Pos nehjó:n nika:n timoli:tih na:nah de n' ne:ki:n tikmattokeh de i:n po:poto. Ehe. Po:poto kostik. Kostik. Pos kostik wa:n kwaltsi:n kipia pané: ihkó:n ... *Emparrillado**. Yehyewaltik, ke:mah. Na:wi *esquina** kipia. Ihkó:n. Na:na:wi. Ehe, na:wi. Wa:n *cuando** selik ... Na:wi wa:n ... Se: kiteki wa:n ixiwyo mahyá: ne: ihko:ko:ntsitsi:n, we:weyak. A:. Wa:n ixo:chio, *cuando** pe:wati mochi:wati yo:n po:poto ya, mopilowa miak. Pero a:mo miak ta:ki ok, *solo** se: wa:n mochi:wa xo:chit, ista:k. Aha:. Wa:n a:mo ne: ... Ka:mpa ta:kiti *solo** se: moka:wa. A:mo. Se:sah moka:wa ya ata po:poto. Se:sah moka:wa, a:mo miak. *Porque** komoskia mah tikihto:ka:n mone:neki, *porque** we:lik. Yo:n ke:ní:w teh tikmattok ox tik..., ox no: tikwa. Pos ... Komo tikwa no:, żKe:ní:w tikchi:wa? Pos tehwa:n tikwah de ke tikxihxi:mah ihkó:n wa:n tik..., pos tikta:lilia:yah *panela**. *Panela**. *Panela** t'ta:liliayah pero tikchi:wayah kwaltsi:n ke:meskia yo:n tik..., timoxolowa:yah. Ke:mah, kixihxi:mah, nankixihxi:mah. Tikchi:wayah ihkó:n pané: ti..., semi tikpa:tayah. Aha:, *eso**. Wa:n ompa kita:lia:ya no:má:n *panela**. Ehe. Mm. Entó:s de selik. Selik. Yo:n i..., imekayo kwaltsi:n ihkó:n panki:sa Ke:mah, panki:sa ahko. Ehe, tepitsi:n. Ko..., kostik n' i..., imekayo wa:n kwaltsi:n ma:ahalaxtik ima:yo. Yo:n *cecerca** ima:yo yowi ihkó:n. Ke:mah. Entó:s ka:mpa yowi ne:, ompa ya ne: moka:wati ne: ixiwyotsi:n ompa ne:. Kitohtoka. [Nimitsilia] ixo:chio kwaltsi:n ihkwí:n ista:k ixo:chio. Ke:mah, ista:k, ke:mah. Pero olo:ch, olo:ch. Olo:chtik, olo:chtik, mm. Mm, yo:n ixo:chio a:mo nikihto:s ihkó:n weyakaxtik, ke:meskia olo:chtik ihkó:n ka:mpa, ka:mpa mota:li:ti. Ke:mah, ihkó:n. Entó:s ompa ya ihkó:n mowi:wila:na ihkó:n, mowi:wila:na ihkó:n. Wa:n no:, seki nikita ne: mo..., motahta:lia yehwa yo:n tsikitsitsi:n wa:n ... Mm, moka:wa ya, *porque** seki wetsi. Mm, mota:..., moka:wa ya se:sah, se:sah moka:wa. Wetsi. Nex..., mahyá: pi:xowi. Pixowi wa:n de pi:xowi pos a:mo moka:wa ne:n i..., ita:kilotsi:n soke pos wetsi a, wetsia wa:n de wetsi a, entó:s moka:wa sayoh se:. Wetsi a wa:n ... Wa:n ke:masá: no: ma:xi:ni. Ma:xi:ni. Moka:wa sayoh ne:n komekat, moka:wa ya. kwomekatsi:n pos de kipia ya n' ita:kilo xi:ni a ne:n ixiwyotsi:n. Xi:ni a, xi:ni a wa:n, wa:n de ... Ita:kkatsi:n [sah] moka:wa. Xi:ni a, xi:ni a wa:n moka:wa sayoh ne: n' ita:kka. Wa:n ... Wa:m de moka:wa yo:n ita:kkatsi:n entó:s ne: komo mochika:waltia. Wa:n koma:mo tikmatik pos ompa ne: wa:ki. Wa:ki. Wa:ki wa:n de wa:ki a mahyá: tapa:ni. Mm. Tapa:ni wa:n ke:mah ompa mopoto:nia ya. Wi:tsa se: ehekatsi:n, tikitas yowi a ne:wi:n, kwi:ka yo:n se: *semillita**. Ompa ka:mpa kita..., ke:meskia ka:mpa tamiti a no: ih[yo:]yo de pata:ni ompa pankalaki a. entó:s ompa moka:wati a *o bien** sepa no: ompa ixwa ya, ompa, ompa ixwa ya, ompa moka:wa ya sepa. Ompa ixwa. Ke:mah, *porque** yo:n *semilla, vez** ke tikihtowa ta..., ta..., ta..., tapa:ni, ke:meh yo:n tsaya:ni. De tanto chika:wak a, wa:ki, de chika:wak a ihkó:n mo..., motapowa ihkó:n. Ke:mah, *tanto** chika:wak a. Mm, panki:sa, ke:mah yowi a, yowi a ahko, *hasta** wetsiti wehka. kwaltsi:n, kwaltsi:n potoxtsi:n. Ke:mah panki:sa ya, ihkwí:n tepitsi:n weyak wa:n ihkó:n ma:wiltihtiw a ehehkai:xko, ehekai:xko *hasta** wetsiti. Ye:kkwaltsi:n ihkwí:n *rueda** pané: yo:n yowaltik, potoxtik. Mm, ihkó:n. Ehe, ke:mah, ďsemillita** ya, ompa ixwa ya. Wa:n ne: kwi:ka ekintsi:n tak ne:n [tikitah] ihkwí:n kwi:ka takwitapan pampilkatiw ihkó:n, entó:s wetsiti a, ompaya ixwa. Pero ka:mpa wetsiti nochi xi:ni a yo:n po:poto. Ke:mah nochi, no..., ke:mes..., ke:mah komo kiowi:lowa ne: ompa mo..., mahyá: mo..., mokwihkwi a, mm. A:mo we:lik, a:sese:k. Nochi xi:ni a yo:n popoto ne:n, yo:n a:mo de, de, de a:mo kipia teisá:, ne:n kita:liliah a:mo we:lik, a:sese:k. Mm, we:lik *solamente** yehwa i:n kita:liliah *panelita**. *Panela o** kita:liliah no: *azúcar** koma:mo teh pana:lmeh. Mm, pos wehka:w onkaya *panela**, mm. Pos ompa ne: wehka:w ne:n no:pá:n konkwia, ihkó:n kixihxi:mayah wa:n kwaltsi:n ke:meskia yo:n ko..., ko..., kwaltsi:n