sync time="645.042"/>
ninemik, niahka *hasta** Oaxaca
<Sync time="649.338"/>
*estado de** Oaxaca nietoya.
<Sync time="652.004"/>
*Después de estado de** Oaxaca** ninentinemik, niahki. Niahsik *hasta Villahermosa, Tabasco**
<Sync time="658.689"/>
nika:mpa de *Villahermosa** nietoya ompa no: n'tekitik. 
<Sync time="662.159"/>
*Entonces** nikwelitaya yehwa yo:n, neh nikwelita n'tekitis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="664.423" endTime="666.284">
<Sync time="664.423"/>
Ach..., achtopa xne:chpowili.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="666.284" endTime="666.701">
<Sync time="666.284"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="666.701" endTime="672.737">
<Sync time="666.701"/>
<Who nb="1"/>
Eeh, toni tikchi:waya ne: Veracruz, nima ke:nihki tite:moma:nawia:ya. 
<Who nb="2"/>
A:.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="672.737" endTime="2580.697">
<Sync time="672.737"/>
*Este** Veracruz nikwelitaya taxta:wi:l
<Sync time="676.69"/>
ne:chtaxta:wia:yah tepitsi:n *más** wa:n ompa nitekitia itech..., itech ke:meh i:n itech *potreros** n'tawi:tekia
<Sync time="683.458"/>
wa:n nikwelitaya *porque** no: ne:ch..., ke:meh ihkó:n kitayah nitekiti a,
<Sync time="688.278"/>
entó:s *mismo nopa:tro:n** ne:chpialia:yah *confianza**. Kihtowa:yah "*no pues**, nejí:n *señor**, nejí:n *joven, trabajador
<Sync time="694.001"/>
pues** t'makah *más** tekit wa:n ne:chmakayah n' takwalis
<Sync time="699.375"/>
pero katka nose:lti, a:mo nikpiaya n'..., nikpiaya n' a:kin *más que** nomá:n, nopá:n, pos nikinka:wte:waya wa:n neh nia:ya.
<Sync time="704.357"/>
Nikwelitaya n' taxta:wi:l *porque** n' ompa ne: más ne:chtaxta:wia:yah ke nika:n.
<Sync time="707.795"/>
Nika:n nikta:nia *cinco pesos** ompa ne: nikta:nia *diez pesos o doce pesos** wa:n ompa ne:chtamakayah
<Sync time="715.126"/>
entó:s yehwa yo:n nikwelitaya neh.
<Sync time="716.991"/>
Entó:s nikchi:wati *siquiera** o:me me:tsti, niehko wa:n nikinwa:lkwilia n' tomi:n no:..., no:..., nom[a:n], no:pá:n, no:má:n nikinka:wili:ki n' tomi:n wa:n neh sepa niow.
<Sync time="725.429"/>
Nimo..., nimoyo:lahsik *Veracruz** nipano:k Oax..., *estado de** Oaxaca wa:n *estado de** Oaxaca *por lo mismo** ompa n' chi:walis
<Sync time="733.746"/>
entó:s ihkó:n pe:wak nimoi:xmachtihtiw ihkó:n.
<Sync time="736.116"/>
Nimomachtih *de chapotero, de potrero**,
<Sync time="738.972"/>
nimomachtih nikta:lia:ya *alambrados** ihkó:n nitapostea:rowa:ya
<Sync time="742.738"/>
ne:chpialia:yah *confianza** ya ihkó:n
<Sync time="744.949"/>
ne:chilia:yah, "x'chihchi:wa" kihto:skeh "se: *corral de ganados**", nikchi:waya.
<Sync time="752.481"/>
Sayoh ne:ch..., ne:chilia:yah sah, *no** pos t'chi:wati de i:n *manera**, ihkó:n,
<Sync time="756.564"/>
'chi:wa se:, t'chihchi:wa se: *rueda** ijkó:n, ompa n' chi:wa ya ompa yo:n, pe:wa n'tohto:ka ya n' korra:lkowit,
<Sync time="765.011"/>
nikima:ktilia:ya nejó:n, mono:tsa *este..., toril, corral de ganados**, mm.
<Sync time="771.993"/>
Yehwa yo:n tekit nikpiaya neh wa:n komo a:mo *chapote*
<Sync time="775.315"/>
komo a:mo *este** nikta:lia:ya..., nitapostea:rowa:ya *potreros**,
<Sync time="779.843"/>
n' Oax..., *estado de** Oaxaca.
<Sync time="782.382"/>
*Después** ne: nikwelmatik seko ne:chilwihkeh *más** tepitsi:n ok n' taxta:wi:l
<Sync time="786.487"/>
se: o:me pe:soh más, niah para, para, este estado de** Tabasco**.
<Sync time="793.405"/>
*Estado de** Tabasco n' ompa niah,
<Sync time="796.378"/>
ompa ne:chilia:yah tepitsi:n más taxta:wi:l a, ompa nikta:nia..., nika:n seko nikta:nia
<Sync time="800.435"/>
*estado de** Oaxaca n'ta:nia *este..., diez pesos** ompa ne:chmakayah *trece pesos**.
<Sync time="805.788"/>
Ika yo:n e:yi pe:soh, pos neh ika nimotalowa:ya nia:ya ne:wí:n *porque** pos neh nikwelitaya ya.
<Sync time="810.866"/>
N'chi:wati *dos me**..., o:me me:tsti, e:yi me:tsti wa:n ke:mah sepa niwi:tsa, nikitaki no:má:n, no:pá:n, nikinka:wili:ki n' tomi:n
<Sync time="817.255"/>
nietoki o:me to:nal, e:yi to:nal nika:n nieto..., sepa niow.
<Sync time="821.275"/>
Nitekitik chikna:wi xiwit kalampa de nika:n ka:mpa no..., ka:mpa ninemi a:xka:n
<Sync time="829.637"/>
chikna:wi xiwit nitekitik kalampa. Nitekitik Veracruz, *estado de** Oaxaca, *estado de** Tabasco,
<Sync time="836.111"/>
nejó:n e:yi, e:yi *este estados** nikimpano:k
<Sync time="840.281"/>
*Después** pe:wak yo:li a nika:n ka:mpa a:xka:n ekintsi:n nietok. Axka:n nietok itech se: *organización** mono:tsa *cooperativa**,
<Sync time="847.388"/>
a:xka:n ompa nika:n nietok.
<Sync time="849.546"/>
*Cuando** mota:lih n' *cooperativa**, pe:wak ne:chiliah..., no:..., no:pá:n pe:wak mo..., mokalakih iniwa:n,
<Sync time="857.628"/>
moa:sosia:roh iniwa:n *cooperativa**
<Sync time="859.994"/>
Borrar
<Sync time="871.641"/>
Ke:mah nimitsilia, *después de** niwa:le:w de n' ompa ne:wí:n, de nejó:n, nejó:n *estados**, niehkok sepa nika:n *nopueblo**,
<Sync time="881.387"/>
niehkok nika:n *nopueblo**, primero niki..., niehkok wa:n ne:chilia no:pá:n kihtowa "sab..., sabes qué hijo" kihtowa, "mota:li:ti" kihtowa" se: se: cooperativa nika:n.
<Sync time="892.637"/>
Nikilia "¿A poco?". Kihtowa "ke:mah".
<Sync time="896.317"/>
"¿Wa:n ke:n, timoa:sosia:ro:ti?", kihtowa "Ke:mah". "¿Wa:n ke:ní:w" nikilia "se: moa:sosia:rowa, toni moneki? nikilia neh.
<Sync time="901.395"/>
Kihtowa "*pues** a:mo moneki *más**" kihtowa "x'ta:li" kihtowa "mo..., *mocooperación**" kihtowa.
