We:noh, we:noh, ekintsi:n namechilwi:ti, *este**, wehka:wkayo:t de ta:tahmeh tein te:chne:xtilia:yah kichi:wayah se: kali de kowxiwit. *Este, lo primero** kichi:wayah, kit kite:ntekiah se: kowit wa:n kitamachi:wayah ke:ní:w para tein kimetsyo:lchika:was. Moto:ka:itia kalikximeh. Pero yo:n a:mo kitamachi:wayah ta:tahmeh ika *metro**. Kitamachi:wayah soh ika kowit, ika inima:y sah wa:n ika inima:kpal. A:man kitekiah wa:n *después** kitokia:yah komo wehka, konkwi:ltia:yah kwa:koweh kilpilia:yah ika o:me nehyó:n kilia:yah mokowtila:n. Wa:n kitila:ntia:yah ikwa:ko kwa:kweh kiliah *yubo**. 'kwa:ilpia:yah ika kwetax. Kahxitia:yah ka:mpa kikwiskeh ya, momonol..., monechikowa:yah ta:tahmeh, no: nia:ya nehwa nikitaya wa:n nikimpale:wia:ya. Wa:n de ompa kitamachi:wah ya tein kwali kitamachi:wayah n' kali, ke:ní:w kitachkwili:skeh, kitachkwilia:yah iwki sah, a:mo ke:meh a:xka:n. Ika kowit ki..., tachkwayah nohjó:n tekoch kichi:wayah wa:n ahsia ne:n tamachi:w wa:n ompa ne: kitamachi:wah de *qué tanto** de wehkapan eski. Wa:n ke:mah ki..., kichihchi:wah nohjó:n kalikxit wa:n kipanketsah ya. Wa:n de kipanketsah, sepa mo..., mopale:wiah wa:n sepa ki..., ki:xmela:wah, tehwa:n tikilwiah *kinivela:rowah** niki..., a:xka:n. De ompa ki..., kitamachi:wah ya ne:n tikiliah ta:nka:yo:meh wa:n kino:nka:ta:liah pero *puro** yehwa no..., ika kowit sah, a:mo ika *metro**. De ompa ke:mah kin..., kinta:liah ya seki tein *mero** yo:lchika:wka, tikilwiah *esquineros** n' a:xka:n. Kikoyo:niah ika *barreno**, na:wka:n wa:n panki:sa nohjó:n ne:n ta:nka:yo:t kita:liah itech n' kalikxit wa:n ke:mah kipanki:xtiah ya nohjó:n tein *mero** iyo:lchika:wka:yo eski. Wa:n panki:sah na:wi:n ya ahko wa:n ke:mah ki..., kitili:ntiah ika n' *kowclavos**. Wa:n ompa ke:mah ki..., kichi:wiliah ya *cuadro** ki..., kwaltsi:n ki..., *kipareja:rowah** ya ika *hilo**, kitili:ntiah nohjó:n kalikximeh wa:n ke:mah nohjó:n ne:n taihti:yo:meh tikilwiah nochi kinkohnoto:nah ya wa:n nochi ne:n kinin..., kinimpanki:xtiah, *parejo** po:wtokeh. Wa:n ke:mah ki..., *kimpareja:rowah** wa:n kita:liah ne:n taihtik se: yo:lchika:walo:ni, soh ika kilpiah sah. De ompa tate:n ne: ki..., kisohsoh ya ne:n, ne:n a:mo kis..., yo:n a:mo kisoh ok, soh kilpiah sah. *Este** kita:liah ya kiliah *este** kalte:nyo:lchika:walo:ni. De ompa, *este**, nochi kilpihtiowih, *parejo** ika kwomekat, nochi nohjó:n, *parejo** ika komekat kihilpiah, a:mo tekiti, *este, teposclavos, puro** kwamekat. Pero no: tein kilpiah ika yo:n kowit mono:tsa n' komekat, tata:wikkomekat. Yehwa *más** chika:wak kihtowa:yah ne:n tota:tahwa:n. De ompa nochi kitamiilpiah ya yo:n, *este**, ki..., ki..., kwali, kwali moka:wa wa:n ke:mah kintamachi:wah kale:walmeh, ki:xehekowah *qué tanto** de wehkapan eski. A:mo, a:mo kikalakia:yah *metro** soh kitah sah *qué tanto** de kwali moka:was para a:mo tahxi:kas. Na:wi, na:wi kale:walmeh kininkwih, kinkantiah kitamachi:wah *qué tanto** de ki:stos de n' tate:n wa:n ke:mah kinkwa:ilpiah yo:n na:wi kale:walmeh, iwki sah, *sin** tei, *sin** teh kitsakwili:s. Na:wi kale:walmeh komo we:i kali, e:yi, na:wi seko na:wi, seko no: na:wi, *ocho** seko no: na:wi, pos tik..., ne:, ta: ihw..., ihwa:k kilia:yah mahtaktio:mo:me kwameh. Wa:n de yo:n na:wi, ke:mah, sepa sah mopal..., timopale:wiah tikinahkokwiah. Wa:n seki:n ompa ne: tatahko panki:sah ya, mo..., moch..., mopale:wiah ya, kilpiah n' ahko yo:li:k. Wa:n ke:mah kipanki:xtiah se: kiliah, *este**, takaltsompecho:lo:ni n' kowit, ompa kihilpiah ika kwomekat. kwali kihilpiah *porque** nohjó:n semi taman sah nohjó:n kali, mochi:wa, *este**, seko pata:wak, seko