alaxtsi:n kichi:wayah wa:n kita:[li]lia:yah wa:n kita:lilia:yah *panela**. Ke:mah, ihkó:n neli kichi:wayah. We:lik, no: we:lik. *Panela** kwaltsi:n we:lik se:, se:, se: kikwa wa:n se: tai. Pero ne:n tein ixta:wat mochi:wa pos neli ne: a:mo, a:mo teh servi:rowa. pos ta:ká:n seki neli, ta:ká:n kimattokeh teisá: pahti pero neh nikmattok, we:noh a:mo ke:man nikwi pahti. Yo:n a:mo ke:man nikwi *porque** ne:chilwia:yah yo:n cho:kil komo se: mohsak ne: se: a:solo:ni. Mm. Se: a:yowa ka:mpa se: mo..., komo se: moohsa se: ima:ko, se: imetsko, se: a:solo:ni. Ne:chilwia:yah ta:tahmeh pero a:mo n'mati ox, ox neli, xa: ne..., xa: ne:chtelte:mowtia:yah sah *porque** de a:mo se: tahtamati. A:. Pos a:mos se: kimati, pos neh nikitak. Pero iwki ne:chilwia:yah. A:mo mah nika:wilti wa:n nio:nó: mah nikteki, mah nikita sah. Pos ... A:, sayoh tikitaya ne:n ... Nikitaya sah ihkó:n, nio:nó: niktekia, nio:nó: nika:wiltia:ya. Tamela:wa nikitaya sah xo:chitsi:n, yo:n se: xo:chit mochi:wa ata chi:chi:ltik ihkó:n, yo:n chi:chiltik ata semi, yo:n no: semi n'welitaya pero kihtowah a:mo x'teki. Ehkos to:nal mitskwis ekaeski:salis, a:mo x'teki. Wa:n n'mowilia:ya, neli a:mo n'tekia. A:. A:mo n'tekia yo:n xo:chitsi:n, a:mo ke:man nika:wiltih, *lo que es** tein ne:chilwia:yah, a:mo nika:wiltia:ya. żKe:yeh a:mo nika:wiltia:ya? *Porque** nikmowilia:ya. *Más** tikmowilia:ya, timolia:ya no: tiekaeski:sas. Se: kimo..., nikmowilia *porque** ke:meh nose:lti. A:mo nikihto:s wa:la:s se: nokni:w, wa:la:s se: *nopariente** ne:chilwi:ki:w ke, ke toni mitsmaka, ke:yeh iwki timochi:w. Nimitskwida:ro:ti oso mah nimitspahti, a:mo a:kin, nose:ltihtsi:n. Pos ... Nikimpia nokni:wa:n pero se: nemi Tenexate, se: nemi Tetelilla. Wehka nemih, a:mo ta: pos neh nikitak i:n popoto i:n ixta:wat ne:n yo:n mokehketsa ihkó:n. Wehka nemih. Ke:mah mokehketsa. A:mo wehkapan, ta: se: ihko:ko:ntsi:n sah mota:lia. W..., xo:chitsi:n ke:meh ne: ekin ne:pa ne:sik. Mehmela:wak pero a:mo semi wehkapan wa:n ye:kyewaltik ihkó:n mochi:wa ne: ke:meskia n' i..., ixo:chio pero nehjó:n ... Sepa se: koli:nia, ihkó:n se: taksatiw, se: koli:nia. Sepa sah wetsiti wa:n ye:kpoto:ni, yowi poto:ni, ahko moxe:lowa ya nochi ne: yo:n ... Ke:mah, yowi a ahko, ke:mah, mm. Poto:ni nehjó:n po:poto kiliah pero yo:n a:mo we:lik wa:n *casi** ke:meskia sayoh mo..., yowi ahko, nehjó:n pos a:mo no: wel se: kikwis ta: yo:n ke:meskia yo:n teisá: sah, ihkó:n poto:ni. A:mo we:lik, a:mo. Ka:n a:kah ke:man tikitah kikwa *porque** pos a:wiltsi:n sah. A:wiltsi:n sah, i:pa a:wil sah ke:meskia yo:n ... Yowi ah..., mm. Yowi. Pos x'mati ke:ní:w mochi:wa yo:n ta: se: koli:nia wa:n yowi ehekai:xko, poto:ni. Ke:mah. Poto:ni. Ihko:ni yo:ni, ke:meh yo:n, ke:meh yo:s sekixiwtsi:n ata onkak mahyá: *cuando** kepotsi:n mahyá: se: *campanita**. Yehwa yo:n pos ... Ihko:ntsi:n. Yowi ata pero ne: n' i..., ixo:chio moskaltia pero pankochtok, ihkó:n. A:. Yo:n ma:i:ka:nnehnextik ata wa:n se:tsi:n xo:chitsi:n mochi:wa. Wa:n yo:n kwali para teisá: se: ki..., se: kikwi, no: kwali. Wa..., yo:n ke:mah, yo:n, yo:n ke:mah, yo:n ne: nigarantisa:rowa ke pahti. Pahti, ke:yeh? *Porque** komo ne: ke:man ata neh nikilia semi tatasiah, miak *gente** nikakia, ihkó:n nokni:wa:n tatasih, *fuerte** tatasih, *hasta** neh no: iwki katka, pero ka:mpa neh nimonemilih, i:n tataxis nimolia a:mo ke:man ne:chka:was. Mm. Wa:n ke:yeh a:mo ne:chka:was, pero ne:chka:was. Entó:s se: *viaje** nipe..., nia:miki *fuerte**. Wa:n nitai n' a:t sese:k, nika:n a i:ni nisawakwi a. Ehe., notoskaihtik mahyá: niwa:ki wa:n a:mo kakisti nitahtowa. A:, mokechko, de ka:mpa ne: tikpia ne:n ... Taihtik de motoskak. Ehe, entó:s nemilih nitai:ti seki a:t toto:nik. Toto:nik n' a:t nitai:k, pos yo:n a:toto:n pe:wak nimomanilia ihkó:n, se: *jarrito**, ko..., mo..., yo:n ko:ntsitsi:n, tsikitsitsi:n ika nikmana ya. A: yo:n tsikitsitsi:n, ihkó:ntsitsi:n, *jarritos** ihkó:n. Ehe, yo:n kontsitsi:n yo:n tsikitsitsi:n. Ika nik..., nikmana wa:n ke:mah kwaltsi:n kawa:ni, ke:meh yo:n a:mo se: ma:taxi:kowa, niki:xtia wa:n n'te:ka itech se: *taza** wa:n pe:wa n'se:se:wia wa:n n'se:se:wia, n'se:se:wia *hasta** niktamia yo:n a:tsi:n wa:n pe:wak a ne:chka:wa yo:n nitatasi fie:roh. A: titatasia nika:n wa:n mitskokowa:ya moahkol, mokechko, mopanko. 