<Sync time="905.748"/>
"Neh n'ta:li:ti *nocooperación" kihtowa "*cien pesos**".
<Sync time="908.927"/>
Nikilia: "*Bueno papá, primero** teh ximoa:sosia:ro" nikilia "wa:n *después**" nikilia "neh".
<Sync time="913.285"/>
Kihtowa, "*Bueno**".
<Sync time="915.634"/>
Entó:s no:pá:n kita:lih n' *icien pesos** como *cooperación*.
<Sync time="920.246"/>
Yehwa ya n' ekintsi:n kihtowah mote:ne:wa *cooperativa**,
<Sync time="923.166"/>
*al año** neh nimokalaki.
<Sync time="925.62"/>
Ne:chilia no:pá:n, kihtowa: "*sabes que hijo**" kihtowa "no: ximoa:sosia:ro" kihtowa "n' teh",
<Sync time="929.809"/>
nikilia: "ke:mah". Pe:[wak] nikinohno:tsa ya ne:n..., nikinohno:tsaya n' *comite:nes** de n'..., de n' *cooperativa de** n'..., de nop..., de noxola:l San Miguel
<Sync time="939.419"/>
Pe:[wak] nikinohno:tsa. "*Saben que** nikilia "neh no: nimoa:sosia:ro:ti ka:mpa no:pá:n [y]etok *asociado**".
<Sync time="945.535"/>
Kihtowa "ke:mah", "nankines...,". *No, no**" kihtowa "nika:n tiknekiskiah mah nochi:n,
<Sync time="949.934"/>
nochi n' tokni:wa:n" kihtowa "mah mo:..., mah mo:..., mah monechiko:ka:n wa:n mah mokalaki:ka:n" kihtowa "*porque**
<Sync time="954.779"/>
semi kwaltsi:n nejí:n nepale:wi:l". Nikilia "ke:mah".
<Sync time="957.786"/>
Entó:s neh nimo:..., nikta:lih, neh nikta:lih..., nejó:n *tiempo** nikta:lih *setenta y cinco pesos de noaportación como socio de cooperativista**.
<Sync time="966.735"/>
Pe:wak tekitih, pe:wak tekitih ihkó:n,
<Sync time="970.459"/>
*al año** ne:ch..., ne:chta:lihkeh *como comité de... comité de cooperativa para** mah *más** niki:xmati a neh n' *organización**, ke:ní:w nitekiti,
<Sync time="979.768"/>
*entonces de** yo:n pe:wak nitekiti nimokalakih, pe:wak iniwa:n n' tekiti, timo..., 
<Sync time="984.009"/>
nikinakompa:ña:rowa:ya ihkó:n timowi:katinemih.
<Sync time="987.268"/>
Ihwa:k pe:wak nikita *más** ni:xpeta:ntiw a neh
<Sync time="990.147"/>
*porque** katka *más** nito:ntoh *porque** a:mo nikmatia *siquiera** ke:ní:w nimopale:wi:s,
<Sync time="993.663"/>
a:mo nikmatia sakera para ni..., nitahto:s ihkó:n iniwa:n... iniwa:n koyo:meh, sanoke neh nikmatia
<Sync time="1000.705"/>
n' tahto:s pero ke:meh i:n timonohno:tstokeh, ma:se:walkopa,
<Sync time="1003.576"/>
*pero más** a:mo nikmatia ke:ní:w nitahto:s iniwa:n koyo:meh.
<Sync time="1006.496"/>
N' tasohka:mati miak, por medio de n'..., de n' *cooperativa** pe:wak nimoi:xpeta:nihtiw a, nimoi:xpeta:nihtiw a,
<Sync time="1012.568"/>
*hasta** a:xka:n nika:n tietokeh.
<Sync time="1015.149"/>
Entó:s ompa yo:n nimitsilwia neh pe:wkeh timoteki..., t'tekitih,
<Sync time="1017.857"/>
timokalakihkeh, *primero** tipe:wkeh ika e:yi:, e:yi..., e:yi xola:lkone:meh,
<Sync time="1022.914"/>
ihkó:n pe:wak timo..., timo..., timonohno..., timolwihtiowih, timolwihtiowih, timolwihtiowih
<Sync time="1028.013"/>
*Después de** yo:n nik..., nine:ch..., ni..., nikalak pe:wak nitekiti nika:n iwa:n..., iwa:n *cooperativa** ya,
<Sync time="1034.889"/>
pe:[wa]k nitekiti iwa:n *cooperativa**, nikalak *casi como cargador de..., de beneficio**, mm.
<Sync time="1045.277"/>
Entó:s ka:mpa neh nikitak onkak se: nepale:wi:l kwaltsi:n,
<Sync time="1049.451"/>
entó:s ompa neh *en vez de que** niá:s okseko ya, no: nimowelitak a *porque** pe:wak nitekiti *nopueblo** ya
<Sync time="1055.94"/>
nika:n yetokeh no:má:n, nika:n etok no:pá:n, nika:n yetokeh *nohermanos**, 
<Sync time="1060.694"/>
pos niki:sa kwalka:n, n'tekititi, niahsi tio:tak nokalihtik,
<Sync time="1065.127"/>
timo:pa:ktihtokeh, timonohno:tstokeh, entó:s ompa ka:mpa pe:wak nikita *más** kwaltsi:n.
<Sync time="1070.51"/>
*Después** pe:wak n'tekiti ne: *beneficio** ya, n'tekitik *de cargador**
<Sync time="1076.078"/>
itech..., itech *ochenta y dos, mil novecientó:s ochenta y dos** nitekitik a *de cargador** nika:n.
<Sync time="1090.476"/>
Entó:s yo:n pe:wak n'tekiti..., n'tekiti, n'tekiti ihkó:n,
<Sync time="1095.642"/>
*después de** yo:n nikita n' *cooperativa más** moskaltia, *más** moskaltia
<Sync time="1101.291"/>
*después** ne:chyo:le:wkeh mah nimokalaki *casi como socio de Tosepantomin**.
<Sync time="1107.075"/>
*Después de nicooperativista, de socio cooperativista, después** ne:chkalakihkeh *como socio de Tosepantomin**.
<Sync time="1114.102"/>
Entó:s yo:n *de socio de coo..., de Tosepantomin**, ne:chkalakihkeh *como comitén, comité local**, ka:mpa tiki..., tikihtowah tehwa:n.
<Sync time="1121.602"/>
Noxola:lkone:w neh nikmanda:rowa:ya ya n' ompa
<Sync time="1124.17"/>
pe[wak]h nikinechikowaya no: n' tokni:wa:n.
<Sync time="1126.709"/>
Pos neh pe:wak ni:xtamattiw a nika:n de n' tosepan, pe:wa nikinechikowaya n' tokni:wa:n no:,
<Sync time="1131.699"/>
no: nikinilia ya "*saben que**, mokalaki:ka:n itech nejí:n, nejí:n nechiko:li:s semi kwaltsi:n
<Sync time="1137.39"/>
te:makah miak nepale:wi:lis.
<Sync time="1140.098"/>
Nankinesesita:ro:skeh nepale:wi:lis name:chpale:wi:skeh ika tomi:n, name:chtane:wti:skeh,
<Sync time="1143.905"/>
na[n]kinekih na[n]ke:waskeh na:motomi:n, [no:]na kwali na[n]ke:waskeh timopale:wi:tih.
<Sync time="1148.665"/>
Timose:panpale:wi:tih ika i:n *organización cooperativa**" nikilia
<Sync time="1152.643"/>
*Bueno**.
<Sync time="1155.118"/>
*Después** de yo:n pe:wak nitekiti neh, niki:sak ompa, nisiowik, no: nisiowik de, de cargador n' ompa nika:n beneficio. Nisiowik, niki:sak se: *tiempecito**,tepitsi:n nimose:wih, nikalak *rancho**,
<Sync time="1167.701"/>
nika:n nika:tende:rohtoya se: *rancho** pero *mismo de** n', *mismo de** n' Tosepan, *mismo de** n' *cooperativa**.
