I:n se: siwa:t neli kit..., ki...,eliwis, kit..., kinem..., kiwelitaya nemis sayoh, sayoh nemis, sayoh nemis, sayoh nemis wa:n makeh (miakeh)ya ta:kameh iniwa:n mota:lia:ya wa:n a:mo ke:man wehka:waya, nochi ita:kaw ..., yehwa kimatia, kichi:waya siwa:t tein yeh kinekia, ya:ya kampa yeh kinekia, ehkoya ke:mah yeh kinekia. *Entonces** ta:kameh mo..., tasematiah, a:mo kwelitayah kika:wah. I:n sa:te:pan ki:xmatik okse: ta:kat wa:n iwa:n mota:lih wa:n kimattoya ta:kat ke:ní:wki, ke:niwki iyo:lo i:n, ke:ní:wki n' tanemilia wa:n ke:ní:w tachi:wa. I:n ta:gat kihtoh neh nowa:n a:mo kichi:was, neh nowa:n nik...nik..., neh nikipia ke n'ta:nis wa:n iwa:n mota:lih neli wa:n yo:n ka:mpa yetoyah, kaltsi:ntan onkak pahpata wa:n i:n ta:kat kipia pi:pil sah ke isiwa:w a:mo nemia ok, yeh kipia pi:pil, pi:pil ya...yowih *escuela** wa:n se: imomá:n pero imomá:n mokokowa, a:mo wel ne:nemi, a:mo, a:mo pa:ki wa:n itech se: ilwit de ompa ne: ka:mpa nemih, ke:meh, ke:meh o:me *hora** ohti, se: ohtoka ka:mpa se: xola:lpan, ompa mochi:waya ilwit, tal...tailwiti [talwiti] wa:n kilwia ne:n siwa:t ne:n ita:kaw. "Neh" kilwia "nikneki niá:s ne: ilwit, nikneki nimoi:xpwta:ni:ti:w". Kihtowa siwa:t. Wa:n kilia ta:kat, "pos komo tia:sneki xiow ne: soh ke ximoihsiwili:s, para achi kwalka:n ok tiehkos wa:n *porque** titakwa:skeh. Wa:n i:n siwa:t yahki yo:n ilwitito neli wa:n a:mo ehkok yowak ta: moka:wak ompa ne: onkak, onkak neihto:ti:lis, moka:wak ompa ne: yeh, a:mo ahsik nochi yowal, a:mo ahsik ne: icha:n, *hasta** mo:stika tio:tak ahsik. "We:noh", kilia, ahsik wa:n [kilia], "neh niwa:lah ya" kilia, "no: kwalia ke tiwa:lah, xi...xa: te:chwa:lkwilih sikiera kakawat ne: ka:mpa tiahka tilwitito". A:mo teh kwi:ka wa:n yo:n pano:k, sa:te:pan sepa kinemilih ya:s wa:n a:mo kika:wak ok i:n ta:kat, "ihkó:n ke:meh tikwelita tinemis neh a:mo nimitska:was, komohkó:n tikwelita tinemis nika:n sah". Tatsakwak icha:n, tahtatsakwak wa:n icha:n tsi:tsikitsi:n a:mo we:i wa:n a:mo kipia, a:mo xe:xeliwtok, takoyaxka:n, ki...kiki:xtih imache:teh. "Ekintsi:n nimitskwetaxwi:ti ika nomache:teh *porque** i:n tein tikchi:wak neh a:mo nikwelita, ni...nimitste:moh para nowa:n tietos wa:n timosen...timose:pampale:wi:skeh wa:n komo ka:sá: tiaskeh, tiseya:skeh. wa:n p..., yeh ika okseki ta:kameh mitska:wkeh *porque** tieheliwisti, pero nika:n neh nikpahti:ti [nimitspahti:ti]. Wa:n ompa yetokeh, ompa yetokeh pi:piltsi:n wa:n imomá:n no: ompa etok kikwik imacheteh wa:n k..., se: *machetazo**, se:sah, ikechko koto:nik ikech, wetsito itsontekoh wa:n ki..., moihtowa ke pe:wak siwa:t pe:wak kechkotoltik pe:wak ne:nemi ok kalihtik wa:n mochi:waya ne:ch...esti tein ki:saya ne: mo..., ihkwí:n mo...panki:sa ika chika:walis wa:n mochi:waya mah[y]á *arquitos** se: ... nochi kalihtik neli taeheswih, miak eski kimimiloh *hasta** ke wetsik ne:n siwa:t. Wa:n ta:gat kwala:nik wa:n kilwih imoma:n komo wa:n, "wa:n teh *mamá** a:mo teh tikihtowa komohkó:n i:n siwa:t nehwa nikechkoto:nak, wa:n namehwa:n pi:piltsitsi:n a:mo teh nankihtowah ta: komohkó:n nankihtowah no: *ig...