<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="AMELIA" audio_filename="Xaltn_MatCl_LFB351_tenex-fabricacion-de-cal_2011-08-24-c" version="5" version_date="111111">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Lauro Felix Becedas" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="536.320">
<Turn startTime="0" endTime="18.671" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:xka:n xipe:waya xite:chtapowi tikihtowa tik..., *este**, tikmati ke:ní:w mochihchi:wa tenex.
<Sync time="7.923"/>
Xite:chtapowi katí:n tet mokwi, ka... ton, ox wehka:wa xo:tatok.
<Sync time="13.986"/>
Nochi tein tikmatos ke:níw mochi:wa, ke:níw mocihchi:wa yo:n tenex. ¡Xite:chtapowi!
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="18.671" endTime="194.882">
<Sync time="18.671"/>
*Este**, nehjó:n, *este**, tenex, *este, pos lo *primero** kwowit se: kisentilia
<Sync time="26.757"/>
kikowitsi:k 
<Comment desc="Kikowitsi:k no tiene sentido, aparentemente quiso decir 'seki kowit'"/>
 se: kite:mowa tein weh..., we:weyak, se: kiteki *de a metro,** para tenex.
<Sync time="35.285"/>
Estó:s, *este**, se: kichi:wa *primero** kowtariah, *de ocho tareas, de diez o de doce, según de**, we:i *horno**.
<Sync time="43.813"/>
*Porque de** we:i *horno** kwi:ka, *este, como** se:, pos *este**,
<Sync time="56.151"/>
kihtowa ne: *tiempo** katka ke komo ke, mah nikihto, *este**, ne:, se:, se:, *este**, nehjó:n se: *carga**
<Sync time="71.029"/>
pané: *ochenta y cuatro carga**, se: *carga** kilia:yah se:, *quiere decir** se:, se *carga** ke:meh ekintsi:n tehwa:n tikihtowah *cien kilos**.
<Sync time="79.503"/>
Pero pos te:..., ihkó:n wehka:w monamakaya *por este, por arroba**. Yehwa tenex, ka:mpa kiki:xtiah itech *fabrica quiere decir**.
<Sync time="88.767"/>
Entó:s, *este**, yehwa nimitsilwihtok ne: nejí:n kitatiah *pero de** miak kwowit, miak *tarea** kwowit kichi:wah.
<Sync time="96.286"/>
Se: *ocho tareas, diez tareas, doce tareas** kwi:ka, *según de** we:i *horno. Pero** tet kite:mowah te:n nehjó:n tenextet,
<Sync time="104.567"/>
nehjó:n de, de ista:k, para ki:sa ista:k [y]o:n ne:n tenex. Entó:s, *este**, kichi:wah *horno**.
<Sync time="112.634"/>
Ihkó:n kiyewalowah, mahyá:, *este**, se: *fondo** ahko.
<Sync time="116.891"/>
Ki..., tachkwah itech ta:l wa:n ki..., ki..., ki..., ki..., ki..., kichi..., kite:ntapowah *horno** ihko:ni para ki..., ki..., ke ompa kikalakiah kwowit.
<Sync time="126.105"/>
Kita:liah se: *tarima de, de** xa:ltet wa:n ompa ki...yowi kikalakiah kwowit ke:meh i:n, ihkó:n.
<Sync time="135.395"/>
Entó:s ne:n tekol xi:ni, ne:n kwownex xi:ni tatampa ya. *Por eso** kike:ke:mi n' tit ne:n tet
<Sync time="143.097"/>
*Ocho días para** ixki. *Ocho dias o cinco días según de diario, noche y**, yowak wa:n to:naya:n kitatatilia, entó:s ihko:ni mochi:wa nehjó:n tekit.