'Tatasia pero *hasta** ... Ehe, no: nika:n nopanko ne:chkokowa:ya, mm. Wa:n pe:wak nikmachilia nika:n i:n pos no: kwali ni..., niktolowa ya *noalimento**. *Casi** mo..., mo..., motakwal nochi kwali tiktolowa ya. Ehe, notakwal nochi kwali yowi a, nochi kwali yowi a, pero koma:mo nika:n i:n pané: motsakwili:ti mah, mah teisa:, mah a:tsi:n pero motsakwilia. Motsakwilia. Ekin ka:mpa titatolowa. Ehe, ka:mpa nitatolowa motsakwilia noali..., no ... *A ver** toni nik..., nitai, nitai *o** nikwa. Mm, notakwal. Mo..., motakwal tein tikwa. Pero pos nikita ke ne:chna:mkiki, a:man a:mo nimomaka *lugar**. A:mo. *Hasta** nota:..., notahtsi:n ihkó:n nikitas pe:wa tatasi *fuerte**. Ke:meh i:n kiowi:lowa, yowih tekititih paratani, ehko wa:n a:paltik entó:s pe:wa tatasi, nimatsi:n nikawa:ntilia n' a:tsi:n wa:n n'maka. A: pos kwali, te:na:m[iki]. Mm, wa:n te:na:miki, a:toto:n sah, sie..., nio:nó: kipias teisá: pahti. A:toto:ntsi:n mah ... Yehwa sah, mm. Yehwa sah mah, mah se: tai. Wa:n yo:n se: tai ka:nachi *viaje**, ka:nachi ... Ompa, ompa. Pos komo mitsna:miki ohpa *O** e:xpa. kwali a ke ompa wa:n koma:mo *como siempre** tikmachilia tepitsi:n tiahwayowa, ta: ahwayowa nika:n se: ia:ko:koh. De se: tatasi. Ka:mpa se: tatolowa ahwayowa. Komo t'machilia *como siempre** 'toskaahwayowa, entó:s sepa t'mana a:tsi:n. Wa:n n'machili ke: ne:ch..., kihtowa ne:n, kihtowa ne:n tahto:l ne:chachi:ktilih ya. Mm. Pos nikseguirowilia. A: teh kachi *más** tikmolo:ntia ya, *más** tikte:mowa ya, tkitak ke kwali yo:n para se:, se: ipan. A:, ehe. Ke:mah nik..., ke:mah *más** nikte:mowa ke:ní:w para mah *más** ne:chna:miki. Ehe, kwali yo:n a:tsi:n chipaktsi:n atsi:n pero pos semi kwali. Wa:n yo:n se: ki:xte:ka oso ihko:ni. *Eso**, ihkó:n *mero**, ihkó:n *mero**. A:mo n' iwa:n ne:n se: kikwi ipachio. Ka:nah, pos ka:n teh kipia pachti, ta: a:tsi:n sah, a:tsi:n sah, mm. A:ma..., a:tsi:n sah. Yehwa yo:n neh ika nimopahtia, sayoh se: tai, soh se: tai. Wa:n yo:n no:, no: se: teohxiliah oso sayoh se: tai. A: kwali. Mm, tikse:se:wihtiw ke:meh t'tolohtiá:s kwali, tsiktsitsi:n, tsiktsitsi:n 'tolohtiw ika okse: *taza** wa:n 'te:ktiw wa:n 'tai:tik, 'te:ktiw wa:n 'tai:tiw wa:n ke:mah ne: yeh *mismo** mo..., motoskak kiema:nia. A:. Wa:n a:mo, a:mo, a:mo kikwi ok yo:n ahwayowalis. Pe:wa ya tiema:nia *hasta** moi:ka:n tiema:nia. Nochi, nochi kwali se: moka:wa ya se: i..., Ehe, kwali se: moka:wa. Pero ika a:toto:n, ehe pero a:mo ne: tikwis teisá: xiwit *o** teisá: se: xiwit tikmanas, a:mo, yehwa sah, a:tsi:n sah. Nochi itech se: isahsa:liw, nochi, nochi a:mo te:kokoh ok. I..., ika yo:n ne:n ke:meskia a:miki:lis sah, yehwa yo:n ika nimomaka kwe:ntah. Neh niwa:lah ampó:n Cuetzalan wa:n ne:n nikilia se: nokokoxka:w "ne:chtayo:koli" nikilia "yo:n a:tsi:n, semi te:pi:na:wtih". Pos ... Yehwa katka mo..., "Ne:chtayo:koli" nikila "yo:n a:tsi:n ka:wa:ntok" kihtowa "*bueno". Ne:chmakak. Ohka:n 'tai:k yo:n a:tsi:n, pos nikmachilih mo:stika kwali nitane:sik wa:n kwali nikochik a. A: kwali pahti. K..., ehe. Entó:s ika ... Yehwa nopah, yehwa nopah. A:man yehwa nopah, a:man a:mo nimoka:wilia mah nitatasi semi, *hasta** nopi:pilwa:n, niki[ni]li:s "'tai yehwa i:n". Ye..., yehwa mopah, ta: seki a:mo teh te:na:miki pero ... Nikmana nehwa *mismo**, koma:mo kimanilia ne:n itiska:w, neh n'manilia. Wa:n de i:n wa:n de i:n popoto de i:n se: kikwa wa:n de n' i..., de yo:n poto:ni a:mo, a:mo, a:mo tikmatik ox kwali para se:, se: ipan. Ma..., Yo:n poto:ni. Mm. Pos ne: neh nimolia ke a:mo weli *porque** pos ke:meh tapa:ni wa:n yowi ne:n po:poto. Pero xa: tikmattos. Mm. Yowi ne:n potoktsi:n, pos yeh yowi. Yowi, wetsiti okseko ya. Yowi. Okseko ya pero pos neh nikmattok soh de ke kwali se: ki..., kwali se: kikwa. Yehwa soh neh n'mattok pero i:n okseki komo tso..., komo pahti para ne:n, nehjó:n tsotsokameh pos tak xa: ke:mah, seki neli kimattokeh wa:n seki a:mo tikmatih. Ke:meh neh teisá: ihkó:n, ke:meh