Ekintsi:n na:nah xite:chtapowi ke:ní:w teh tikchi:wa chikola:ato:l Pos se: kitsetsetselowa wa:n se: kimana ya, se: kitsopelia, se:kita:lilia chikola:t, ke:mah moloni a, se: ki:xtia ya, se: tayi a. Wa:n xokoato:l ke:ní:w se: kichi:wa. Yeh no: se: kalaxowa, yeh tao:l se: kipaya:na, ke:meh ya..., ke:meh a:man se: kipaya:na, okyowa se: kichi:was. Okyowa se: kalaxowa wa:n se: kitsetselowa ya, se: kimana ya, se: kimolo:ntia ya, se: kitsopelia, molo:ni wa:n mah se: tayi a, yeh a:mo teh se: kita:lia, iwki sah. A:mo se: kitsope:lia Se: kitsope:lia sah. Ista:kato:l, ke:ní:w se: kichi:wa. Yeh yo:n alaxtik n' tixtsi:n wa:n a:mo tsope:k, yehwa tikiliah ista:kato:l, pachato:l se: kipaya:na wa:n se: kimana. I:n kapolato:l ke:ní:w tikchi:wa. Yeh se: kima:pata kapolin wa:n ke:mah se: kipa:ta ya tixtsi:n wa:n se: kitsetselowilia ya ne:n tix..., tixa:t n' kapolin, ke:mah se: kima:nelowa ya, se: kitikoketsa wa:n molo:ni a se: kitsope:lia wa:n molo:ni, kwali a. Wa:n i:n mo:rahato:l. No: *igual**, no: se: kimax..., no: se: kima:pa:ta *moras** oksik, tein kwahkwali oksik sah, ke:mah se: kipa:ta tixtsi:n no: wa:n se: kima:nelowa iwa:n no:, no: se: kitsetselowa wa:n se: kimolo:ntia ya. Yo:n a:mo kipia *más** teisá:, i:pa no: se: kitsopelia sah. E:lo:ato:l ke:ní:w se: kichi:wa. Yeh se kwe:chowa no: ika metat e:lo:tao:l wa:n no: se: kitsetselowa wa:n se: kimolo:ntia ya. Se: kitsope:lia oso a:mo Ke:mah no: se: kitsope:lia mahyá: e:lo:tamal. Wa:n i:n kaxtapa:nkamohato:l. Yeh no: se: kwe:chowa n' kamoh, kwaltsi:n se: kipa:ka wa:n se: kwiti ka:mpa onkak wa:n kwaltsi:n se: kipa:ka wa:n ne:n tixato:l mah molo:nto ya, ato:ltapaya:n, ke:mah se: kipantsetselowilia ya sah wa:n se: kitsope:lia, kwali a. Tiweli t'chihchi:wa metsonkilkamohato:l Yeh no: niweli, se: kipa:ta kwaltsi:n. Wa:n se: kipanketsa ya mah molo:ni, yeh a:mo kwi:ka tixti, yeh iwki sah. Yeh iwki sah se: kichi:wa, se: kita:lilia tepitsi:n chili:to wa:n kwali a se: kimolo:ntia, se: kitsope:lia. I:n a:tolkamohato:l ke:ní:w se: kichi:wa Yeh iwk..., yeh sayoh se: kitsetselowa tixtsi:n wa:n se: kitsetselowa ya kamoh, no: se: kwe:chowa, wa:n ke:mah se: kitsope:lia, se: kitikoketsa ya. I:n *este** yo:lohxo:chia:to:l. Yo:n no: tatsetselo:l tixtsi:n, alaxtik wa:n se: kipankalakilia yo:n xo:chitsi:n teyin yo:n wahwa:kik a, teyi:n yo:n ahwia:k. Wa:n i:n oksé: *vainillayahto:l**. I:n no: se: kipankalakilia sah ne:n *vainilla**, se: kitsetselowa tixtsi:n wa:n se: kiketsa itech se: ko:mit a oso *olla** wa:n ke:mah se: kip..., i:xtapa:na ne:n *vainilla** wa:n se: kipankalakilia ya, se: kitsope:lia, mah ahwia:ya. Okseki ato:l tein teh tiweli. Yehwa sah ne:n, yehwa sah, de *más, más** ato:l, *solo** tein takowal a. Katí:n ato:l takowal. Ne:n. Yehwa ya tein name:chilihtoya, *arroz** wa:n ne:n.... Ke:ní:w se: kichi:wa ne:n *arroz** *Arroz**, pos yeh se: kimana, iwki mahmasitok, ata se: kichi:wa ato:l, seki wa:n seki se: kwe:chowa kwali no:. I:pa yehwa sah tein