<Sync time="1173.307"/>
Yo:n rancho pe:wak nika:tende:rowa, n' ompa..., más nimomachtih ok n' ompa,
<Sync time="1177.962"/>
entó:s n' ompa yo:n ne:chmakakeh se:, se: nemachti:l,
<Sync time="1182.659"/>
¿Ke:ní:w nike:walti:s se: *mata** kahfe:n?
<Sync time="1185.452"/>
¿Ke:ní:w nikchi:was se: *trazo de curva a nivel porque** onkak..., onkak *este**..., de miak taman, miak taman *este**..., pa:nti de kahfe:n tato:k.
<Sync time="1196.256"/>
*Cuando** tikow:keh i:n *rancho** nika:n ka:mpa a:xka:n tietokeh, ka:mpa etok ne:n Kaltaixpetaniloyan tiko:wkeh i:n *rancho** katka kowyoh
<Sync time="1205.878"/>
ne:chno:tskeh, kihtowah "*sabes que Rubén**,
<Sync time="1209.993"/>
tiki:sak *de beneficio**, tikalakiti *como encargado de rancho**"
<Sync time="1214.669"/>
Nikilia: "*Bueno**".
<Sync time="1216.679"/>
Entó:s neh nikalak *cuan...,** nikalak *como encargado de rancho**,
<Sync time="1219.831"/>
pe:wak..., nikinte:moh chikwase:n ta:kewalmeh
<Sync time="1223.437"/>
pe:wak neh nikintekiti:ltia, titamitachipa:wkeh tik..., [ti]pe:wkeh tiks..., tiktehtekih kowit,
<Sync time="1230.147"/>
niksa:loh kowit, nik..., nochi n' tachipa:w kwaltsi:n,
<Sync time="1233.638"/>
ompa ke:mah pe:wak ne:chiliah: "*Saben que**, Rubén, ekintsi:n tik..., teh tikalak de nika:n *como encargado**,
<Sync time="1239.012"/>
timitsakatih okse: *cap...**, se: *capacitación o sea** se: nemachtil ika n',
<Sync time="1243.074"/>
ika n' kahfe:nto:kalis, kahfe:n..., kahfe:nto:kalis a".
<Sync time="1248.618"/>
"Tasohka:matik" nikilia.
<Sync time="1251.411"/>
Wa:lah se: *persona** mono:tsa Antonio Salgado,
<Sync time="1257.208"/>
nejó:n *compañero**, ka:mpa yeh wa:lah, semi kwalta:kat no: n' *persona**, ne:chilia 
<Sync time="1264.038"/>
"don Rubén, ¿Teh tietok como encargado de i:n rancho?" Nikilia, "Ke:mah".
<Sync time="1268.4"/>
"'Ta:li *cuidado**" kihtowa "ke:ní:w tikchi:wati" kihtowa "se: *trazo**,
<Sync time="1271.658"/>
neh nimoka:wati" kihtowa "*como responsable, pero** a:mo nochipa neh,
<Sync time="1274.717"/>
neh nikpiati" kihtowa "*solamente** sayoh" kihtowa "*tres días por semana**".
<Sync time="1279.93"/>
Nikilia: "*Bueno**".
<Sync time="1281.877"/>
"'Ta:li *cuidado** kwali" kihtowa "*porque** i:n tekit nimitsma:ktilihte:wati" kihtowa "wa:n neh nia:ti" kihtowa "wa:n teh moka:wati" kihtowa "i:n chi:walis", nikilia "*ubeno**.
<Sync time="1289.113"/>
Pe:wak ne:chmachtia
<Sync time="1291.185"/>
kiki..., kons..., ki..., kite:moh se: kowit
<Sync time="1295.418"/>
wa:n kichihchi:w *este**..., 
<Sync time="1297.893"/>
kichihchi:w mahyá: se:..., mahyá: se:..., kisa:sa:loh,
<Sync time="1304.157"/>
sayoh kitamachi:w, kitamachi:w de n', de n', de n', de n'hko para tani
<Sync time="1308.24"/>
ka:nachi s..., ka:nachi *este centímetro de** pata:wak
<Sync time="1312.955"/>
para ki:sato n' tani ka:nachi *metro** yeh kinekik.
<Sync time="1318.459"/>
Yo:n mono:tsa *este...**, mono:tsa *aparato A**,
<Sync time="1322.881"/>
yo:n *aparato A para** ika tikchi:wkeh n' *trazo de curva a nivel**
<Sync time="1328.191"/>
*o, o trazo de contorno**.
<Sync time="1332.359"/>
*Bueno**
<Sync time="1333.48"/>
pero ke:meh neh nochi, neh nochi nik..., nochi nikta:lihtiah *cuidado** ke:ní:w nemachti:l
<Sync time="1338.198"/>
*porque** pos neh nikwelitaya. Nikwelitaya n'tekitis wa:n nikwelita nitekitis *hasta** a:xka:n
<Sync time="1342.218"/>
pe[wak] ne:chmachti:ko, wa:lah *primero** to:nal,
<Sync time="1345.963"/>
tikchi:watih de i:n..., de i:n..., de i:n..., i:n..., i:n *trazo** tikchi:watih" kihtowa "i:n, de nejí:n *forma**" kihtowa. "Pos *órale**" nikilia..
<Sync time="1352.162"/>
"Timopale:wi:tih" nikilia-. "*Pos órale**" kihtowa,
<Sync time="1354.849"/>
pe[wa] ne:chmachtihtiw.
<Sync time="1356.906"/>
O:me to:nal ne:chmachtih wa:n ke:mah ne:chka:wilih.
<Sync time="1360.159"/>
"A:xka:n ke:mah Rubén, nimitska:wilia" kihtowa "teh x'chi:wa ya i:n chi:walis".
<Sync time="1364.856"/>
Nikilia "*Bueno**."
<Sync time="1366.718"/>
Nikinte:moh o:me ta:ke:walmeh wa:n pe:wak nikchi:wa ya nehwa, nikchi:wa,
<Sync time="1372.917"/>
pero yo:n *trazo de curva a nivel** pe:wak nikchi:wa neh *hasta** nima:tamik, o:me *estajo** nikchi:wak,
<Sync time="1380.978"/>
Nima:tan.
<Sync time="1382.924"/>
*Después** wa:lahkeh n' tein *mero** kimatih, tein taeka:ntokeh de n..., de nejí:n *cooperativa** wa:n pe: ne:chiliah
<Sync time="1389.906"/>
"¿Tima:tan" kihtowa "n' *trazo**?" Nikilia "Ke:mah".
<Sync time="1392.191"/>
"*Pues** ekintsi:n" kihtowa "ti..., tikalakiti ika..., ika *hoyada** ya" kihtowa.
<Sync time="1396.465"/>
"X'chi:wa n' *hoyos**" kihtowa.
<Sync time="1398.665"/>
"Ekintsi:n" kihtowa "de tikalak" kihtowa, "i:n teh mokwe:ntah,
<Sync time="1401.5"/>
tehwa:n t'te:chma:ktili:s" kihtowa "*cafetal**.
<Sync time="1403.997"/>
Tite:chne:xtili:s" kihtowa "n' *cafetal** ke:ní:w,
<Sync time="1406.79"/>
sayoh tikinta:li:tih o:me *personas**" kihtowa "tein mitsgui..., tein mitsmol..., mitsilwihtiá:skeh ke:ní:w tikchi:was
<Sync time="1411.36"/>
to:n..., to..., ton *este**..., ton *planta de café** tikto:kati" kihtowa.