ekintsi:n nimitsilihtok, ke pahti a:toto:ntsi:n para yo:n semi se: tatasi *hasta** i:ksá: se: 'kampeya:wa esti. Mm. Yehwa yo:n semi pahti ne:n a:toto:ntsi:n. Ke:mah. Ke:mah *porque** timosese:lihtok mopanko, nika:n timosese:lihtok itech *mopechos**. *Por eso** semi titatasi, ehe. Nika:n se: iye:lpan.i *O** tipana:paliw wa:n pe:wa titeltatasi. Yehwa yo:n pahti. *Hasta** te:kokoh, nochi nihnika:n te:kokoh. *Eso** nochi te:kokoh. Yehwa yo:n te:kokoh *hasta** se: ipox, se: ixi:k nika:n. Moelchikiwtampa, *parejo** mitskokowa, yehwa yo:n neh nikwi pahti. Ke:mah wa:n a:man neli ihkó:n nipe:wa ya, a:mo nimoka:wilia. Wa:n ... A: pos ta: semi kwali yo:n pahti, pos no:, no: se: kimattiw katí:n se: ipah. Ma:ski ... A:mo nimoka:wilia *porque** nikmattok ke se: olini nika:n fie:roh te:kokoh. Ehe, ke:mah. Seki a:mo teh te:na:miki, sayoh para ika se: momikti:s. Pos a:mo teh se: kichi:wa kwe:ntah pero ... Pero i:n kwali ne:n pahti. Mah ... *Mismo** de, *mismo** se: yeh mah se: mokwida:ro. Ke:mah para se: kite:mowa ya no: wa:n miakeh ihkó:n nikinilwia na:nahmeh *o** siwa:pi:pil, pilimeh. Pos ihkó:n no: tik... nika:n timotapowiah ihkó:n de ke pos *después** kwali no: se: kite:mo:s yo:n pahti para se: mo..., mota:[li]lia para ... Pos ... Mm. Ne: yehwa i:n xitai:ka:n, ihkwí:n x'chi:waka:n. Pos kichi:wa a:kin kwelkaki, kichi:wa niman, niman kineltokah, pos we:noh nitai:ti. Ke:mah, seki kineltokah wa:n seki a:mo kineltokah pero ... Pos neh nik..., neh nik..., neh nik..., Sepa nikakis a:mo tatasi ok Nikili:s "titai:k". "Ke:mah, nitai:k, n..., ompa nitai:k wa:n ne:chna:mik". Mm. Mitsna:mik. Pero a:mo teisá:, a:mo teisá: kipia, x..., a:tsi:n sah. Mah kawa:ni sah, nikili:s "we:noh, pos kwali a ke mitsna:mik". Tsahtsili dios para neh *porque** ne: a:mo a:kah mitsili:s ... *Porque** onkak, kwali mitsitstos toni mitskokowa. A:..., a:mo nochi te:iliah seki. I:n *seńor** kikowa imets *o** kikokowa ima:i *o** kikokowa i..., se: i..., mah a:mo dios kineki se: ixtololotsi:n pero pos a:mo tikilia toni kina:mikis. Yehwa yo:ni. Wa:n neh a:mo, neh nikinilwia niman. Teh tikinilia ne:n tokni:wa:n. Toni kimaka mo:má:n *o** toni kimaka mo:pá:n. Toni, toni n' pahti. Wa:n niman nikinilwi:s ton tai:s, ton momakas wa:n yeh ... Mm, niman nikinilwia. Toni titai:s, toni ti..., toni timo..., timoohxili:s. Entó:s kihto:skeh "*bueno**, t'chi:watih". Ehem, *eso**. Komo inkechko pos timota:lili:s inkech..., mokechko ximota:lili. Yo:n nikinilwia, entó:s kihto:skeh pos "neli pahti, neli pahti *porque** ne:chna:mik". Mm, ke:meh yo:n, yo:n ne: tikiliah a:xi:xkokoyalis, seki yowih *docto:rko** mopahti:ti, seki yowi ne: ima:ko se: ma:se:waltapahtihkeh, a:mo yo:n se: kichi:wa. Yo:n, ika yo:n xiwtsi:n tikiliah te:mpa:waxiwit, yo:n semi se: *santo remedio**. Te:mpa:waxiwit. *Más** ke se: *nuestro seńor**. *Porque** xa: yehwa kitio:chi:wak, se: *viaje** nimoahxilih se: kokoxkeh, tai:k nehjó:n n' a:t, "tai" nikilia "i:n a:t. Wiwita" nikilia "se: *rollo** de te:mpa:waxit wa:n 'tsi:npa:ka kwaltsi:n, kwaltsi:n x'pa:ka" nikilwia wa:n ke:mah" nikilia "xikmolo:nti, mo:sta *o** wipta tine:chilwia ke:ní:w tik..., mitspia". A: mah se: kimolo:nti pero mah se: kipa:ka, a:mo iwa:n ta:ltsi:n. Tamolo:nti:k, mm. A:mo *igual**. A:mo iwa:n ta:ltsi:n, ise:lti. Ise:lti, ise:lti, ise:lti. A:. Wa:n ke:mah xitai" nikilia "wa:n tine:chili:ti mo:sta, wi:pta koma:mo mitsna:mikik". Wa:n ke *ta..., **, miak n' a:t se: kita:lilia:ya. Se: *jarrito** ihko:ntsi:n. Wa:n tsikitsi:n sah se: taia ya *o** miak. Pos komo tikpexo:ntih pos kwali titai:s. Mm. Titai:s, titai:s a:mo ne: ke:ní:w, 'tai:tok, 'tai:tok, *hasta sin que** a:mo mitsna:miki. *Asi que** [komo], komo mitsna:mik tiá:s a kalan de timo..., kihtowa ne:n ika ne:n mexika:noh, timoxi:xati. Mm. Yowi pero ke:meskia yo:n kaba:yoh moxi:xa. A:, kostik. Mm, ihkó:n, ke:yeh, *porque** mitsna:niki xiwit, mm. Kostik, kostik oso po:ktik. Mitsna:miki xiwit tein titai, entó:s komo mitsna:miki pos tiow ya *bańo**. Tiow ya, ne: timoxi:xa ya fie:roh ya. Yehwa yo:n semi pahti no:. kwali pahti semi pos, yehwa yo:n de ke nochi se: kimatis