Aman t'nekiskia xite:chtapowi i:n kokolis no: mono:tsa kalanemi:lis, xite:chtapowi ke:yeh te:kwi, ke:ní:w se: kimachilia ke:man te:kwi i:n kalanemi:lis, toni ika se: mopahtia, ke:ní:w se: kichihchi:wa ne:n pahti tein tehwa:tsi:n tikmattok ke kwali ika se: mopahtia. Pos i:n kalanemi:lis nejó:n i:n te:kwi *cuando** yo:n se: kikwa miak taman, ihkó:n teisá: xokotsi:n tein selik oso yo:n pahpatatsi:n, nochi tein a:mo te:chyo:na:miki yehwa i:n te:ch..., ika tipe:wah ika i:n kokolis. Se: ihtik nika:n i:n ke:meskia yo:n kakistitiw, de nika:n i:n kakistitiw wa:n ke:mah se:, se: yowi a ne: kalan. Nika:n nochi kakisti, nochi nika:n i:n, kakisti *fue...,** nika:n se:, se: ihtik, se: ikwitaxkol, yo:n ke:meskia a:t mochi:wa, mochi:wa yo:n a:t *cuando** se: kikwa yo:n *lima o** xokotsi:n tein selik *o** pahpatatsi:n. Mm wa:n yehwa yo:n se: tai a:tsi:n, pos yehwa yo:n te:chiwilih *mal, [por]que** a:mo te:yo:lna:miki, niman se: kimachilia se: poxtototopo..., poxtotopokatok a. Entó:s niman kihtowah pos ne: kikwik a ne: kalanemi:lis, yo:n kalanemi:lis ne:n achi, achi nextik *porque** mopata, mopata *cuando** yo:n no:, pos yo:n *seguido, seguido** se: yowi ne: kalan, *seguido, seguido, seguido** se:, se: ka:wati, ke:masá: miak wa:n ke:masá: tsikitsi:n pero pos yo:n *seguido**. Ke:mah, yo:n se: mota:li:ti *hasta** se:, de yo:n *hasta** se: ihtikaxa:ni, se: ihtikaxa:ni nika:n *porque** nika:n pexo:ntok de a:tsi:n, nejó:n komo tikwah yo:n xokot wa:n yo:n limita oso yo:n, yehwa ya yo:n pahpata nochi *o** teisá: ihkó:n tikwa:s yo:n seki te:..., ne: ne:wí:n se: ki..., se: kwiti teisá: ihkó:n, *o** taxkaltsi:n tikwa:s ihkó:n, semi sese:k, ihkó:n a:mo mitsyo:lna:mikis pos nochi yehwa yo:n te:chiwilih *mal**. Entó:s yehwa yo:n kiliah kalanemi:lis wa:n niman kihtowah pos nikwiti ne: xiwtsitsi:n, nochi nik..., nik..., nikpanketsati para xa: kina:mikis yehwa yo:n, yehwa yo:n se..., kiliah seki yo:n limo:nxiwit. Yehwa yo:n limo:nxiwit, yehwa yo:n seki yo:n, yo:n ti..., tehwa:n tikiliah yo:n pos yo:n xiwtsi:n, yo:n mota:lia nika:n, ihkó:n wihwitsioh. Wihwitsioh xiwit, kiliah yo:n *cilantro**, pero a:mo *cilantro** ta: yo:n, nikelka:w, i:n ixiwyo ma:..., ma:..., ihkó:n ma:wihwitsioh. Yehwa yo:n tikwih, kimanah wa:n yehwa ya ne:n tsope:likxiwit, seko sah kinechikowah, kinechikowah kwaltsi:n motokotsowa wa:n yo:n tikiliah ne:n *lima**, yo:n *lima, lima de** chi:chih. Yo:n nochi kikwih yo:ni wa:n ki..., kipanketsah, kipanketsah wa:n ke:mah motokotsowa tsikilitsi:n, ompa kita:liah de na:wi taman. Kipanketsah wa:n ke:mah te:tai:ltiah ya, yo:n te:tai:ltiah wa:n a:mo ... Ke:mah se: mote:kati a, se: mote:kati a ne: ka:mpa se: ikochpet ompa te:te:kah ya *o** ompa kite:kah se: kone:tsi:n, ke:mah kwaltsi:n nochi nika:n te:..., te:panxahxakwalowah ya. Te:panxahxakwalowah, nochi ihkó:n kichi:wah, niman kihtowah seki, se..., seki yo:n se:, se: sese:ya, se: sese:ya. Entó:s de ompa ke:mah nika:n nochi te:..., te..., se: i:ka:n, ke:mah wa:n koma:mo ... Yehwa yo:n, wa:n koma:mo te:na:miki pos kwitih yo:n