<Sync time="156.019"/>
Ika yo:n, *este**, neh [ne:ch]ne:xtilih yo:n note:iskaltihka:wa:n de se: *vez** tikixkakah ompa ne:pa tik..., kaltsi:ntan *por eso** nik..., nikmattok ke:níw motekiti 
<Comment desc="Por error e influencia del español dice motekiti, usando un reflexivo en un verbo intransitivo (cf. español &quot;se trabaja&quot;). Lo correcto era ke:ní:w se: tekiti"/>

<Sync time="167.989"/>
*Porque** ke:meh tehwa:n titayeka:nanih [...], tipi:pil tita:kameh, te:chne:xtilia:yah tote:iskaltihka:wa:n ke:níw titekitiskeh, ke:ní:w timotekipano:skeh ke:níw titakwa:skeh.
<Sync time="180.088"/>
Pos te:chwi:katinemiah, ika yo:n ekintsi:n neh ekintsi:n nime...,
<Sync time="184.471"/>
name..., name:chilwihtok ke ihkó:n ne:n titekitiah, ihkó:n tekitiah *abuelos,** mah tikihto:ka:n *porque** ekintsi:n a:mo nemih ok.
<Sync time="193.564"/>
Yehwa nehjó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="194.882" endTime="196.077">
<Sync time="194.882"/>
Yehwa yo:n de tenex.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="196.077" endTime="198.058">
<Sync time="196.077"/>
<Who nb="1"/>
Mm, tenex, ke:mah, mm.
<Who nb="2"/>
Yehwa sah yo:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="198.058" endTime="202.028">
<Sync time="198.058"/>
Tikitowa ke kikwa:tapechtia:yah o toni tikihtowa kita:lia:yah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="202.028" endTime="236.852">
<Sync time="202.028"/>
Kita:lia:yah *tarima** ihkó:n *de, de este de, de, de** xa:ltet, de xa:ltet.
<Sync time="207.797"/>
Ihkó:n, nika:n, nika:n kita:liah se:, wa:n nika:n se:, nika:n moxola:wa kowit ihkó:n.
<Sync time="212.965"/>
Entó:s nika:n kitatatiliah tatampa, takwitapan mokwe:kweyawa yo:n tit yowi kike:ke:mi ne:n tet, tet para xo:ta.
<Sync time="220.717"/>
Entó:s ahko pos, *este**, pa:panki:sa ne:n tit xoxoktik ne:n, ne:n, ne:n tit.
<Sync time="229.838"/>
*Por eso** tata ne:n tet, mn, yehwa yo:ni ne:n ti..., tikitakeh tehwa:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="236.852" endTime="241.322">
<Sync time="236.852"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ke:ní:w pe:wayah kisa:lohte:wayah n' tet? ¿Ke:ní:w pe:wayah?
<Who nb="2"/>
*Ah, sí**, kisa:lohte:wayah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="241.322" endTime="274.181">
<Sync time="241.322"/>
Kichi:wayah *como** se:, *este**, kichi:waya *como** se:, *como** se: *trompo** ihkó:n kichi:wayah ihkó:n. Nika:n kisa:lowa:yah ihkó:n kinina:miktia:yah ne:n tet, ihko:ni.
<Sync time="251.573"/>
Ninipaka ihkó:n kichi:wayah wa:n ke:mah ne: kwow..., tein wehwei tet no: kite:mowah para mona:mikih ihkó:n.
<Sync time="258.569"/>
*Una vez** ke mona:..., mo..., ki..., kina:miktiah ya ihkó:n tet, ke:mah ki..., kiyewalo:ltiah ihkó:n *redondo**. Ihko:ni tahko panki:sa tet.
<Sync time="267.765"/>
Ke:mah pero kipia nika:n i:ni para, ki yowi tet kwaltsi:n kike:ke:mi tit, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="274.181" endTime="277.455">
<Sync time="274.181"/>
¿Wa:n yo:n tet kikwa:kehketsah itech toni kimetsketste:wah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="277.455" endTime="329.192">
<Sync time="277.455"/>
Itech *mismo** ne:n iteikni:w nika:n i:ni ninipaka ne:n *costilla de** ne:n ka:mpa kika:wiliah ne:n ke:meh *por ejemplo** ke:meh i:ni.
<Sync time="284.691"/>
*Por ejemplo** i:ni, i:n, i:n ta:l kitekih nika:n i:n kitekih ta:l, pero nika:n kipia se: *costilla** no:.
<Sync time="291.063"/>
Kika:wiliah i:ni. Entó:s ompaya nika:n ki..., kichi:wah ne:n, kichi:wah komo se:, nimitsilwihtok komo se: *trompo** ihko:ni.
<Sync time="300.483"/>
Nika:n kina:miktiah, entó:s nika:n mokeste:waya tet ihkó:n kiyewalo:ltiah se:, se: *fondo**, ke:meh nikihto:sneki, 
<Sync time="306.261"/>
'chi:wah ompa ke:mah kichi:wah ya ne:n nika:n i:n
<Sync time="309.432"/>
kich..., kina:miktiah tet tein wehwei, tein *más** wehweyi tet *de a cien kilos más**.
<Sync time="315.143"/>
Ompa ke:mah ki..., ki..., mokwia *parejito** kiyewalo:ltiah ya tet ihkó:n kipante:mah, kipante:mah, kipante:mah,
<Sync time="321.541"/>
*hasta** ahko *hasta** pexo:ni. Ompa ke:mah ya kitatatiliahya. Ke:mah, ihko:ni yo:n motekiti, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="329.192" endTime="335.372">
<Sync time="329.192"/>
<Who nb="1"/>
¡Wa:n tenex tein kiki:xtia:yah ka:ni kinamakayah? oso ¿ton kichiwilia[:yah]?
<Who nb="2"/>
Kinamakayah, kinamakayah *por a..., por arroba**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="335.372" endTime="351.18">
<Sync time="335.372"/>
Kinamakayah por *arroba, este**, se: *arroba** kilia:yah, *este**, pané: *once y medio, once kilos y medio** se: *arroba**
<Sync time="344.482"/>
Entó:s *carga** nimitsilwihtok ne: pané: *venti..., veinticuatro kilos carga**, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="351.18" endTime="353.282">
<Sync time="351.18"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ka:ni konamakayah?
<Who nb="2"/>
Se: *carga**,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="353.282" endTime="379.944">
<Sync time="353.282"/>
Ki..., kwa:lkwiah ihkó:ni tein *kinesita:rowa:yah gente** mokalchi:wia:ya, ka..., ka:[mpa] *alba..., albañiles**
<Sync time="361.851"/>
de tet kisa:lowa:yah tein kichi:wayah ikaltsi:n pos kwa:lkwiah. Kichi:wayah *este**, wa:la:yah ompa ne:n *gente** ika tapial, mm.
<Sync time="376.105"/>
*Kireparti:rowa:yah** ne:n tenex, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="379.944" endTime="384.957">
<Sync time="379.944"/>
I..., ¿wa:n ne: kwesalan i:pa kinamakayah tenex ke:meh a:xka:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="384.957" endTime="422.032">
<Sync time="384.957"/>
*Este** a:mo kinamakayah, kinamakayah i:pa, i:pa ne:, i:pa, *este**, kinamakayah nika:n *por este**, Kowa:ticha:n
<Comment desc="Es un barrio de Cuetzalan"/>

<Sync time="396.373"/>
Ompa kichi:w[ayah], ompa, ompa kixkayah tenex, ompa tikonkwikah se: *viaje** iwa:n note:iskaltihka:wa:n katka.
<Sync time="404.111"/>
Ompa se: *viaje** tikonkwikah, *este**, ika tapial
<Sync time="407.482"/>
*cuando** tehwa:n pe:wak, *este**, ki..., ti..., tiwehwei:n ya ke:meh *a dieciseis, diecisiete años** tikpiayah.
<Sync time="416.283"/>
Ompa te:chsakaltia:yah to..., to:pá:n ika tapial tikonkwiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="422.032" endTime="437.111">
<Sync time="422.032"/>
<Who nb="1"/>
Mm. *Bueno, este**, ekin, nikelka:wtoya ya. Tikihtowa ye:wa ke nankitatekiwtiah xa:ltemeh, para ne:n nik..., nankitapechtia itech ne:n .... Aha. ¿Ka:nachi xa:ltemeh nankita:lia:yah ne:n taihtik?

<Who nb="2"/>
*Tarim**. Ke:meh *horno de panela**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="437.111" endTime="451.193">
<Sync time="437.111"/>
*Este,** e:yi, e:yi, e:yi xa:ltemeh, e:yi xa:ltemeh ihko:ni para ke:meh kwowit we:weyak *de metro** kitekiah oso e:yi.
<Sync time="448.698"/>
Ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="451.193" endTime="455.554">
<Sync time="451.193"/>
Wa:n katí:n, *este**, *bueno** ¿Yo:n xa:ltemeh ka:ni nankinonkwiah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="455.554" endTime="461.408">
<Sync time="455.554"/>
Pos ompa a:taw tikte:mowa:wayah. Ke:mah, itech, itech, itech a:taw onkak.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="461.408" endTime="462.659">
<Sync time="461.408"/>
<Who nb="1"/>
*Por ejemplo**
<Who nb="2"/>
¿Nochi a:taw onkak?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="462.659" endTime="466.572">
<Sync time="462.659"/>
Nochi a:taw onkak. *Por ejemplo** nika:n Masa:t Tsikwi:ni onkak miak xa:ltet.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="466.572" endTime="477.89">
<Sync time="466.572"/>
Ihkó:n tikchipa:wayah sayoh ika ne:n tein tikte:mowa:yah tein ke:meh *servi:ro:s** tikchipa:wayah tein we:weyak ihkó:n ika *hacha**. Tein soltik, [t]'xi:mayah, ampó:n tikwa:lkwitokeh. Ke:mah, ihko:ni yo:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="477.89" endTime="487.261">
<Sync time="477.89"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n i..., tikihtowa ke miak kwowit mokwia, ¿Katí:n eski kwowit nankwiah para tenex oso ¿etoya sah katí:n yeh kwowit kwali xo:tas?
<Who nb="2"/>
Katí:n eski kowit. A:mo, katí:n, katí:n eski kwowit.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="487.261" endTime="503.34">
<Sync time="487.261"/>
Katí:n eski kwowit, sayoh mah wa:ki[k]. *Por eso** nimitsilihtok ke *con antes** se: kitekia para, para [mah] wa:ki a no:. Ke:mah.
<Sync time="495.401"/>
*Una vez** ke wa:kik pos kwaltsi:n mokwe:kweya:wa tit, se ki..., se: ki..., [ki]ta:lilia *horno**. Aha.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="503.34" endTime="503.848">
<Sync time="503.34"/>
*Bueno**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="503.848" endTime="504.572">
<Sync time="503.848"/>
Ihko:ni yo:n
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="504.572" endTime="512.294">
<Sync time="504.572"/>
<Who nb="1"/>
Ihko:ni yo:n ne:n mochi:wa.  *Este**, ¿W
  *Este**, ¿Welis tite:chilwi:s ke:níw moto:kay, ekintsi:n para ne:pa no: moka:was, moto:ka:y?
<Who nb="2"/>
Hko:ni titekitikeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="512.294" endTime="516.746">
<Sync time="512.294"/>
Ah, noto:ka:y. Pos *este** iwki a ke:meh *kinombra:roh** ne: *señor**,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="516.746" endTime="518.912">
<Sync time="516.746"/>
<Who nb="1"/>
Lauro Felix Becedas
<Who nb="2"/>
Ah, ¿ke:ní:w kit?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="518.912" endTime="520.217">
<Sync time="518.912"/>
Lauro Felix Becedas
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="520.217" endTime="521.787">
<Sync time="520.217"/>
¿Ka:nachi xiwit tikpia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="521.787" endTime="525.376">
<Sync time="521.787"/>
Nikpia, *este, setenta y cuatro años**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="525.376" endTime="529.09">
<Sync time="525.376"/>
*Setenta y cuatro**. ¿Katí:n yeh to:nal tinemik?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="529.09" endTime="535.217">
<Sync time="529.09"/>
*De, once de noviembre de 1932**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="535.217" endTime="536.320">
<Sync time="535.217"/>
Mm.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