de ke ke:ní:w, se: milihtiw, ke:meh i:n, de nika:wi:n. kwali pahi, pos no: moneki mah se: kimati ne: nika:wi:n wa:n ... Ke:meh seki sanmigueleńos neh nikinita wi:tseh "Toni mitsmaka na:nah" "Ay dios neh a:mo wel niahtok na[ńo]. Xa:ltipan ka:mpa tinemi pos ti..., tikmattok katí:n. A:mo welniow ne:n de o..., de se:, a:mo welniahtok, ya:lwa ya, yowipta ya. [*Por eso**] nikitako *doctor*. Pero yo:n a:mo mitsneki *doctor** momá:n *o** a:mo mitsneki *doctor** popá:n, yo:n mitsneki ma:se:walpahxiwit. Ipa tihkak, ma:ski ipan tihkas pero komo a:mo tikmati, yo:n ke:mah kichi:wtok, "pero toni xine:chilwi wa:n nitai:s", "pos yehwa i:n". "A: we:noh, tasohka:matik miak". Mm, *porque** nikinilwia, nikinilwia *porque** nikinikne:lia. Nikin..., nikinikne:lia *pobres gentes**. Pe:wa, pe:wa tikinilia ya wa:n *después** no: motasohka:matih ya komo kinina:miki a. Ke:yeh nikinikne:lia *porque** mah neh ne:chkoko teisá: pané:, pané: a:mo nikwelmatis soh mah ne:chitaka:n. Ke:mah. kwali ne:chili:skeh ma:s[ki] se:... I:n *seńor** yehwa i:n mitsna:mikis, *o** se: pili kwali ne:chili:skia "timokokowa". "Nimokokowa", "yehwa i:n mitsna:mikis, xitai. *O** x'mana, *o** xik..., xikwa wa:n mitsna:mikis". Pos ni..., nikchi:waskia. Se: tai. Pos ... Wa:n, wa:n yo:n a:mo se: moohxilia, se: tai sah. A:, a:mo se: moohxilia se: ipoxko *o** se: ixi:kko *o** se: ... Mm, kanah, kanah. Se: tai, se: tai, mm. Ke:mah ika wa:n komo tikpia *carbonatito** tikwi tepitsi:n *carbonato**, de e:yi mahpil wa:n tikta:lilia wa:n t'ma:nelowa wa:n timokahka:wilia wa:n mitsna:mikis, mm. Se: *ilomo**. Te:na:miki. Komo ika chipa:wka:yo:t mitskwi nehjó:n kokolis, nimantsi:n mitsna:mikis, pero komo a:ksá: mitstamo:tilia ke:meh se: tokni:w mah mitstamo:tili yo:n kokolis. Pos titahyowihtos ika. A: yo:n *cuando** a:mo we:l ... Se: kihtowa a:mo wel se: moxi:xa. Mm. Pos yo:n no: semi te:kokoh. Ay dios. A:mo teh iwki te:kokoh *seńor** koma:mo ne: ke:meskia yo:n *más** ok ke tikpiati se: kone:t. Nikmattok. *Porque** tikmati tiow *bańo** wa:n a:mo wel tiow. Ke:meskia tsaya:ni se: ipox. Wa:n *aparte** yo:ni, ta: tata. Tata wa:n ... Tata ke:meskia yo:n tichi:loh, ke:meskia yo:n tikpia chi:l moparteci:toh. Pos neh nikmattok no: kwali yo:n kiliah yo:n owat, masa:..., masa:owat, masa:owat. Nehjó:n masa:owat se: ki..., onkak ne:wi:n, nika:wi:n kowtah ka:mpa, ne:si mota..., kiliah, kiliah masa:owatah *porque** nochi yehwa. Masa:owat, masa:owat pero a:mo, tein *más** nikpiala *fe** ne:n ... Mm. Nochi yehwa kihtowah ompa, *hasta** yo:n ixo:chiotsi:n kwaltsi:n se: kia:ketsaskia. Nochi yehwa, ampó:n nikitak, ampó:n no: kito:ktokeh yo:n. Yo:n kwaltsi:n n' i..., ixo:chio, ihkó:n de we:weyak pané: yo:n e:lo:tsi:n, chihchi:chi:ltik. Mm, mahyá: sinti, mm, kwaltsi:n, mm. Yehwa yo:n se ... Yo:n se: kiteki, kwaltsitsi:n ihkwí:n se: kiteki wa:n se: kixahxama:nia kwaltsi:n ika, ika teisá: tet. Se: kixahxama:nia yo:n masa:owat wa:n ke:mah kipanketsah ya. Kipanketsah ya, [nik] n' a:t tepitsi:n kita:liah ihkó:n wa:n motokotsohtiw, motokotsohtiw, se: kitati a kita..., tsikitsi:n ya n' a:tsi:n entó:s se: kita:lia ne:wí:n itech se:, itech teisá:. Mm. Mah se:wi ompa ke:mah mah se: tai a. Mah se: tai. *Una vez** kaxa:ni a, kwali se: yowi a se: moxi:xati kwali se: yowi a, a:mo te:kokoh ok. Kaxa:ni a, kwali se: yowi a, a:mo, a:mo te:kokoh ok nika:n. Pero komohkó:n a:mo, a:mo te:na:miki, te:kokoh. Te:kokohtok, te:kokohtok *como siempre***, mm. Ke:meh i:pa sah, ka:n kanah ika tiachi:ktis *porque** ke:yeh a:mo ika kwali mitskokowa. Yehwa yo:n semi kwali no: yo:n, se: ki..., *Porque komo ika kwaltsi:n sah mitskokowa sayoh *porque** i:pa tikokolispe:wasneki, mitsna:mikis iwki sah. A: pos ... Wa:n, wa:n ke:ní:w yo:n de ke teisá: te:ahsi, ihkó:n a:mo, a:mo moyo:kolia. Pos tikita ya, tikita ya miak te:tawe:litah. Mm. Wa:n seki pos a:mo poliwis toni ika tikyo:lkoko:s. *Por eso** neh ke:meh i:n ma:s[ki] nika:n niwi:tsa, a:mo nikinilia ka:ni niwi:tsa. "Ka:n tiow", neh niow Cuetzalan." A:. "Ton tikwiti", "ka:n tei, i:pa nikitati sah, *bien** nikita se: kokoxkeh". Neh a:mo nikihtowa ka:ni