tikownex, tikownex kwitih wa:n kwitih tepitsi:n yo:n we:wehka kipiah ne:n tekoltsi:n, timo:yo:t, tepitsi:n we:wehka kipia wa:n kwitih ne:n yo:n xiwtsi:n de n' pahpata, yehwa ne:n pahpata *o** yo:n, yehwa ya ne:n kowachxiwit, yo:n ma:pa:pata:wak. Kikwih ompa kite:mah, ihkó:n kichi:wah wa:n ki..., ihkó:n kolo:chowah, ihkó:n kolo:chowah, ihko:ni, kwaltsi:n moka:wa ke:meskia yo:n pi:ksa. Ke:meskia yo:n pi:ksa moka:wa kwaltsi:n, ke:mah nika:n te:..., nochi, nochi nika:n te:..., te:pahpachowah nika:n, no: wa:n nika:n i:n se: i:ka:n, i:n ka:mpa se: ikwinte:nxa:yak, nika:n nochi, se: ikwitte:ntikpak nika:n nochi, nochi nika:n te:pahpahchowah wa:n nika:n nochi te:yewalo:ltiliah, ihkó:n te:pahpachohtiowih, te:pahpacho..., mah tohtotoktik. Tohtotoktik yo:n, *hasta** mopatachowa ihkó:n ne:n xiwtsi:n, ke:meskia yo:n pi:ksa. Kipi:kih kwaltsi:n ihkó:n *hasta** no: kilpiah ika komekat para a:mo, pa..., pero a:mo no: tata, pos ta: tsikitsi:n timo:yo:t kipia ihkó:n para a:mo tsaya:nis. Entó:s nochi ihkó:n wa:n de ompa ke:mah ompa te:ka:wiliah, te:ilpiah ika se tilmahtsi:n ihkó:n oso se: teisá: ihkó:n, ompa te:ka:wiliah nika:n, nika:n se: i..., ka:mpa se: ixi:k, nika:n wa:n nika:n, ompa te:ka:wiliah tepitsi:n ke:mah ihkó:n ta..., tamati:xtiw, tamati..., se:, se: ... A:mo se: yowi ok ne: kalan, ihkó:n se: ki..., tamati:xtiw a, mm. Yo:n tikihtowa xiwtsi:n ne: wihwitsioh wa:n tikihtowa ke a:mo ne:, a:mo *cilantro**, ka:n yehwa yo:n kiliah witskola:ntoh Witskola:ntoh, mm. Witskola:ntoh, yo:n semi kwali. Wa:n toni se: kikwi:lia, ne: ixo:chiotsi:n oso ne: ixiwyo oso inalwayo. N' i..., n' i..., ixiwyo tein achi selik. Ta: seki t..., nejó:n tahtakwa:wak, de yo:n xiwit semi, semi witsioh, yo:n witsioh, ihko:kó:n de pata:wak, ihko:kó:n. Yo:n se: kwi:ltia n' iselo, iselo se: kwi:lia, pos no:, no:, no: kwaltia ne:n iwitsio pero semi witsioh, mm, mm, mm. I:pa yehwa sah yo:n tikmattok ne:n kwali ika se: mopahtia ke:man te:kwi i:n kalanemi:lis. Yehwa sah yo:n nik..., nikmattok, yehwa ne:n li:ma de chi:chih wa:n yehwa yo:n tsope:likxiwit wa:n yehwa ya yo:n kola:ntohxo:xhit, ne:n i..., ixiwyotsi:n, yo:n te:na:miki wa:n yehwa ya ne:n tikownex, mm. I:n kalanemi:lis te:kwi ma:ski se: wehwei a *o** sayoh pilimeh. A:mo ta: i:n, i:n no:, i:n ma:ski se: wehwei:n ya, i:n ma:ski se: wehwei:n, koma:mo mitsyo:na:mik ton tikwa:s pos mitskwi kalanemi:lis. Yo:n kalanemi:lis pos ke:meh i:n teisá: tikmahse:wah ne:wi:n, ke:masá: sese:k *o** ke:masá: ihkó:n a:mo te:chyo:lna:miki itech to..., tokwitaxkol, nika:n to..., ka:mpa ahsi ne:n totakwal, pos yehwa yo:n te:kwi no: kalanemi:lis ma:ski i:n i:pa se: chika:wak a. Wa:n se: kone:t yehwa ya yo:n kichi:wilia n' i..., n' i..., ipiltakwal ne:n, de n' te:momá:n, mm, wa:n tehwa:n pos no: te:ch..., no: te:chchi:wilia *mal**, de ke:meh i:n teisá: a:mo te:chyo:lna:miki tikwah ne:n totakwalts..., totakwal, mm. Borrar Pos a:mo teisá: ok, tikihtowa ke a:mo teh tikelna:miki ok, a:man xite:chtapowi moto:kai sayoh. Neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián.