<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Amelia" audio_filename="Tzina_MatCl_MMM335_Keeniiw-kichiiwaya-paneelah_2009-09-23-k" version="2" version_date="140825">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Mariano Morales Muñoz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Jeremiás Cabrera Ortíz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="486.245">
<Turn startTime="0" endTime="455.585" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Ke:mah. Ke:mah *cuando t'nemilia:yah titapa:tskatih, achto ok ne:n ti..., ti..., tiksentiliah kowit, 
<Sync time="8.532"/>
'tehtekih tein wa:kik sikie:wa se: tahko *tarea**
<Sync time="11.932"/>
wa:n tiksakah wa:n seki tiktehtekih xohxowik para iwa:n tiki:xtoktihtiowih,
<Sync time="17.96"/>
entó:s *cuando** tikahxitiah ya yo:n kowit, tiksakah, tiksentiliah wa:n yo:n mo:stika sepa ne: tiktekitih ya n' owat.
<Sync time="27.19"/>
Tiktamitekih n' owat, tiktekih sikie:ra se: *doce tercios o diez tercios** wa:n ke:mah tiksah *mismo** to:nal
<Sync time="34.63"/>
para que ne: yo:n tio:tak nochi titachipa:wayah ne: ka:mpa titekitih 
<Sync time="39.89"/>
para que *la una, las dos de la mañana** kipia ke ti..., time:waskeh ya para tikwiti:wih kwa:koweh.
<Sync time="47.54"/>
De nochi tikpia *a [la] mano** ya yo:n tein tikwih kowtsí:n wa:n yehwa n' owat,
<Sync time="53.32"/>
time:wah *las dos, las tres. Las dos o la una de la mañana** para tikinkwitih ya
<Sync time="58.323"/>
para ke:mah tikinkwa:ilpiah, tein yo:n kiliah *yubo**, 
<Sync time="63.139"/>
se: kowit, o:me, para n' o:me kwa:koweh ikwa:ko wa:n kwa:ilpia ika i:n *coyuntas**.
<Sync time="68.874"/>
kwaltsi:n kininilpiah, *fuerte** wa:n ke:mah para se: kwi:ka ya ka:mpa n' *espeque**,
<Sync time="75.278"/>
de yo:n *espeque** pos ompa se: kalakilia tatahko se: *lazo**
<Sync time="78.99"/>
wa:n ni:nipaka sentapalika no: se: kita:lilia para que mah a:mo moli:ni:ka:n.
<Sync time="82.998"/>
Yehwa kinin..., kinineka:nas yo:n *lazo**,
<Sync time="85.942"/>
ompa moka:wa n' o:meh tein se:, tein kikalakihtiw n' owat wa:n se: kitsakwilihtiw n' owapach 
<Sync time="91.175"/>
wa:n sentapalika kikalakihtiw a n' oksé:.
<Sync time="93.93"/>
Wa:n oksé: moka:wa ya tein kinimahpe:wtiw ne:n kwa:kwehtsitsti:n para mah a:mo moketsaka:n, para mah, mah tekitika:n *fuerte** para que yo:n a:mo semi wehka:walis, 
<Sync time="103.602"/>
tane:si *a las seis, a las siete yetos a yo:n tekit
<Sync time="108.032"/>
para ke nochi yo:n *cuando** se: ... pe:wa se: taka..., [ki]kalakia n' owat, ki:xehekowa se: kwali *rollo** ya,
<Sync time="114.266"/>
entó:s ompa moketsa yo:n ta:kat, a:mo kikalakia owat ok, *sino que mismo** yehwa n' owapach tekiti.
<Sync time="119.727"/>
Sentapalika kikalakia n' owapach wa:n sentapalika no: kikalakia n' owapch,
<Sync time="123.277"/>
oksé: ki..., kiki:xtihtiw, kisentilihtiw wa:n kita:lihtiw n' owawapch wa:n se: kikalakia n' owat.
<Sync time="128.953"/>
Entó:s *cuando** nochi kita ke a:mo weli ok *más** n' owat, kika:wa *puro** owapach a pero para mah ika ki:sa n' a:t,
<Sync time="135.339"/>
a:mo moneki mah kipia miak a:t ok. Entó:s *cuando** a..., ke kita ya ke n' ta:kat a:mo weli ok n' ise:lti 
<Sync time="142.473"/>
kikelpachowa yo:n ne:n itech we:ite..., we:ite:na:ntrapicheh, ki:xkalakia n' owapach 
<Sync time="148.073"/>
pero ke mah kwaltsi:n a:yohki:sa wa:n sayoh oksé: kikalakihtiw, sayoh n' oksé: ne:pa kikalakihtok n' owapah 
<Sync time="154.013"/>
wa:n ke:mah *cuando** kita ya kwaltsi:n a:yohki:sa, kika:waya n' seko ne:n owapach 
<Sync time="158.817"/>
wa:n ke:pa sepa kikalakia n' owat.
<Sync time="160.727"/>
Pero ihsiwka sikie:ra ke... *a cuatro o a cinco** owat para que no: *igual** mah a:mo wehweliwi n' kowit.
<Sync time="166.255"/>
Entó:s de yo:n tami a yo:n, pos tima:tamih ya, ne:wi:n tane:sna:wak, tane:sik a, *las siete ya**, tatamik a
<Sync time="172.719"/>
sepa kinki:xtiah kwa:kwehmeh kinkwa:tomah, kinka:watih,
<Sync time="175.989"/>
moka:wa se: *persona** a:kin *moresponsabiliza:rowa** a:kin tamanas.
<Sync time="179.509"/>
yehwa:n yo:n ikwe:ntah n' kowit kitokihtok, taekati..., kitatatiliah ne:n *cazo** 
<Sync time="184.941"/>
para ke mah molo:ni ne:n nekkwa:t, pos tsokowa:ki 
<Sync time="190.475"/>
wa:n ke:mah de yo:n mi:xpatatok kowit, tein yo:n wa:kik iwa:n kima:nelohtiw xohxowik *porque** ka:mpa ne: yetok *horno** kipia se: tipankowit.
<Sync time="198.915"/>
Ompa se: kisa:sa:lowa tein xohxowik para ke ki:sa ne:n tit, ehekat,
<Sync time="203.979"/>
kima:tok yo:n kowit wa:n ompa wa:ktok 
<Sync time="206.539"/>
entó:s ompa tiki:xpatatiw sah.
<Sync time="208.541"/>
Entó:s de yo:n ti..., pe:wak tapo:poso:nia kita:liah se: mono:tsa ... se: *tapadera**,
<Sync time="213.515"/>
se: kowit *arco** kichi:wah wa:n ahko komoke *medio** pitsa:wak,
<Sync time="217.485"/>
de *manta** wa:n yo:n kita:liliah para ke a:mo *seguido** ne: taxi:xi:wahwihtokeh.
<Sync time="224.045"/>
*Porque** se: kikwi se: tepos kohkoyoktik, yehwa tikiliah a:xi:wah, se: kimetstia we:i para a:mo se: mochichinowa,
<Sync time="230.445"/>
ika se: taxi:xi:wahwihtok.
<Sync time="233.075"/>
Se: kixi:wah[wia] para mah a:mo mimilowi, *porque** komo tika:wa pos poso:ni *fuerte** ne:n nekkwa:t wa:n mimilowi.
<Sync time="240.105"/>
Entó:s yo:n *tapadera** mitspale:wia miak, timoma:se:wia de tikse:se:wihtos,
<Sync time="245.055"/>
yehwa ya ne:n pa:panki:sa wa:n yehwa tein tane..., taneki:sa, yehwa kise:wia.
<Sync time="249.825"/>
Entós: de yo:n tami, tami, se: ... tamipo:poso:ni, ke:mah moka:wa yohki, tepitsi:n *normal** a,
<Sync time="255.205"/>
a:mo poso:ni ok, kiki:xtilia *tapadera** wa:n ke:mah mahyá: chochopoka ya.
<Sync time="260.405"/>
Chochopokatok sah, chochopokatok sah para ke mochi:wati komoke, *cerca** kwaltiati a ne:n *panela** entó:s ompa se: kalakia ya se: kiliah tahmolo
<Sync time="269.785"/>
para ke ika se: kima:nelowa ya.
<Sync time="272.245"/>
Entó:s de se: kima:nelowa ya, se: kiitstiw pos tein moka:wa tein, komo tein takwida:rowa ompa ne: kwida:rohtok
<Sync time="278.235"/>
yehwa kimattok a katí:n  katí:n ki:sati kwali ne:n *panela** ya.
<Sync time="283.055"/>
Kiekohtiw, kiekohtiw ika iisti ke:ní:w ki:sa ne:n, ne:n *panela**,
<Sync time="287.875"/>
entó:s de yo:n ki:sa ya kinino:tsa ka:n o:men ke kwaltiak a m' *panela**,
<Sync time="292.411"/>
kinino:tsa ka:n o:meh *o** e:yi:n mah kipale:wi:ka:n para ki:xtiah m' *paila**.
<Sync time="296.365"/>
We:noh, *cazo** kiliah.
<Sync time="298.125"/>
Entó:s kiki:xtiah wa:n ke:mah a:mo kihto:s ke kiki:xtih wa:n kika:wte:wa yohki mah ompa yeto,
<Sync time="303.173"/>
*sino que** pe:wa kima:nelowa, kima:nelowa *hasta sin que** a:mo se:wi para se: kite:kas a.
<Sync time="309.105"/>
Ompa *cuando** ki:tstok ke se:tok a, entó:s tikinilia oksé: *mocompañero** mah kinin..., mah kininsentili ne:n yo:n kiliah *moldes**, tein ka:mpa se: kite:ka ya.
<Sync time="318.277"/>
wa:n de se: kite:ka ya pos ompa se: ya..., se: kima:kihtiw wa:n yeh kite:ka wa:n oksé: kima:kia wa:n oksé: ko..., se: kisa:sa:lowa, se: ketsa.
<Sync time="326.227"/>
wa:n de yo:n se: ma:tami a nochi yo:n, se: ka:wa se: tepitsi:n achi wehka:wa 
<Sync time="331.297"/>
para ke:mah, se:wi wa:n ke:mah se: kihki:xtia ya.
