A:man xite:chtapowi i:n chiikisa:skameh, ke:niwkeh wa:n *este** ka:ni nemih, ox no: te:kwah, toni kikwah Ox wehwei:n, ox miak nemih. Ke:mah, a:, chiikisa:skat ne: yo:n yetokeh *solamente** itech chiikiskowit sah, yo:ni a nehjó:n ompa sah mota:liah ka:mpa yo:n i..., ihtik, ihtik ompa mokalakiah, koh..., kohkoyo:niah tak kowit oso ke:ní:w, *siempre** kohkoyo:niah a:mo i:pa koyoktik nimolia. Ne: kiyono:niah para ompa mocha:ntiah ike..., ikechtan mota:liah chiikismeh, kwameh nochi. Tein a:skayowa ne: noh..., nohne:l ok pe:wa m..., kimpia n' okwilimeh wa:n tein a:mo a:skayowa, seki a:mo a:skayoh i:n *porque** ne: a:mo a:skayoh chiikis seki wa:n seki ye:ka:skayoh wa:n i:n okwilimeh nehjó:n se: kimati ke chiikisa:skat *porque** ye:ka:hwia:keh, a:mo semi, a:mo semi tohya:keh, i:n ahwia:keh n' okwilimeh komo wa:n te:..., te:ke:mih komohkó:n se: kioli:nih kowit *o** se: kim..., kima:xi:ntok oso se: kite:xi:ma ye:ktsihtsikwi:nih se: itech wa:n ke:mah ne: te:kehkehtsomah, a:mo te:ka:wah ok, te:senkwih yo:n okwilimeh, ne: ye:kte:kehkehtsomah wa:n te:kokoh no: wa:n se: kixakwalowa, ahwia:ya semi ne:n okwiltsitsi:n, ahwia:keh wa:n nehjó:n telmiak kimpia ne:n chiikis ka..., ka..., tein kine:wa ye:kmiak kimpia ne:n chiikis, kie:kke:mih wa:n pa..., pexo:nih, ipanko nochi mo..., moya:wah *cuando se: ki..., kitehtektok kowit, se: kioli:nia pos olo:chmoyo:nih wa:n ye:kte:kwah, yo:n ne[li], yo:n ke:mah ne:n te:senke:mih n' okwilimeh. Ke:mah wa:n te:kokohkeh no: n' te:kehkehtsomah, se: mokehkeptiki:sa *cuando** te:kehtsomah. Ke:mah, yehwa yo:n wa:n se: ki:xmati ke chiikiskowit *porque**, we:noh chiikisa:skameh *porque** ye:kahwia:keh de .... kwaltsi:n, pané:, pané: *mentolato** ahwia:k se: kima:xakwalowa ne: okwiltsitsi:n, ke:mah pero ye:kte:kokoh se:, te:kehtsoma no:. Ke:man, se: tahtata sah, te:kehtsoma, se: tata, wa:n kohkostikeh n' okwiltsitsi:n yo:n. Ta..., tahkopihpitsaktikeh pané:, iwki yo:n n' iokwilowa:n, pero sentaman sah kowit kikwih, yehwa sah chiikis sah, a:mo, a:mo .... Okseki kowmeh a:mo kikwih ne:n, ne:n .... Tak pero a:mo kohkoyoktik wa:n ne:n kakawtik ne:n chiikis, ompa mokalakiah, mm. I:n no: i:ksá: moahtapaltiah, a:mo tikmati. I..., a:mo se: kimati, pané: ka:n ke:man se: kita ahtapaleh, yo:n nochipa nentinemih itech kowit, mosowah itech kowit, nentinemih ihkó:n. Ke:mah, tsi:tsikwi:nih, seki temowah, seki tehkoh, seki temowah *cuando, cuando** se: koli:nia kowit, seki tehko, seki temowah, sene:nemih n' okwilimeh ke:mah wa:n komo te:kwikeh ye:kte:kehketsomah, a:mo te:ka:wasnekih ok, mm. Tikihtowa semi ahwia:keh i:n a:skameh komo se: kimiktih, ti..., tikihtowa ke:meh *mentolato** wa:n ton oksé: no: iwki ahwia:k. Ke:meh, ke:meh yo:n, ke:meh yo:n kiliah ne: tahchino:lxo:chit ina..., inalwayo, yo:n semi ahwia:k ata yo:n, Tahchino:lxo:chit mochi:wa tsikitsitsi:n ke:meh se:se: *cuarta** de wehkpan ata, ka:sá: yo:n ka:mpa eto:kah tate:noh, etah mochi:wa koma:mo ka:sá: ohte:n ka:mpa yo:n se: tawi:tekih moochi:wa yo:n xiwtsi:n. Semi ahwia:k, ata ma:pisi:ltik wa:n ixo:chio ne: achi *morado**, ma:pisi:ltik semi. Iwki a ahwia:k i:n okwilimeh se: kininma:xakwalowa, iwki a n' ahwia:k, ke:mah Te:chili moto:ka:i. Neh niErnesto Vázquez.