niwi:tsa, *porque** komo nikihtoh "A: pos ne: ki...,". Mm, Ke:mah. A: pos no: kimattokeh a:ksá: tikpale:wia, de ke:ní:w para ... Para i:xpeta:nis, para mah nemi. Ke:mah, entó:s iwki ke:meskia nitakaya:wa ompa ne: *nopueblo** pero nokalihtik nikilia ka:ni niow. Pero nokalihti kimattokeh wa:n nikinilwi:s a:mo a:kin xikilwi:ka:n, *porque** nikehekoh ya, nikchi:wak a. Tikmattok komo tikinili:ti ke ka:n tiow pos mitstawe:litatih. Wa:n tatsakwi:lti:lis, mm, ne:chtawe:litah, *hasta nocompańeros** a:mo teh niki[ni]lwihtok ka:ni niwi:tsa. Mitsili:tih ... Kihto:skeh pos ompa i:n yahki. Niki..., *nocompańeras** o:me:n ompa yetokeh tein iniwa:n nitekiti ne: *hospital**, a:mo nikinilwihtok ka:ni niwi:tsa. A:. *Porque** mah nikinilwi "pos ne: kwiti tomi:n". "A: pos ne: kitaxta:wi:tih miak" Mm. "A:mo pano:s de *mil pesos** kikwiti" Mm. Ika yo:n neh a:mo nikinilwia, entó:s mitswihwi:kaltiah ya. Pos ... Ma:ski a:mo motahtakol pero pos ne: mitsno:chiliah ne:n oksé: pos mits..., mitsahsi a teisá: kokolis. Ke:mah, yehwa yo:n a:mo teh te:na:miki ok. A:mo kwaltsi:n *porque** nikitak a se: i:n *por** mayo itamia:n moyo:kolih se: nomets pexo:nik. Moyo:kolih pexo:nik nomets pero pexo:nik wa:n nipe:wak itech *carro**, soh n'matik tepitsi:n nimoko:tskwi:ltih *carro** ke:meh i:n. Pero xikita *seńor** niahsik tata wa:n tata nomets wa:n tata nomets wa:n tata wa:n mochi:wak se: *mancha** kwali pero chi:chi:ltik. Mo:stika, mostika lunes, *a la... *ke:meh e:yi *hora** tio:tak ata ne: nipe:wak a, *hasta** nochi ne:chke:mik toto:nik wa:n nimota:lih pe:wak nitawe:lcho:ka *porque** a:mo n'mati ok toni nikchi:wati wa:n nomets tata. Ke:meskia se: chi:l niki:xtapa:n wa:n n'sowilih nomets. A: chi:chi:le:wik ne:n ... Chi:chi:le:w. Entó:s wa:lah se: noo:kichpil "Toni mitsmaka momá:n" nikilia "A:mo n'mati popacito**", nikilia "nimikiti**, "A:mo timikis" kihtowa "ke:yeh timikis**. "Nimikiti" nikilia "ta: ne:chkokowa" nikilia "wa:n nitata fie:roh". Se: ki:sako welho:rah nikwik n' a:t nikaha:wia, nikaha:wia. "Pankwiki" kilia "momá:n". Kilia "ne:, a:mo n'mati" kilwia "wa:n telwe:i mochi:w" kilia "imets, *hasta** ihkó:n" kilia "poso:nik, *hasta** ixokpal". Kilia "*a poco**" kilia "komohkó:n meh" kilia "*dos pesos** x'kwi:li:tih" kilia "se: *bola de hielo**" kilia "wa:n ompa xika:pachowili:ka:n. A: sekti, *casi** sese:k para se..., para, para, para mah, para mah se:wi. Mm, sekti, mm. Pos yehwa ya nikta:lilih, nimolia i:n ne .... Ehe, pero nimolia i:n ne:chkwiti mikia:nalis *porque** a:mo ne:chkwik mikia:nalis, tein ke:mah se:wik. *Porque** kawa:ntoya ne:n ... Wehka:wak, a:..., itech ... Yo:n ne:chkwia *cuando mal** to:nal, ne:chkwis martes wa:n ne:chkwis viernes, entó:s yo:n nimopahtih. Nimopahtih *porque** ne:chki:xtilihkeh seki tet. Wa:n toni a impo:rtah nehjó:n tet ne:chki:xtilihkeh, kipiaya seki, seki ne: yo:n *block**. A:, tet kipiaya nika:n moxokpal. Wa:n nika:n kipiaya seki a:taw..., a:tawtet pisi:ltik. Ne: yo:n itech n' a:t [no: te...,] a:. Wa:n nikitstok siwa:tsi:n kohkopi:n, kikohkopi:n nometsko. Sepa kinemilih oksepa, oksepa poso:nik para se: chikwe:i to:nal, sepa poso:nik, entó:s nikilia "ne: sepa nipe:wak". Kihtowa ne: no..., nota:katsi:n "tiowih" kihtowa "ne:pa nimitste:pahti:lti:ti". Nikilia "tiowih". Niah. Ahachichi ne:chmahcha:nah, achichi nehnemi sah, pero niah. *Casi** nana..., tina:nasi[ka]ki:stiw para tiwetsisneki. Ata ka:mpa, ka:mpa niahsito ya, ka:mpa niahsito kihtowa "i:n a:mo nimitspahti:s". "*Porque** i:n kihtowa mitsmahma:tokilihkeh seko ya". Mm. *Casi** niman kitakeh ke okseki ya kipahtihkeh. "Wa:n xikita" kihtowa "o:". Ke:mah de yo:n kipahpa:tskak, ihkó:n, ihkó:n. Pero kipahpa:tska *seńor**, pero n'machilia panki:sa. Neh n'machilihtok ke panki:sa, ehe:. Pero a:mo panki:sak, "o:" kihtowa "a:mo ki:sas". A:, panki:sa ahko. "O:, kita sah, o:" kihtowa "a:mo ki:sas". Mm. "Pos *más** ke toni n'chi:wilihtos" kihtowa "[...], mm. Yetok, yetok". Ke:meskia yehyetok ne:n toni. "A:man tein tikchi:was" kihtowa "a:man xiahsi" kihtowa ihkwí:n x'chi:wa, xikwi" kihtowa "n' awakaiswat wa:n xikwi" kihtowa "se: *bola** tenex wa:n