** iwki name:chchi:was neh". Mota:lih ta:kat neli okwilih wa:n ikaltsi:ntan onkaya miak pahpata, yo:n ta:kat, pahpatatsi:ntan *cerca de** kali tachkwak, ihkwi:ntsi:n a:mo wehkatan, ke:meh tahko *metro** tak tachkwak wa:n yeh *mismo** kititilatstiah siwa:t wa:n ompa kipankalakih wa:n itsontekon no:. Kipante:milih n' ta:l wa:n ki...kite...kima:xihxi:mak, kitekilih iswat pahpata wa:n ompa kichi:w *cacho** pahpata *tapodaroh** nochi kwaltsi:n ompa motaya te:ntok xiwit wa:n pano:k wa:n kitahtan..., wa:n pos kalihtik tachkwak, nochi ta:l kiki:ki:xtih para mah a:mo onka esti wa:n tein esiowak tilmah wa:n nochi ihkwí:n kixo:taltih wa:n pano:k *tiempo** a:mo kimatih ka:ni yahki yo:n siwa:t. Kitahtania:yah, "¿Wa:n siwa:t?". "Pos a:mo nikmati ta: ne:chilia ke yowi *fiesta** ne: xola:lpan wan a:mo mokepak ok, ampo:wi:n nentos ta: i:pa kwelita sah nemi". Wa:n a:mo ta: i:pa ki...kimiktihka ya wa:n kite:mowah wa:n a:mo kahsi wa:n i:n siwa:t i...*iparientes** no: kite:mowah wa:n a:mo kahsih, *entonces** kite:ilwilihkeh ta:kat ka:ni kipia siwa:t, pero a:mo teh kihtoh. Yeh kihtoh ke a:mo kimati, ta: yahki ilwitito wa:n a:mo mokepak ok, ta: i:pa sah kiwelita nemis. Yo:n pano:k, pi:piltsitsi:n yowih *escuela** wa:n a:mo kihtowah toni kitakeh, ta: kitakeh *cuando** kechtsontek wa:n ... pero ke:meh no: ihkó:n kilih [kinilwih] inpopá:n ke no: ihkó:n kichi:was pos pilimeh a:mo kihtowah pero se:sepa yo:n tamachtia:nih, pilimeh yo:n ihwa:k yo:n, yo:n tamachtihkeh kinilwih pi:piltsitsi:n, "xik...ekintsi:n xikihkwilo:ka:n itech namo...namokwade:rnoh namocha:n toni mochi:wa, namehwa:n xikihkwilo:kan tein, tein, tein a:mo nankwelitah oso tein nankwelitah, kihkwilo:ka:n itech namoa:matsi:n wa:n mo:stah nikkalifikaro:skeh yehwa namotarea". *Pues** i:n m' pili kihkwiloh ompa nochi tein kichi:w ipopá:n, tein kitak, wa:n ka:ni kito:kak m' pil...siwa:t wa:n ke:ní:w kichi:w, nochi yo:n pili kimmattok, a:mo kihtowa pero kihkwiloh, ahsik ompa ne:, *maestro** ki...ki...kintachahkwilowili:ti a ne:n m' pi:pilmeh. Ta: ne: *maestro** kintahto:ltihtiw ne: toni kihkwilohkeh pi:piltsitsi:n, ompa momakakeh kwe:ntah, tamachtihkeh ompa momakak kwe:ntah ka:n ahsik siwa:t, ta: *hasta** yeh no: kimattoya, ta: mochi:wka nochi se: kwehmol ka:n ahsik yo:n siwa:t wa:n ompa yehwa kimatik, yehwa kitanawatilih, kikwitoh ne:n ta:kat wa:n kichkwaltihkeh n' siwa:t ka:mpa [y]etoya wa:n kikwi:l...kikowaltihkeh n' *cajón** wa:n yehwa *mismo** ompa kipankalakih wa:n yehwa *mismo** kiwa:lma:maltihkeh, nehnemik ke:meh *tres, cuatro horas** nehnemik de ka:mpa yetowa *hasta** ka:mpa kwa:lkikeh. Kima:maltihkeh wa:n *todavia** kitsakkeh, ki:sak de yo:n *cárcel** wa:n sa:te:pan kihtowah pe:wak ne:mia pero pe:wak kokolaki, pe:wak kokolispe:wak nochi pilimeh wehweyakeh, moxe:xelohkeh, tamik ise:lti yo:n ta:kat.