takowal tiweli Yehwa sah wa:n yo:n *avena** se: kichi:wa, yo:n de *sabores** ato:l, pero yeh, yeh nochi takowal se: kita:lilia, tixtsi:n nochi tixtsi:n se: kikwi. Wa:n a:xokot yehwa se: kichi:wa, se: ki..., se: kikwi se: ko:mit tein yankwik, wa:n tsiktsi:n tenextsi:n se: kikwi, kwaltsi:n tapa:tal, tepitsi:n se: kiihtiohsa wa:n ompa se: kwe:chowa yo:n a:xokoxiwit, xa: nanki:xmattoskeh. Se: kwe:chowa se: we:i *rollo** wa:n ke:mah ika se: kiihtixakwalowa ya ko:mit wa:n se: kiketsa tepitsi:n mah yeto wa:n ke:mah se: kwe:chowa ya tixts..., se: kimana ya tio:tak ato:l. Se: kipaya:na sah, a:mo se: kalaxowa, ke:mah se: kimolo:ntia, ompa se: kipantsonkepa ya. Ke:mah se: kite:ntsakwa ya ika miak xiwit ika yo:n po:xnexiwit wa:n iswat ompa paniá:n yowi, teisá: se: kipantsonke:ntia, tilmah oso naylon wa:n ke:mah se: kite:ntsopo:l ika se: *tablita**, ompa mah kochi a. Mo:stika se: kita komo aya:mo ahwia:k, aya:mo poposokatok, entó:s aya:mo se: kitsope:lia ya pero komo se: kita kwali a, se: kixe:xelowa ya komo aya:mo *hasta** wiptika, ke:mah, kwaltia ya, mochi:wa ya a:xokot a. Se: kiki:x..., se: kixe:xelo, se: kitsopelia ya. I:n a:xokot se: kitsope:lia *hasta** mah i:xpoposoka. *Hasta** mah, *hasta cuando** se: tai a, se: kitsope:lihtiw, ke:mah, se: kite:ntsakwa a:mo tsope:k, iwki sah ato:l. Wa:n ke:ní:w se: kekowa ke we:lik a eski, mah se: kitsope:lia. We:lik a, k..., yehwa ya yo:n, seki kihtowah ka:n kwe:liliah ata kihtowah kwitahya:k, iwki te:iliah, mm. Pero seki se: tayi, se: kwe:lilia se: tayi:s. Ihwa:k teh timoskaltih ke..., katí:n *tiempo** taya:yah a:xokot. I:pa t..., tehwa:n, tehwa:n 'senchi:wtoyah ne: ka:mpa nimoskaltih, i:pa 'chi:wayah sah para 'tai:skeh. Se: ato:l tein teh tiwelis. Yehwa sah, yehwa sah i:pa nik..., nik..., nikchi:wa kit ato:l. *Bueno** koma:mo tikelna:miki ok se: ato:l kwali 'te:chili:s moto:kay. *Solo** ato:l *mas** se: kichi:wa de yo:n *cuando** se: mokokowa, se: tayi yo:n tsi:katao:ltsi:n, se: kitewa:tsa wa:n se: kwechowa wa:n se: kimolo:ntia koma:li:xko, no: ato:l pero para pahti. I:pa *este** tao:l sah se: kikwi *o** teisá: *más** Taoltsi:n sah, tsi:katao:ltsi:n. Se: kikwe:chowa kwaltsi:n wa:n se: kimolo:ntia itech koma:l, wa:n ke:mah se: kite:ka ya itech se: *taza** wa:n se: kimaka ya a:kin mokokowa, ke:mah. Ton kokolisyo kipahtia. Kalanemi:lis, yehwa kipahtia:ya wehka:w, a:man a:mo, neli a:man neli ke:meh kihtowa ne: *nocomadre**, a:mo kikwih ok pahti de kalampa. Ka:n tikelna:miki ok teisá: oksé: ato:l. Pos *solo** yehwa ya tein ke:meh i:n at..., yehwa ya yo:n nankihtokeh e..., e:lo:ixwakato:l, yeh tikihkwiloh ya, kanah, ke:mah yehwa ya wa:n yehwa ya yo:n nochi e:lo:ato:l, nochi a. *Bueno** koma:mo tikelna:miki ok oksé: ato:l, kwali 'te:chili:s moto:ka:y. Eugenia Samitez Lucas. Ka:nachi xiwit tikpia. Ata, ata nimitsilwih ye:wa e:yi powal wa:n mahtak ika e:yi xiwit. Wa:n katí:n xola:l tiwa:le:wa. San Miguel Tzinacapan. *Bueno** pos tasohka:matik.