<Sync time="1416.184"/>
Nikilia "*bueno**, ne:chilwi:ka:n" nikilia "wa:n neh nietok no:, no: para name:ch..., para timopale:wi:skeh" nikilia, "pos *órale**".
<Sync time="1423.185"/>
Pe:wak nikchi:wa *hoyos**, nikinte:moh o:me powal ta:ke:walmeh,
<Sync time="1428.645"/>
yo:n o:me powal ta:ke:walmeh nikinkalakih. "*Órale", x'chi:waka:n *hoyos**" nikilia "wa:n timopale:wi:tih".
<Sync time="1436.697"/>
Entó:s ne:chilia[h] tein taeka:ntokeh nika:n tehwa:n de n' *cooperativa**, nechiliah, "*Saben que**, teh Rubén, a:mo t'tekititi.
<Sync time="1442.177"/>
A:mo tikwiti n'..., a:mo t'chi:wati *hoyos** n' teh, teh sayoh tikin...,
<Sync time="1446.218"/>
tikin..., tikin..., tikinitili:ti" kihtowa "n' *hoyos** ke:ní:w yahtokeh, ox kwali *o** a:mo kwali yahtokeh" kihtowa.
<Sync time="1451.042"/>
"Ox kwi:katokeh" kihtowa "ke:meh "yetok n' *trazo**
<Sync time="1453.39"/>
*o** xa: *de repente**" kihtowa k'ka:wtiwih ne:n pa:nti" kihtowa, pero teh kipia ke tikinitas n' ekintsi:n" kihtowa.
<Sync time="1457.77"/>
"Yehwa yo:n motekiw n' teh, yehwa yo:n mochi:walis". 
<Sync time="1460.838"/>
Pos neh nikwelitak.
<Sync time="1463.546"/>
Hasta tima:tankeh ne:n o:yohchi:walis.
<Sync time="1467.248"/>
"A:xka:n" kihtowa "tima:tankeh n' o:yohchi:walis". Katka
<Sync time="1470.274"/>
*siete mil trescientó:s hoyos**, tamik.
<Sync time="1476.24"/>
"A:xka:n ke:mah" kihtowa,
<Sync time="1478.271"/>
"mokwe:ntah" kihtowa "ya:ti" kihtowa "n' tapexo:nti:lis de n' *hoyos**" kihtowa".
<Sync time="1482.312"/>
Pos we:i tekit wa:n *hasta** nikmowilia:ya *porque** nikita we:itekit,
<Sync time="1486.64"/>
pero a:mo, pe:wak nik..., pe:wak titekitih wa:n ke:mah pe:wak nitekiti a iniwa:n no:,
<Sync time="1491.083"/>
nikwik notepostsi:n wa:n no: pe:wak nitekiti iniwa:n.
<Sync time="1494.045"/>
Neh para nikin..., para nikinili..., para nik..., para nikime..., nikine:xtilih no: nikchi:wak neh para kitakeh no: ke:ní:w se: kichi:wa.
<Sync time="1500.709"/>
A:mo sayoh nikinalwa... a:mo sayoh nikinawatih
<Sync time="1502.868"/>
x'chi:wakah yehwa i:n wa:n ikwi a, a:mo, neh kipia ke neh n'ta:lih,
<Sync time="1505.836"/>
nikta:lih tayeka:nalis de nehwa *primero para** yehwa ne:chtohtokakeh ya.
<Sync time="1509.447"/>
T'tamipexo:ntihkeh, *siete mil trescientó:s hoyos**, tikpexo:ntihkeh
<Sync time="1513.848"/>
nikinilwih ne:n tot..., totaeka:nka:wa:n ya,
<Sync time="1516.873"/>
"*saben que**, neh nima:tan ya n' *hoyada**, ne: a:chá: nima:tan n' tapexo:nti:lis de n' *hoyos**.
<Sync time="1520.978"/>
"*Bueno, ¿Tima:tan?" Nikilia "Ke:mah".
<Sync time="1523.623"/>
"A:xka:n timitstswa:lkwili:tih n' *plantas**" kihtowah,
<Sync time="1526.395"/>
"timitswa:lkwili:tih n' kahfe:nplantas" kihtowa "para t'tohto:kati a".
<Sync time="1529.607"/>
"*Pues** tein nankinekiskeh" nikilia "nietok a..., nietok a... a la..., (na)moma:ko" nikilia "para n' tekitis.
<Sync time="1535.277"/>
*Primero** ne:chwa:lkwilihkeh *tres mil, tres mil plantas de** kahfe:n,
<Sync time="1543.723"/>
*pues** yo:n *tres mil plantas** pe:wak n'tohto:ka, n'to:kak.
<Sync time="1548.695"/>
*Después** sepa yahkeh k'kwitoh sepa se: *tres mil**,
<Sync time="1552.651"/>
ahsik *seis mil plantas**, n'tamito:kak.
<Sync time="1557.659"/>
*Después** sepa yahkeh k'kwitoh sepa *mil trescientó:s hoyos, este mil trescientó:s plantas**
<Sync time="1562.079"/>
wa:n n'tamito:kak, *siete mil trescientó:s plantas** nikima:ktilih.
<Sync time="1566.317"/>
Nima:tan nochi, ke:mah pe:wak nikinilia,
<Sync time="1569.639"/>
"nika:n yetok a, nikplanta:roh ya n' kahfe:n *a ver** toni nane:chili:tih ekintsi:n".
<Sync time="1574.547"/>
"Yekintsi:n" kihtowa t'tamito:kak n' kahfe:n, ekintsi:n tiowih" kihtowa "*este terraza de, de banco**.
<Sync time="1582.152"/>
Pero pos neh a:mo *siquiera** nikmati toni n' *terraza de banco**, sayoh ne:chilihkeh *terraza de banco, pero más** a:mo nikmati toni n' *terraza de banco**.
<Sync time="1587.759"/>
Entó:s pe:wak nikilia ne:n tayeka:nanimeh, nikilia "*saben que, ne:chne:xtili:ka:n" nikilia "ke:ní:w se: kichi:was", nikilia, "sayoh x'ne:chmakaka:n *muestra**
<Sync time="1594.589"/>
para n'neki..., neh nikchi:wati a" nikilia "iwa:n ta:ke:walmeh".
<Sync time="1597.112"/>
Kihtowa "*Bueno**".
<Sync time="1598.486"/>
Wa:lah tak..., wa:lah ne:n tein nemach..., ne:chmachti:ko wa:n pe:wak kihtowa
<Sync time="1602.548"/>
"T'chi:watih" kihtowa "de i:n pa..., de i:n forma", nikilia "*bueno**".
<Sync time="1607.604"/>
Pero *al mismo tiempo** yeh ne:chmachti:ko sayoh ne:chili:ko n'chi:wati
<Sync time="1612.317"/>
*pero más a:mo** ne:chili:ko ke:ní:w n' chi:..., ke:ní:w n' chi:wati *nivel**, niki:xti:ti *nivel**.
<Sync time="1616.778"/>
Pero *mismo de** neh notsontekon niknemilihtiah ke:ní:w niki:xti:ti *nivel.
<Sync time="1621.457"/>
Cada** se: *planta** ka:mpa to:ktok wehkatan. *Porque** n' ta:ltsi:n a:mo etok *parejo**, sano ke n' ta:ltsi:n seko tekochtik, seko *loma**, seko tekochtik, seko *loma**, ihkó:n.
<Sync time="1631.21"/>
*Entonces** ka:mpa tekochtik neh n'te:molih,
<Sync time="1633.911"/>
nikte:molih *este forma** ke:ní:w nikpanki:xti:s.