ne: yo:n semi olo:ch. Entó:s kwali kilpiah nohjó:n, tatahko sepa 'kalakiliah *pedazos** tsonkeptok, seki tani, seki ahko, tsonkeptok. Pero nochi ika ta..., ika kwomekat n' ilpitos. Wa:n tatampa kita:liliah se:, se: kowit no:. A:mo, a:mo kito:ka:itiah yo:n, soh ki..., kita:lia:ya sah nohjó:n kwawit, kihilpia:yah ompa kita:liah nohjó:n kale:walmeh tein tsonkeptok. De ompa tami nohjó:n, pos yehwa sah nohjó:n ki..., kita:lia:yah. A:mo teh kita:lia:yah, *este**, tikiliah ekintsi:n itatahkoyo:lchika:wka nohjó:n iyo:la:n mah kitsakwilihto. Ta: ihkó:n sah, a:mo teh kita:lilia:yah. Entó:s pe:wa kilpiah ya ne:n tate:n sepa tein ka:mpa ki..., kitamo:tas a ne:n n' a:t n' *palma**, ke:mah. *Este**, moto:ka:itia yo:n kowit kiliah, kwilo:t, pero we:i kita:lia:yah. Kilpia:yah yo:n ohka:n ni:nipaka wa:n ke:mah seki:n kisakah ya, kisakatokeh kowx..., ne:n kowxiwit wa:n seki kima:xi:mah wa:n de ehko no: powtok no: n' kitekiah. *Este, pues** seki:n ki:xtapa:nah no: kowxiwit. Mosempale:wiah. Wa:n seki:n tehkoh ya, skera chikwase:meh. Ke:mah tahtanih ya n' ahko, sentapal no: wa:n sentapal no: seki:n kinimakatiowih no: kowxiwit pero tso:tsonkeptok. A:mo s..., a:mo se..., a:mo seko sah keptok para kitamo:ta n' a:t nochi kalampa, a:mo kalakis kalihtikpa. De ompa yo:n tein ika kiihtsomayah nohjó:n kowxiwit ito:ka:y n' komekat te:sakamekat. Te:sakakwamekat. Koma:mo ne: tatatsinikakomekat, no: okseki. Kihtsomah, kihtsomah *hasta** ahko ya yahtok, tahko, ke:mah tahtanih ya seki kowit kilwiah kalitskwinti. Yo:n iwki mono:tsa, *kisegui:rowah** panki:sah, kilpihtiowih, kilpihtiowih, *hasta** ahko motso:tsonkepa nohjó:n kowxiwit, *hasta** ma:tamitih ya. De ma:tamih ki..., tahtanih sepa seki kowtsí:n para, *este**, kiliah tein no: kalitskwinti pero yeh ka:mpa n' *último** ya. De ompa ke:mah tahtanih ya de *último** ya momots..., moolocho:ti a n' ahko nochi tahtanih ya sepa tein takwa:..., takwa:tsako:ni ne:n *palma**. Pero yeh, a:mo nehjó:n ihi:x..., ihi:x..., kihi:xtapa:nah ok, *enteros**, tso:tsonkeptok. Nochi tso:tsonkeptok nohjó:n. De ompa ke:mah tahtanih ya n' komekat tein yo:n ika kilpiah, pero sakera *ocho o diez palma** kininepanowah. Wa:n ke:mah tahtanih ya n' komekat tein yo:n tata:wikkomekat, kitili:ntiah ya. No: kowit tein kikalakiliah ninipaka, ki..., ki..., kite:nkalakiah ne:n komekat wa:n ke:mah ika kitili:ntiah. De tami a yo:n, a:mo temowah, *este**, kalihtikpa, ta: temowah ipan ne: *palma**, mopantamo:tah *hasta, hasta** ta:lpan moketsatih. Ne:n tehkoh. Ompa de sa ne:nke:mpa de ..., sepa pe:wah inakastan. Kilpiah ne:n inakastantsakwil de ne:pa wa:n de nipa *lado**, mopale:wiah. Kita:liliah seki kowtsitsi:n, a:mo kito:ka:ytiah ta: sayoh i..., ipale:wi:lo:ni. Sepa kihilpiah, kilpiah sepa *hasta** tamiti. Nochi tami yo:n komo kwalka:n ok tami de ihkó:n de mo..., motasohtah. Pos seki te:chihtahtaniah *favor** mah titatsi:ntsakwaka:n ok, pos titatsi:ntsakwa yah se: *parte** timosenpale:wiah. Tiksentiliah toni tsakwilo:t wa:n nehyó:n tik..., tima:tamih a:mo tima:tamih, ka:mpa moka:wa ompa moka:wa ya. Ke:mah, yehwa sah yo:n nik..., niktami:ltih yo:n, tasohka:matik. Ke:mah. ¿Welis tite:chtapowi:s ke:ní:w moto:ka:y, Ke:mah. ka:nachi xiwit tikpia, ka:ni tinemik, ka:n tikayo:t wa:n ka:ni tinemi axka:n? Andrés Martín Juárez Hernández, ninemik Xaltepec. Nikpia, *edad, este**, xiwmeh nikpia, *este**, cincueta y nueve años. Pero ninemik, *este, año** milnovecientó:s cincuenta y uno, once de noviembre. Ke:mah, wa:n a:xka:n ninemi San Miguel Tzinacapan, kwi:ka seis *años** ya. Ke:mah. Aha, *bueno**. Miak tasohka:mati, aha Ihkó:n. A:mo teisá:, ke:mah.