<Sync time="334.487"/>
Se: kitsontewia ya itech *mismo** owapach, se: kiolo:chowa wa:n se: kitsontewia, kihki:sa
<Sync time="339.677"/>
*piloncitos de panela,chingón** kwahkwali.
<Sync time="342.727"/>
Entó:s ke:mah, ompa yo:n nochi se: kihki:xtia wa:n ke:mah seki ki..., kitetsi:lo..., kipi:kih ika to:tomo:ch, kihilpia kwaltsi:n para mah *por mancuerna**, ki:xna:miktia:yah o:me,
<Sync time="351.721"/>
moka:wak [moka:wak] *chingó:n**.
<Sync time="353.4"/>
Ompa ke:mah ne: ke:man tik..., kihtowa:ya no:..., no:pá:n, "ekintsi:n yetok a m' *panela**, mo:sta kipia ke naya:tih nankinamakatih".
<Sync time="360.281"/>
Pos yo:n okyowa kwalka:n, seki tamanah wa:n seki yowih kinamakatih ya,
<Sync time="364.493"/>
¿para qué?, para ika timopale:wiah.
<Sync time="366.321"/>
Porque** yo:n tekit ... a:mo onkaya ok *más** tekit *sino que** i:pa yehwa yo:n tekit ika timopale:wiah,
<Sync time="370.971"/>
pané: kinamkayah ... ne: ke:man katka *a veinte centavos, a quince centavos,
<Sync time="375.441"/>
solo** semi tehwa:n, semi titanamakayah nika:n *pueblo** motano:tsaya Ecatlán wa:n Jonotla.
<Sync time="381.261"/>
Ke:mah, entó:s ompa yo:n tiahsih, neh katka ninohne:l, nikwi:kaya ma:kwi:l *panela**,
<Sync time="388.471"/>
*nohermanos** kwi:kayah *de a quince o de a vente panelas,
<Sync time="392.421"/>
cada quien** kima:ma:ya [sikie:ra] tie:i:n tia:yah pero nokni:wa:n siwa:meh ya:yah,
<Sync time="396.525"/>
ta:kameh tekitiah sepa para mo:stika sepa ki:s..., sepa t'namakati:wih.
<Sync time="400.621"/>
entó:s ne: 'namakah, tiehkoh,
<Sync time="404.361"/>
a:mo tikwis nio:n se: *peso, sino que** yo:n *centavitos** sepa tikwa:lkwis para ke tikma:ktilihtehko[h] tote:iskaltihka:w.
<Sync time="411.441"/>
Ke:yeh, *porque** yeh kitas ke ka:nachi ki:x..., ki:sa de yo:n tekit tekit tein tikchi:wkeh,
<Sync time="416.141"/>
ka:nachi de tomi:n,
<Sync time="417.781"/>
pero pos ne: ke:man se: si..., se: *peso**, o:me *peso**, miak tomi:n ya 
<Sync time="422.358"/>
*porque** maski ekintsi:n *lo que** tein vale:rowa, se: *panela** de *diez** ekintsi:n, yo:n ihwa:k vale:rowa:ya *de quince a veinte centavos**.
<Sync time="431.741"/>
Entó:s para tiksentilia:yah yo:n *centavos**, pos para tehwa:n sayoh tikitayah, 
<Sync time="436.403"/>
tehwa:n sepa te:chti:tanih mah titekititih 
<Sync time="439.015"/>
wa:n ke:mah sepa ihkó:n tein tikta:ni ya tocentavos de yehwa yo: tekit, tikmakayah yehwa tein, tein *mero** kimatia *carcero**.
<Sync time="447.425"/>
Se:sah tein kimatia, a:mo nochi kimatiah, nehjó:n ompa tamik yo:n, sepa ne:n de n' kali,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="455.585" endTime="457.235">
<Sync time="455.585"/>
¿[Ke:ní:w] timono:tsa?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="457.235" endTime="461.505">
<Sync time="457.235"/>
Mariano Morales Muñoz.
<Sync time="459.145"/>
Neh nikpia *cincuenta y tres años**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="461.505" endTime="462.755">
<Sync time="461.505"/>
¿Ka:ni moxola:l?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="462.755" endTime="467.25">
<Sync time="462.755"/>
<Who nb="1"/>
Nika:n Tzinacapan, Acatepec, Tzinacapan, mm.
<Who nb="2"/>
A:catepec, Tzinacapan.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="467.25" endTime="475.687">
<Sync time="467.25"/>
<Who nb="1"/>
A:, ompa ti..., o..., tinemik, ompa tinemik
<Who nb="2"/>
Neh ni..., *ninacido** neh *cuando** neh, neh nich..., ni..., ninacido ne:pa Atmolon.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="475.687" endTime="486.245">
<Sync time="475.687"/>
A:tmolon, Ayotzinapan, Tzinacapan.
<Sync time="479.007"/>
pero niwa:lah nika:n San Miguel, niviviro:ko ya pos ompa nimoka:w a, ke:mah.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