<Sync time="1638.578"/>
Nikwiti n' ta:l wa:n nikpexo:ntia wa:n nikta:lilia se: kowit ke:meh eskia se: *puente** ihkó:n,
<Sync time="1645.01"/>
Pos yo:n kowit nikta:lia ihkó:n yo:n kwopano:ltsi:n, de nika:n ta:lkwa:it nika:n ta:lkwa:it wa:n ke:mah niki:xtilia *nivel** ika *mismo** n' ta:l,
<Sync time="1653.325"/>
*hasta** ka:mpa ki..., ka:mpa ki..., ka:mpa kipareja:ro:to ya iwa:n i:n, ompa ke:mah yowi a n' *planta de** kahfe:n.
<Sync time="1660.984"/>
*Entonces** kipan... *a, a fuerza** nikwiwitaya n' *planta de** kahfe:n ka:mpa ma:ski nito:..., ma:ski nikto:kka ya,
<Sync time="1666.971"/>
pero ka:mpa nik..., para nikwi:lti:s *nivel de** i:n loma** wa:n i:n *loma** kipia ke nikwiwitaya
<Sync time="1671.1"/>
nikahokwi n' *planta**, ke:mah niki:xtia *nivel**.
<Sync time="1673.636"/>
¿Ke:yeh yo:n? para mah kipareja:ro tein nika:n wa:n tein nika:n,
<Sync time="1677.783"/>
"¿Ton pasa:rowa komo nika:wilia?" nikilia?.
<Sync time="1681.055"/>
*¡Ah!** Pos wa:lah sepa ne:n [tein] tayeka:nah, kihtowa "¿Tik..., tikchi:wtok a? Nikilia "ke:mah."
<Sync time="1684.511"/>
"'Kitaka:n" nikilia "ke:ní:w yahtok."
<Sync time="1687.177"/>
"*Hasta mejor**" kihtowa "*que todo** ke:meh timitsne:xtilihkeh" kihtowah.
<Sync time="1690.689"/>
"¿Wa:n ka:ni yo:n talna:miki:lis tikwik?"
<Sync time="1692.699"/>
"Itech notsontekon" nikilia "niki:xtih" nikilia "ke:ní:w para nik..., nik..., nik..., nikpareja:rohtiá:s" nikilia "n' ta:ltsi:n" nikilia.
<Sync time="1699.667"/>
"Semi kwaltsi:n" kihtowah.
<Sync time="1701.521"/>
"Entó:s ihkó:n x'segui:ro" kihtowa "*hasta** tami". *Pues** ihkó:n n'segui:ro:ti.
<Sync time="1705.56"/>
Nik... niksegui:roh, nima:tan wa:n ke:mah sepa wa:lahkeh kitakoh.
<Sync time="1711.385"/>
"Nika:n etok n' chi:walis" nikilia. "¿ke:ní:w nankitah?"
<Sync time="1715.489"/>
"*No**", kihtowa "pos kwaltsi:n moka:w.
<Sync time="1718.874"/>
kwaltsi:n moka:w" kihtowa, *no**, pero kwaltsi:n moitaya.
<Sync time="1722.006"/>
Ihkó:n niwa:le:w, ihkó:n, ihko:ni
<Sync time="1727.232"/>
wa:n ka:mpa kipiaya, ka:mpa kipiaya n' *terraza** kiliah *terraza de banco**, ya:ya *parejito**.
<Sync time="1732.056"/>
Ihwa:k *cuando** kiowi, to:n...,
<Sync time="1734.404"/>
¿Ke:yeh yo:n *terraza de banco**?
<Sync time="1736.626"/>
Yo:n *terraza de banco cuando** kiowi, entó:s n' a:tsí:n a:mo moi:xtalowa,
<Sync time="1741.45"/>
sanoke n' a:tsí:n ihkó:n ke:meh yetok n' ta:ltsi:n ihkó:n yowi, nika:n se:wiki
<Sync time="1746.379"/>
¿Toni kihto:sneki nika:n se:wiki? Nika:n wa:ki.
<Sync time="1750.955"/>
Nika:n wa:ki n' a:t.
<Sync time="1753.386"/>
*Entonces** yehwa yo:ni, *por eso** kiliah *terraza de banco**
<Sync time="1756.39"/>
para n..., nochi n' tapala:n a:mo kanah yowi, sano ke ompa sah mote:tiw, ompa sah mote:ntiw.
<Sync time="1762.653"/>
¿Ton pasa:rowa n' kahfe:n(tah)?
<Sync time="1764.853"/>
Kichi:wilia *provecho** mismo n' tapala:n, tein ne:pa kwa:lkwi ne:n..., tein wetsi ne:n kahfe:n..., ne:n ixiwyo de n' kowit o teisá: ihkó:n tapala:n a:mo kanah yowi sano ke n' ompa nochi motsakwilihtiw.
<Sync time="1775.299"/>
Yehwa yo:n kiliah *terraza de banco** tein kih..., kihtowah para ompa motsakwilihtiw n' tapala:n nochi n' tein..., para a:mo moi:xpa:ka n' ta:ltsi:n
<Sync time="1783.529"/>
Nochi yo:n nikimakak yo:n, nochi nikimakak yo:n..., nochi nikinchi:wilih nemachtil *parejo** lo que** tein ne:chilwihkeh, ompa ke:mah kihtohkeh: "*No**.
<Sync time="1792.182"/>
Rubén, primer..., primero tehwa" kihtowa "tikchi:wak" kihtowa "nejí:n lo que tein timitsilwihkeh" kihtowa "para yekintsi:n" kihtowa "nika:n tietok" kihtowa. "Semi tasohka:matik miak" kihtowa.
<Sync time="1804.573"/>
Nima:tan nochi yo:n chi:walis, ke:mah nikima:ktilih *cafetal**.
<Sync time="1809.949"/>
"*No**", kihtowa "yekintsi:n teh t'segui:ro:ti" kihtowa, "'segui:ro ke:meh i:pa t'tekititok" kihtowa "n' ekintsi:n".
<Sync time="1816.534"/>
Eyi xiwit yo:n ka:hfe:n pe:wak taki a.
<Sync time="1822.137"/>
O:me xiwit pe:wak moma:machtihtiw a, mo:talilia *siquiera..., siquiera** ta:tahko **kilo cada..., cada matita de** kahfe:n
<Sync time="1830.195"/>
tehtepitsitsi:n sah pe:wak momachtihtiw o:me xiwit,
<Sync time="1832.338"/>
para e:yi xiwit pe:wak niki:xtia kwali *cortes** a.
<Sync time="1837.31"/>
*No**, na:wi xiwit, kita, para na:wi xiwtika niki:xtia:ya kahfe:n, kita pero miak,
<Sync time="1843.763"/>
*hasta** kwelitayah yehwan no:.
<Sync time="1846.495"/>
"¿To:n *tanto*" kihtowa "tiki:xtia?", "*No** pos nika:n etok" nikilia.
<Sync time="1851.227"/>
Entó:s ne:chpialihkeh *confianza mismo** yehwa:n tein taeka:nanimeh.
<Sync time="1855.632"/>
"Ekintsi:n" kihtowa "tehwa:n" kihtowa "a:mo t'mokalakiah,
<Sync time="1858.213"/>
mokwe:ntah" kihtowa "n' kahfe:nteki:lis,
<Sync time="1860.879"/>
mokwe:ntah" kihtowa "n' tiknamakas n' kahfe:n,
<Sync time="1863.489"/>
mokwe:ntah" kihtowa "tikwi:kas nochi n' a:mai:x.
<Sync time="1867.222"/>
Ti..., tiki:xti:ki tomi:n tikintaxta:wia n' tatekinih.
<Sync time="1871.253"/>
Tehwa:n t'te:chma:ktili:s sayoh" kihtowa "n' chipa:wak, chipa:wa..., chipa:waktomi:n, a:mameh". Nikilia "bueno".
<Sync time="1880.268"/>
N'tekitik se: xiwit ne:ch..., se: xiwtika
<Sync time="1884.433"/>
ne:chitakeh ko:x n'tekitis kwali *o** a:mo kwali n'tekitis.
<Sync time="1887.813"/>
Se: xiwtika tamik n' *cosecha**
<Sync time="1890.822"/>
pe:wak nikinilia ya,
<Sync time="1893.147"/>
"Miak ni..., kahfe:n niki:xtih", nikilia "i:n yetok" nikilia "nochi" nikilia.
<Sync time="1896.932"/>
"Kanachi *kilo** de kahfe:n" nikilia "niki:xtih".
<Sync time="1899.517"/>
"¡Ah!" kihtowa "mah tikitaka:n" kihtowa. Pe:wak kichi:wah *cuentas**.
<Sync time="1902.653"/>
Kipiayah se: tanepan de a:mameh ihko:ni.
<Sync time="1905.039"/>
*Puro recibos de** kahfe:n tein nikentrega:roh.
<Sync time="1908.847"/>
"Nika:n etok n' tein n'taxta:wak" nikilwia.
<Sync time="1910.838"/>
"Nika:n etok" nikilwia "n' tein n'namakak n' kahfe:n".
<Sync time="1915.131"/>
Ne:chchi:wilihkeh nokwe:ntah,
<Sync time="1917.204"/>
ahsik *setenta y ocho quintales por, por hectárea,
<Sync time="1922.092"/>
ciento... cientocincuenta y seis,
<Sync time="1927.402"/>
*sí, ciento cincuenta y seis** pané:
<Sync time="1930.053"/>
*quintales por** o:me *hectárea** nikentrega:roh neh de kahfe:n, no: *hasta** kwelitakeh.
<Sync time="1934.868"/>
Pos ompa ke:mah kihtowa "ke:mah, ekintsi:n ke:mah tikwelitakeh.
<Sync time="1939.978"/>
Nitekitik, *cuatro, cinco cosechas** nikima:ktilih kwaltsi:n.
<Sync time="1945.187"/>
*Después** ne:chiliah
<Sync time="1947.155"/>
"*Sabes qué** don Rubén, ekintsi:n tipano:ti oksé: tekit."
<Sync time="1949.903"/>
Kitakeh ke nikchi:w n' okseki parahko, paratani ne:chpano:ltihkeh. Ekintsi:n oksé: tekit tikwiti.
<Sync time="1954.405"/>
Nikilia "¿Ton tekit? "Ekintsi:n" kihtowa "tikchi:wati" kihtowa "se: *experimento**,
<Sync time="1959.616"/>
se: ne: ..., oksé: nemachti:l a.
<Sync time="1962.557"/>
Yo:n nemachti:l mono:tsa" kihtowa "*banco de germoplasma**.
<Sync time="1966.894"/>
Yo:n *banco de germoplasma**
<Sync time="1968.705"/>
kampa tikta:li:tih" kihtowa "de miak taman" kihtowa "miak taman kahfe:n" kihtowa, "a:mo sentaman."
<Sync time="1974.1"/>
Nikilia: "¿Ka:nachi taman de kahfe:n?"
<Sync time="1976.089"/>
Kihtowa "kipia ke tikta:li:tih" kihtowa "sempowal wa:n se:
<Sync time="1981.067"/>
*clase de** kahfe:n" kihtowa. "*¡Híjole!**" pero" nikilia, pero ¿Ke:ní:w t'chi:watih?
<Sync time="1987.027"/>
Entó:s wa:lah se: *ingeniero**,
<Sync time="1989.376"/>
yo:n *ingeniero** pe:wak ne:cheksplika:rowa". Kihtowa "*sabe qué**, i:n t'chi:watih de i:n *manera**"
<Sync time="1993.9"/>
"*a ver**" nikilia, "'ne:chne:xtili ke:ní:w nikchi:wati" nikilia.
<Sync time="1997.204"/>
Pero neh niknemilihtok itech notsontekon no: pos ke:ní:w n'tekititi.
<Sync time="2001.721"/>
"Onkak" kihtowa "seki... onkak se..., seki *plantas** mono:tsa *lemingia**,
<Sync time="2007.423"/>
i:n *flemingia**" -kihtowa- ika yehwa ya ika tikxe:xelohtia:tih" kihtowa "n' *parcelas**" kihtowa, "nika:n" kihtowa "i:n
<Sync time="2013.519"/>
tikita *zona, zona alta**
<Sync time="2016.139"/>
*media baja y zona baja** 
<Sync time="2019.533"/>
¿Ke:yeh" kihtowa "i:n iwki t'chi:watih? Tikitatih *zona alta**" kihtowa
<Sync time="2023.786"/>
"katí:n kahfe:n *más** ta:kiti,
<Sync time="2025.701"/>
*media baja**" kihtowa "tikitatih katí:n *más** ta:ki,
<Sync time="2028.261"/>
tein *zona baja**, tikitatih" kihtowa "n' kahfe:n kati:ni *más** kina:miki".
<Sync time="2032.603"/>
"*Bueno, adelante**" nikilia. "Soh x'ne:chilwi:ka:n?" nikilia "ke:ní:w n'chi:was" nikilia pos a:mo teisá:.
<Sync time="2037.494"/>
Neh n'tekititi" nikilia.
<Sync time="2039.478"/>
Entó:s pe:wkeh tikchi:wah ya, tikchi:wkeh n' *trazo**,
<Sync time="2044.007"/>
ompa ke:mah pe:wak nik..., [ni]takorra:ltihtiw ika *flemingia**, n'ta:lihtiw kwe:chtik.
<Sync time="2048.302"/>
Ka:mpa timona:mikih nika:n i:n se:, oksé: *clase de** kahfe:n,
<Sync time="2052.872"/>
nika:n i:n oksé:, nika:n i:n oksé:, nika:n i:n oksé:, nika:n i:n oksé:,
<Sync time="2057.061"/>
*hasta** niki:xti:to *nueve parcelas por** 
<Sync time="2060.15"/>
*por..., por este... por..., por...**
<Sync time="2063.556"/>
*por partes**
<Sync time="2066.264"/>
Yo:n *nueve** yo:n...,
<Sync time="2067.916"/>
chikna:wi *parcela pero** kipia ke..., kipia ke tikalakili:tih se: taman kahfe:n, *por ejemplo** nika:n yetok se: taman kahfe:n
<Sync time="2073.563"/>
i:n se: taman kahfe:n, i:n no: se:n taman kahfe:n, i:n no: sen taman kahfe:n, i:n sen taman kahfe:n.
<Sync time="2077.253"/>
Kipia ke tiki:xtihkeh e:yi..., e:yi *parte**, yo:n e:yi *parte**
<Sync time="2082.056"/>
ka:mpa kihtowah *zona alta**.
<Sync time="2086.351"/>
Entó:s yo:n *zona alta** tiki:xtihkeh e:yi *parte**, a:xka:n oksepa seko tiowih,
<Sync time="2090.688"/>
ka:mpa *media baja**,
<Sync time="2093.735"/>
*media baja** tiki:xtilihkeh sepa *igual**, e:yi *parcelas**.
<Sync time="2098.686"/>
Yo:n e:yi *parcelas** tiki:xtihkeh ka:mpa *media baja**,
<Sync time="2103.277"/>
pos tiowih sepa se: e:yi *parcelas** ka:mpa tikihtowah *zona baja**.
<Sync time="2107.223"/>
Yo:n *zona baja** kipia ke tiki:xtihkeh e:yi, e:yi *surco**
<Sync time="2110.809"/>
pero xe:xeliwtok *por parcelas** no:.
<Sync time="2114.628"/>
Entó:s ompa yo:n ti'tami chi:wkeh, nikima:ktilih sepa. Nikilia "nika:n yetok n' chi:walis sepa."
<Sync time="2119.782"/>
Pero *deveras** nimotsontekontamih,
<Sync time="2122.572"/>
pe:[wak] nikin...., nikintekit..., nitekiti, n'tekiti, n'tekiti, n..., nikima:ktilih.
<Sync time="2128.287"/>
Cuando pe:wak n' *cosecha** sepa,
<Sync time="2130.876"/>
"yekintsi:n" kihtowa "titekititi, yekintsi:n" kihtowa "tima:tan" kihtowa "i:n, tikalakiti *cosecha de** kahfe:n *mismo, mismo de** n',
<Sync time="2136.255"/>
*mismo banco de germoplasma**.
<Sync time="2138.702"/>
Yekintsin" kihtowa "kipia ke t'te:chilwi:ti? kihtowa "ka:nachi" kihtowa "*rendimiento* kipia" kihtowa "*cada..., cada parcela, cada..., cada** sen taman kahfe:n" kihtowa, "t'te:chili:ti" kihtowa "ka:nachi *kilo** tiki:xti:tih
<Sync time="2147.956"/>
wa:n ihkó:n kipia ke t'xe:xelohtia:ti" kihtowa.
<Sync time="2151.277"/>
"Nika:n i:n sen taman kahfe:n" kihtowa "tiki:xti:ti" kihtowa,
<Sync time="2154.585"/>
"tika:mata:lihtia:ti" kihtowa "ka:nachi *kilo** ki:sak" kihtowa "*por..., por cosecha**
<Sync time="2158.8"/>
*o por corte para al final de cosecha**" kihtowa "tiksenchi:was a, n' *cuenta**."
<Sync time="2161.947"/>
Nikilia "bueno." 
<Sync time="2163.164"/>
Nika:n *igual**, nika:n *igual**
<Sync time="2165.583"/>
Kipia ke nochi yo:n *banco..., este**..., yo:n *bancos de..., de germo..., de germoplasma**,
<Sync time="2171.778"/>
*cada..., cada variedad** niki:xtilihtiah s..., *rendimientos**.
<Sync time="2177.728"/>
Ka:nachi *kilo** ki:sak *por** i:n *parcela**
<Sync time="2180.629"/>
de i:n *variedad**, ka:nachi *kilo de** i:n *parcela por** i:n *variedad**".
<Sync time="2183.682"/>
Ihkó:n, ihkó:n, ihkó:n, *hasta** nima:tamito n' *último, ul..., de** n' *último, última parcela**,
<Sync time="2191.41"/>
te(i)n kiliah *zona..., zona baja**. Tamik *cosecha**,
<Sync time="2196.176"/>
ompa ke:mah ne:chmakakeh ya..., ne:chmakakeh ya no: no..., noa:mai:x
<Sync time="2200.894"/>
para pe:wak niki:xtilihtiw a n' *cuentas**.
<Sync time="2204.258"/>
N'tamiki:xtilih n' *cuentas, no** pos kihtohkeh "i:n...,
<Sync time="2207.68"/>
i:n *variedad** tiki:xtilih *tantos kilos de** kahfe:n,
<Sync time="2211.07"/>
i:n *tantos kilos de** kahfe:n *de zona alta**"
<Sync time="2214.265"/>
*Sale**, tiowih *de media baja**,
<Sync time="2216.914"/>
"ka:nachi, ka:nachi *kilo** tiki:xtih," "no: *igual**."
<Sync time="2220.673"/>
"Tiowih *de zona baja** ya, ka:mpa tamiti a 
<Sync time="2224.615"/>
ka:nachi *kilo** tiki:xtilih". Entó:s n' ompa yehwa:n ya pe:wkeh kitah ya.
<Sync time="2228.205"/>
"*No** pos *zona alta** ki:sak *tantos kilos de** kahfe:n,
<Sync time="2233.03"/>
*de tal, de tal variedad, media baja**
<Sync time="2236.807"/>
*tantos kilos de** kahfe:n *de cada variedad**,
<Sync time="2239.968"/>
*zona baja** t'takeh *tantos kilos de** kahfe:n *de cada variedad**".
<Sync time="2244.136"/>
*Entonces** n' ompa yo:n ¿ke:yeh?
<Sync time="2246.633"/>
Yo:n yehwa:n kinekih kimatiskeh
<Sync time="2248.664"/>
katí:n kahfe:n..., katí:n kahfe:n *más** ta:ki nika:n, katí:n kahfe:n *más** ta:ki
<Sync time="2255.9"/>
nika:n Xiloxochico, katí:n kahfe:n más ta:kiti *para Santiago o para** Tacuapan.
<Sync time="2264.834"/>
Yehwa yo:n kihto:snekih ..., nika:n tehwa:n tietokeh *zona alta**
<Sync time="2269.298"/>
s..., n' *este..., media, me..., media baja**
<Sync time="2274.563"/>
*hasta zona baja**. Entó:s yehwa yo:n kinekih kimatiskeh ka:nachi *kilo** ki:sa, katí:n kahfe:n ta:lna:miki ne:n *zona alta**, katí:n kahfe:n ta:lna:miki *de zona baja o media baja**.
<Sync time="2283.313"/>
Yehwa yo:n kinekih kimatiskeh. *Al**..., nochi yo:n niki:xtih *parejo**,
<Sync time="2287.892"/>
niki:xtih. Entó:s *después de** n'tami ki:xtih ompa ke:mah ne:chmakakeh se:..., se:..., se:...,
<Sync time="2294.209"/>
se: a:mai:x no: ka:mpa neh nikitstia:ya ya. Yo:n a:mai:x kipia ke nikinilwihtiah ya, *no** pos
<Sync time="2300.248"/>
*órale** teh ekintsi:n mokwe:ntah xikta:li *nombres de cada variedad**, katí:n *variedad** nika:n, katí:n *variedad** ne:, katí:n *variedad** ne:...,
<Sync time="2306.172"/>
pero ke:meh neh notsontekon no: nikpiaya notalna:miki:lis neh, nik..., nikowak
<Sync time="2311.673"/>
nik..., nikinkowaltih yo:n *marcadores de aceite.
<Sync time="2317.188"/>
"saben que**" nikilia "ekintsi:n tein kwali eski ne:chkowili:ka:n" nikilia "yo:n *marcadores *tein** de aceite**" nikilia "*para n'tapalwihtia:ti *cada** kowit.
<Sync time="2325.996"/>
Niktapalwi:ti *cada** kowit wa:n nikihkwilowili:ti: *no, tal..., tal parcela** kipia
<Sync time="2332.872"/>
de i:n..., de i:n to:ka:it n' kahfe:n". Ihkó:n..., ihkó:n..., ihkó:n nikintekpa:ntiah
<Sync time="2337.559"/>
para ihkó:n a:mo timopolo:skeh" nikilia "*porque cuando** kiowis
<Sync time="2340.349"/>
a:mo wel mo..., a:mo wel..., a:mo wel poliwis" nikilia "n' to:ka:it. ¿ke:yeh?" nikilia "*porque** ihkwiliwtok" nikilia "nika:n i:n. Aparte" nikilia "itech noma..., noa:mai:x
<Sync time="2347.045"/>
wa:n *aparte** itech" nikilia "itech kowit nikihkwilohtia:ti" nikilia. "Ihkó:n" nikilia
<Sync time="2350.924"/>
a:mo ke:man tikpolo:skeh" nikilia. *Hasta** niki:xti:ko yo:n tekit.
