A:man xite:chtapowi ne:n ke:niwki i:n xoko:ka:skat. Xoko:ka:skat no: kohkostikeh, achi chi:chi:ltik tepeitsi:n, yo:n .... A:it ke:yeh kiliah xoko:ka:skat *porque** yo:n ka:mpa mota:lia seko sah yetokeh yo:n okwilimeh wa:n a:mo kachi tsi:tsikwi:nih, pané:, pané: xohxo:xohtikeh. Wehweitsitsi:n no:, no: ke:meh, ke:meh yo:n chi:la:skameh pero soyoh i:n xoko:ka:skat achi ohololtikeh tepitsi:n, moke tohtoma:wkeh, yehwa ika yo:n tikiliah xoko:ka:skat. Pero ka:mpa mota:liah seko sah e..., seko sah moololte:mah wa:n a:mo tsi:tsikwi:nih eliwis, ihkó:n sah te:ntokeh, yehwa yo:n kiliah xoko:ka:skat, a:mo n'mati ox taxokoltiah oso ke:ní:w, ox xoko:kkeh, a:mo ke:man se: kiekowa yo:n a:skat, pero iwki kito:ka:itiah, ne:n tikakih, xoko:ka:skat. Yo:n a:mo tsi:tsikwi:nih komo se: kin..., kintsontapo:to ne: ka:mpa yetokeh, ompa ya, seko sah yetokeh ihkó:n, ompa ne:nentokeh yo:li:ktsi:n ihkó:n, ke:mah, pero a:mo, a:mo eliwis cho:cholowah yo:n, no: te:kehtsomah, komo te:ki:tskih no: te:kokoh yeh, te:tatskoto:nah kihtowah yo:n, ke:mah, te:tatskoto:nah yo:n., te:kehtsomah chika:wak. Ke:meh yo:n tsi:kat, ta: tsi:kat no: *cuando** te:kehtsoma, se: eski:sa, yo:n tsi:kat, mm, ne:n, ne:n tsi:kameh ke:masá: se: ki..., se: koli:nia pos se: *tonto** te:..., te:kehtsoma wa:n te:tekih yo:n *porque** tanehkeh. Ke:mah, kitekih xiwit wa:n takwa:wak, no: iwki yo:n, no: iwki yo:n xoko:ka:skat, no: te:kehtsoma wa:n te:kokoh wa:n eski:sa no: ka:mpa te:kehtsoma, tanchika:wkeh. I:n te:kehtsoma ika ite:noh *o** no: ika ikwitako:n. Ke:mah, ika ite:noh, te:natskwaltia ika ite:noh ihkó:n, ke:meh ke..., te:ki:tskia ika ite:noh wa:n te:..., te:tsaya:na, ka:mpa te:..., te:ki:tskia yo:n xoko:ka:skat, ke:mah. Ka:ni i:n ne: mocha:ntiah. Pos ka:sá: ka:mpa takwecha:wtok, teisá: [itech] mota:liah ke:meh yo:n to:tomo:chtsa:lan mota:liah oso ka:mpa yo:n se: ki..., ke:meh i:n se: tapixka, i..., tsi:ntan ka:mpa taiya:ntok a, itsi:ntan to:tomo:ch, sinti, ompa mota:liah ne:n xoko:ka:skameh wa:n yo:n komohkó:n tikmowti:to, t'tawehwelowilih, kima:mahte:wa ipilwa:n, itewa:n, mahyá: arrostsitsi:n, tepitsi:n tsikitsi:n, *arroz** telwehwei, pero tsikitsitsi:n ke:meh, tamati *arroz** chihchi:wtok. I:xtapalwe:weyakeh wa:n ihista:keh wa:n komohkó:n t'tawehwelowih kima..., kiolo:chma:ma ipilwa:n wa:n se: kipampi:xowa, wa:n se: kimpampi:xowa wa:n cho:cholowah ihkó:n, ke:mah, yehwa xoko:ka:skameh. I:n a:mo motahpo:tsaltiah. Kanah, a:mo tei, mota:liah ka:mpa itech sinti sah mota:liah, itsi:nkaxyo sinti ompa, ompa moe:wah yo:n, Ke:mah, komo se: kintawehwelowilia kimahma:mahte:wah ipilwa:n ata, i:n kiliah xoko:ka:skat, pero a:mo se: kimati ox taxokoltiah, ox xoko:keh, a:mo n'mati ke:ní:w *por eso** iwki kito:ka:itiah, mm. A:mo no: tikmati ox *este** moahtapaltiah. Ka:nah, pané: ka:n ke:man se: kita ahtaplayehkeh, de a:mo, de a:mo, se: kita mosemillarowah, ke ye:kmiak ipiliwa:n ki..., olo:cpaxi:nih komo se: kitawehwelowilih, ke:mah, se: mota:liah ke:meh i:n *tiempo** tak kowa:tah ya, mokalakiah itsi:ntan sinti wa:n se: tapixka pos ompa se: kintawehwelowilia, ke:mah. Moto:ka:i. Ni..., nimono:tsa niErnesto Vázquez.