xiahsi" kihtowa wa:n x'molo:nti. Molo:nti" kihtowa "tenex iwa:n ne:n awakaiswat, *asi que** molo:ni" kihtowa "ke:mah ompa timometspampilowa". "Wa:n tikitas" kihtowa "ki:sas". Ehe, pos ..., mm. *Casi** mah ke:mi nochi ne:n po:kti de n', de ne:n pahti. Tenex wa:n awakaiswat "Yehwa sah" kihtowa xikwi se: taman sah, o:me taman ika n' tenex" nikilia "*bueno**". Nnikchi:wak Pos *primero** dios, tamati:yak nomets pero okseko pano:k. Tipahtik. Okseko pano:k, itech oksé: nomets pano:k. A:xka:n ... Mm, iwtok i:n se:, se: nomets *apenas** pe:wak ke:meh se: chikwe:i to:nal. *Casi** kipa:pano:ltihtoyah sah, kipa:pa:no:ltihtoyah. No: ompa yahtok, mm. A:mo, i:pa ne:nkah n'matis *porque** ne: welis nikihto:s ma:ski mah n'te:naki:ti *porque** ke:yeh ne:chchi:wilih *mal**. Wa:n a:mo tikmatik a:koni yo:n kichi:wtoya mah mits..., mits..., nika:n oksé: mah wi:ki, nika:n oksé: mah wi:ki. Ke:mah, ne:chkokowa pero ni..., nicho:kaya ke:meh se: pili. Pero ke:yeh a:mo nicho:kas ox ne: tikihyowi:skia se: chi:l moi:xsowili oso mo..., moi:xihtik x'kalaki yo:n chi:l, ihkó:n n'matia nometsko. Te:kokoh. A:mo se: taxi:kowa te:..., chichi:na..., chichinaka. Chichinaka wa:n tata wa:n toto:nik. Mm. *Ave maría purísima** nimolia, nika:n tak nimikiti, pero a:mo. Patsa:wayak pero yo:n tenextsi:n, pahtik pero ekintsi:n sepa se: pano:k. Pos pahtik nochi mo..., mo..., mo..., *casi** a:mo ... *Casi** nochi pahtik. Pero ne: nikihtowa ke ne: i..., sayoh i:n niw..., niwa:lah a:xka:n, mo:sta wipta nikta:lili:ti sepa tein n'ta:lili. Moneki *siempre** sepa x'ta:lili *porque** ta:mo sepa oli:nis, ke:mah. Pos ... Mm, ke:mah wa:n n'ta:lili:ti *porque** oli:nis, oli:nis wa:n ne:chchi:wilia *mal porque** ne:chkokowa. Mm, ke:mah *este** ... Pos entó:s yehwa de n' timonohno:tskeh de i:n, de i:ni wa:n de n' po:poto. Mm, de po:poto, ke:mah tik..., A:mo we:lik, ehe, i:pa sayoh a:wil sah mahyá: se: pili kahsi pos ka:wiltia yo:n pototsi:n. Tikitakeh nochi ke:ní:w we:lik wa:n de n' oksé:, oksé: pos a:mo we:lik pero yeh, yeh panki:sa sah. Ke:mah. Ke:mah, kia:wiltia. Tak no: ma:ski neh n'tokatinemiskia ok pero pos neh a:mo no: kina:miki [mah] n'tokatinemi po:poto *porque** no: ... Mm. Wa:n nochi ta..., tasohka:matik tikitakeh pos ... Pos seki kone:meh *antes** kitokayah. *Porque** kwaltsi:n ya:ya ne:n po:poto, wehkapan. Ke:meh i:n, ne: pili kitoka, kikahkoita ka:nika yowi yo:n po:poto. Ke:mah, ke:mah, kitokatinemih, kahkopi:tsa pos kita yowi, kitokate:wa ya. Ko[mo] mota:li:ti pos sepa kikwi, sepa kitoka, mm. Ke:mah pero pos we:lik no: katka *cuando** selik. Ih..., Ke:mah, *cuando** selik. De sepa chika:wa[ya] pos poto:nia ya. Pos poto:nia, mm. Yowi, yowi ne ... Ke:mah neli wa:n timo..., timo..., takaya..., titakaya:wkeh wa:n neli. Ya:ya wehka. Ke:mah pos yehwa yo:n tikitakeh ne:n po:poto wa:n de i:n ti..., timokokowa:ya wa:n ke:ní:w timopahtih. Timopa..., timopahtih wa:n pos yo:n nochi se: molia. Ke:mah mah achi se:, ke:mah para se: mopahti:s, para se: mo..., Ke:ní:w para se:, se: mopahti:s. Ke:mah, pos ne: miak pahti, miak pahtsitsi:n onkak. Ah..., onkak, onkak sayoh ke a:mo nochi x'mahmati, a:mo nochi x'mahmati. Mm. A:mo se: kimati ke:ní:w, katí:n pahtsitsi:n. Pero ihkó:n ke:meh timonohno:tstokeh pos *hasta seńor** no: kwali tikchi:wili:skeh se: *remedio *porque** ke:yeh komohkó:n tikmattokeh toni tik..., ton tiktekiti:ltiah, ton tikwih. *Es..., **. Ke:mah. Wa:n *hasta** yeh no: kina:mikis komohkó:n dios kineki. Ke:mah, ta: yeh no:, no: kina:mikis *porque** pos de nika:wi:n no: momakatok kwe:ntah de ke katí:n te:na:mikis pahti de i:n xiwtsitsi:n. Mm, ke:mah. Ke:mah, mm. *[Por]que** i:n xiwtsitsi:n miak onkak taman, sayoh ke a:mo nochi tikmahmatih. Pero tikmattokeh katí:n xiwit tein te:chna:miki. Miak, miak xiwit onkak, miakeh. Kemah, kihtowah ke, pos kihtowah ke nika:n onkak ... Katí:n ika te:chpahtia:yah tota:tahwa:n, tomomá:n wa:n se: ipopá:n. Ke:ní:w te:ch..., *o** se: tokni:w katí:n ika te:ch..., te:chonkwi:lia:ya xiwit. Nika:n onkak s..., ehe. Entó:s yo:n nochi, nochi ekintsi:n nochi tikmattokeh, nika:n timoliah. Ke:mah. Ke:ní:w ti:xpano:keh