<Sync time="2357.059"/>
*Después de** yo:n tekit niki:xtih, n'tekitik se:..., se: kwali *tiempo** iniwa:n n'tekitik, *casi ocho años**, n'tekitik itech kahfe:ntah,
<Sync time="2367.955"/>
*ocho años** itech kahfe:ntah n'tekitik. *Después** ki...,
<Sync time="2372.779"/>
pe:wkeh kichihchi:wah ya nika:n i:n ka:mpa a:xka:n nietok,
<Sync time="2375.949"/>
motano:tsa Kaltaixpetaniloyan.
<Sync time="2379.866"/>
Pe:wak kichihchi:wah, nochi nika:n, nochi noi:xpantik nika:n neh, nikimpale:wih *cuando** tik...,
<Sync time="2384.394"/>
*cuando** tiktrasa:rohkeh i:n kali ka:mpa a:xka:n nemachti:lo:ya:n, nikimpale:wih nochi yo:n.
<Sync time="2390.1"/>
*Entonces** neh nitekiti yo:n kahfe:ntah pero semi..., a:mo semi, a:mo semi ok, tepitsi:n ya sah. Ne:pa niow, nika:n niwi:tsa, nika:n..., ne:pa niow, nika:n niwi:tsa
<Sync time="2396.559"/>
¿Ke:yeh? *Porque** pos kitstokeh ke nochi nikchi:wak a ne:pa, ekintsi:n ne:chkwitih ika i:n chi:walis.
<Sync time="2402.068"/>
Pe:wkeh tekitih nika:n i:n, se: xiwtika ki...,
<Sync time="2408.028"/>
se: xiwit wa:n tahko pe:wak kikwaltiliah ya i:n kali, kipantsakkeh ya nika:n i:n kali,
<Sync time="2412.339"/>
se: xiwit wa:n tahko pe:wak kipantsakwah ya.
<Sync time="2415.492"/>
*Apenas** kipia ya n' tepa:mit wa:n ke:mah kita:lihkeh n' ipantsako:ni ya i:n.
<Sync time="2421.056"/>
O:me xiwit kita:lihkeh ya n' o:me..., o:me *piso** ya , de n' ahko wa:n tani,
<Sync time="2426.028"/>
ompa ke:mah pe:wak ne:chiliah ya "don Rubén" kihtowa "yekintsi:n" kihtowa "teh tika:wati *rancho**".
<Sync time="2432.46"/>
"¿Pero ke:yeh?" nikilia. "*No, no** teh tika:wati *rancho**" kihtowa "teh tipano:ti *como velador de** nejí:n *Centro de Formación**."
<Sync time="2439.581"/>
"¿Pero ke:yeh?" nikilia "wa:n nimomatik a *rancho**" nikilia.
<Sync time="2442.151"/>
Pero a:mo nikmatik ox *tanto confianza** ne:chpialihkeh de kitakeh ke kwali n'tekiti
<Sync time="2446.258"/>
wa:n kwali n'tekitik entó:s ne:chtila:nkeh para nika:n.
<Sync time="2449.406"/>
Pero n(eh) pe:wak nikinilia, ¿Pero a:koni nika:wati" nikilia "*rancho**?"
<Sync time="2452.374"/>
"*Pues** tikitatih" kihtowa "a:koni moka:was" kihtowa "pero timitsakatih tekit" kihtowa "nika:n wa:n ne:pa".
<Sync time="2457.375"/>
"A:mo niwelis" nikilia. "To:naya:n x'tekititi" kihtowa "ne:pa wa:n yowak timoka:waki nika:n" kihtowa.
<Sync time="2461.488"/>
"*Híjole pero**" nikilia "a:mo niwelis" nikilia, "[pero], ¿ka:ni namehwa:n nankitakeh" nikilia "mah nitekiti ohka:n? nikilia, "ne:pa wa:n nika:n" nikilia "a:mo niweliti"
<Sync time="2467.962"/>
"Pero *bueno**, te(h) t'mati ke:ní:w tikchi:was" kihtowa "pero tehwan timitsiliah" kihtowa "t'moka:wati" kihtowa *como velador de** i:n *Centro de Formación**. 
<Sync time="2473.734"/>
Entó:s pe:wak nikinilia:
<Sync time="2475.515"/>
"¿Toni name:chparese:rowa" nikilia, "mah n'te:mo" nikilia "se: *persona**" nikilia "tein takwida:ro:s kahfe:ntah" nikilia.
<Sync time="2482.052"/>
"Mah n..., noi:..., se: noi:xpattka" nikilia "mah tekiti kahfe:ntah" nikilia "wa:n nimo:..., neh nimoka:wati a" nikilia "nika:n."
<Sync time="2487.257"/>
"Pos teh t'mati ke(ni:w) t'chiwa:s" kihtowah "ne:n taeka:nanimeh, teh t'mati ke(ni:w) t'chi:was,
<Sync time="2491.41"/>
pero teh timitsilihkeh ke teh t'moka:wati nika:n." 
<Sync time="2494.044"/>
Nikwi:katok chikwe:yi xiwit a itech nika:n..., itech i:n tekit ka:mpa nietok ekintsi:n
<Sync time="2500.071"/>
"*Bueno**" ne:chiliah ne:n totaeka:nka:wa:n, pos kihtowa "pos *órale**, 
<Sync time="2504.351"/>
teh t'mati ke:ní:w t´chi:wati" kihtowa "pero tehwa:n timitsma:ktiliah nejí:n tekit" kihtowa, "teh mokwe:ntah, teh moa:xka i:n tekit" kihtowa "*porque** timitsilihkeh ya."
<Sync time="2510.972"/>
Nikneki, a:mo nikneki, nika:n nimoka:w,
<Sync time="2514.357"/>
*rancho** nika:wilih oksé: wa:n neh nipano:k nika:n.
<Sync time="2519.726"/>
Mmh, *entonces hasta** a:xka:n nejí:n, *hasta** nejí:n
<Sync time="2524.061"/>
to:nal de nika:n nimitsnohno:tstok, miak chi:walis nimoi:xpeta:nih
<Sync time="2529.19"/>
de n' *cooperativa, gracias**
<Sync time="2532.167"/>
por cooperativa** miak chi:walis niki:xmatik, niki:xmatik *tanto como de rancho,
<Sync time="2537.658"/>
tanto como de beneficio de café,
<Sync time="2540.18"/>
tanto como Centro de Formación**.
<Sync time="2543.655"/>
E:yi chi:walis nikpano:k itech nejí:n *organización**, nipano:k *primero como cargador**,
<Sync time="2548.767"/>
*después de encargado de rancho, al último** ka:mpa a:xka:n nietok *Centro de Formación como velador**.
<Sync time="2554.079"/>
pero a:mo sayoh *porque** nibelado:r wa:n iwki a, sanoke nika:n nikchi:wtok miak taman chi:walis no:,
<Sync time="2558.599"/>
nietok *como velador**, nietok *como a..., como mantenimiento de** n'..., *de Centro de Formación**
<Sync time="2563.668"/>
¿Ke:yeh *mantenimiento**? Kihto:sneki neh n'tachipa:wa nochi, neh nokwe:ntah nochi n'tachia.
<Sync time="2567.6"/>
Entó:s yehwa yo:n neh yo:n chi:walis nikpia,
<Sync time="2569.508"/>
*hasta** ompa sah. ¿a:mo nikmati xa: oksé: talna:miki:lis?
<Sync time="2572.422"/>
Neh yehwa nejó:n tein nimitsilwih ekintsi:n
<Sync time="2575.281"/>
Nochi tein nikchi:wtiwa:lah wa:n tein ni..., tein nikchi:wtok *hasta** nejí:n..., a:xka:n i:n to:nal, nika:n nietok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2580.697" endTime="2590.301">
<Sync time="2580.697"/>
<Who nb="1"/>
Mmh, tasohka:matik miak. 
<Who nb="2"/>
Tasohka:matik Rubén.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