wa:n ke:ní:w para tinentokeh, ke:ní:w ... Ke:mah. Wa:n ke:ní:w para timokwida:roskeh. Pero kihtowah ke ... Nika:n i:n taltikpak onkak se: *ciento** wa:n tahko de *planta**, de xiwpah sah. Onkak, soh ke a:mo nochi tiki:xmatih, neh niki:xmati ta:ká:n sikie:ra se:, se: *ochenta**, ne: tikihtowah na:wi powal taman nikmatis ne:n pahti. Na:wi powal de, de xiwtsitsi:n. Na:wi powal, ta: n'matis pero poliwi ne: kihtowah ne: se: *ciento** wa:n tahko de xipah onkak. A:. Nika:n *mismo**, i:n *lugar** sah wa:n n'neltoka. Pos moneki, ta: ka:n ... Nikneltoka *porque** i:n pe:wkeh titekitih ne:paka kwaltsi:n titekititoyah. Pero ka:mpa no kalakiko ne:n nexi:kol, nimolia ke nexi:kol, *porque** kiwa:lkwikeh se:..., te:chka:wili:koh, nió:n tikmatkeh a:koni, kika:wakoh se:, se: xa:ntohstsi:n. A:. Pero de yo:n, de yo:n kihtowah ma:wiloh kowtah siwa:t. Aha:. Yehwa i:n te:chka:wili:toh ompa ne:, mm, siwa:t, kowtah ma:wiloh. S..., s..., s..., a: si..., siwa:t, siwa:t kika:wakoh. A:, wa:n yo:n toni, ke:yeh ma:wiloh, ompa ne:wí:n wetsik 'Mati yo:n a:koni kika:wato. A:. Wa:n xikita de pe:wak yo:ni a:mo ke:man *vida** tikwikeh ok. A:mo ke:man tiachi:ktikeh ok para titekitiskeh. Iwki moka:wak. Iwki moka:w, ekintsi:n tatamik. Tawehweliw. Pero ekintsi:n sepa pe:wati pero de yankwik. Pos okseki:n ya kichi:watih yo:n chi:walis. Pos tikchi:watih, komo *primero dios** komo nihkatok ok iniwa:n nikchi:wati. Tikchi:wah *pomada** tikchi:wah *jarabe**, tikchi:wah ne: *cápsulas**, tikchi:wah ne:n, nehjó:n yo:n *a..., acei..., aceite** Ki..., kipia ne:, yo:n so..., *sobre** ke:ní:w kiliah, yo:n *polvo**. A:. Para ehekat, *lo que es** ehekapah, *lo que es** ehekapah**, mm. Xiwtsitsi:n, de ehehkapah nochi. Ke:mah xiw..., xiwpah, xiwpah nochi t'chi:wah. Xiwtsitsi:n. *Pomada, jarabe o** teisá: tikchi:wah se: yo:n de *vein[te]**, de, de sempowal *litro**. Tikchi:wah se:, para ne: se: mokxili:s, seko sah, *puro** witsti. Miak, seko sah nankichi:wah wa:n nanki..., Wa:n nochi se: moohxilia ya. Mm, *puro** witsti pero. Nochi wi..., żWa:n katí:n witsti ne: no: kwali? Ehe, kwi:kas o:me *bola de ajo**. Kwi:kas chiko:me, chiko:me *hoja** ne: iyat. A:, iyat. Ke:mah, iyat, kipia ke kwi:kas. Wa:n yo:n kimomoxowah yo:n iyat. Ehe. A:. Pero koko:ya. Ehe, para koko:ya. Koko:ya. Para se: ... Kanah, kanah. Wa:n a:mo te:kokoh se:, komo se: moohxilia. A:, mm. A: we:noh. Ta pos ka:n se: *litro**, o:me *litro**, ta: pos seki ne:, sempowal *litro**, mm. Ke:mah yo:n. We:noh, tasohka:matik tame:chkakistiltihkeh i:n sa:ni:l. Tasohka:matik, nehjó:n *a ver** ... Mm, ke:ní:w moto:ka:i. Mm. Neh, *este** ne: nimono:tsa María Ocotlán Fermín Cabrera, de, [ni]wi:tsa de Xaltipan, nikpia sempo..., e:yi powal wa:n chiko:me xiwit, María Ocotlán wa:n [tiwi:]tsa ne: Xaltipan. A:, pos ne: ... We:noh. Mm, wa:n Limontakxitan, a:man tehwa:tsi:n. *Igual** nehwa, Anastacio Nicolás Damían. Neh Tozán ni..., ninemik wa:n nipertenece:rowa Jonotla Ompa ni..., ni:xpowi wa:n ekintsi:n nietok nika:n Xopana:ko, mono:tsa S..., Xopana:ko, San Miguel Tzinacapan, nehwa nikpia e:yi powal ika e:yi xiwit. Xo:pana:ko ya, mm. E:yi powal wa:n e:yi xiwit. Pos, pos ka..., *primero** dios, mah dios te:chpale:wi wa:n mah dios mitspale:wi *porque** a:mo a:kah kinehnektok mah se: xeliwi. Mm, e:yi powal wa:n e:yi xiwit nikpia. Ke:mah, tasohka:matik. Mah kwaltsi:n timota:kachi:waka:n. We:noh. Tikwelistokeh mah nochi tietoka:n ke:meh timoitah timopanowiah, timotahpalowah, mah nochipa ihkó:n timotahpalo:s..., mah kwaltsi:n ... Ke:mah, ihkó:n *porque** nochi tiikni:tsitsi:ni. *Porque** ne: ma:ski yehwa ke:meh i:n *seńor** pero i:n *mismo** se:, *nuestro seńor** kitatio:chi:wilih. Mm, no: *igual** mah, mah, mah kwaltsi:n dios kipale:wi, ka:mpa te:chitaki wa:n ke:meh ka:mpa ahsi. I..., pos no: *igual** mah kwaltsi:n yeto, mah kwaltsi:n nemi, mah a:mo teh kitekipacho, kwaltsi:n nika:n mah to..., mah towa:n, mah towa:n mah yeto. Ke:meh ka:mpa ahsi mah kwaltsi:n ke ihkó:n ke:meh moki:xtih ikalihtitsi:nko ihkó:n mah sepa ahsi. Mm. Ke:mah, ihkó:n mah dios kipale:wi, ke:mah. Tasohka:matik *maestro**. Mm.