<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="OK_Tzina_Narra_AJH303_Historia-de-vida_2010-07-13-g" version="6" version_date="120316">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Andrés Martín Juárez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1183.960">
<Turn startTime="0" endTime="9.847" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:xka:n xite:chtapowi ke:ní:w teh tikitak ke, *este**, ne: wehka:w ke:ní:w nemiah tokni:wan 
<Sync time="5.987"/>
wa:n ke:ní:w neh..., tehwa:n tinemih a:xka:n i:n ke i:n to:nalameh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="9.847" endTime="13.524">
<Sync time="9.847"/>
<Who nb="1"/>
A:, ke:mah.
<Who nb="2"/>
Miakeh kihtowah ke mopatak a ne:n tonemi:lis, ¿ke:ní:w teh tikita?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="13.524" endTime="15.112">
<Sync time="13.524"/>
<Who nb="1"/>
Xte:chtapowi.
<Who nb="2"/>
Ke:mah, mopatak a.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="15.112" endTime="688.185">
<Sync time="15.112"/>
*Bueno pues**, sepa name:chnohno:tsati, name:chilwi:ti ke:meh wehka:w nemiah ta:tahmeh, na:nameh, *este**,
<Sync time="23.41"/>
pos a:xka:n tikitah a:mo *igual** ok. Pero achto nemiah *o** tama:ma:yah *o** kisakayah teisá:,
<Sync time="29.935"/>
*pues** ihkó:n ya:yah me:tsxihxi:petstikeh na:nahmeh wa:n ta:tameh wa:n a:mo kikwiah tilmah kwali semi.
<Sync time="37.861"/>
Ta:tahmeh *igual**, a:mo kikwiah *sombrero** kwali ke:meh a:xka:n onkak *sombrero. Hasta** seki a:mo kikwih ok pi:pilmeh *porque** mopata n' *tiempo**.
<Sync time="45.286"/>
Pero, *lo primero**, ihkó:n kohkowiah ki..., a:mo kikowayah mekapal.
<Sync time="53.176"/>
A:mo ke:meh a:xka:n. Kichihchi:wayah tamali:n, kikwiah ima:y mekapal kichihchi:wayah de xo:no:t nochi.
<Sync time="60.52"/>
Yehwa yo:n kikwiah nochi yehwa *mismo** sah, a:mo kikowayah wa:n ika kisakayah tein eski, kima:ma:yah wehka.
<Sync time="67.926"/>
Wa:n kwi:kayah eti:k, de *cincuenta kilos** parahko, *setenta kilos**.
<Sync time="73.66"/>
Kima:ma:yah *porque** .... Wa:n nikinitak ok wa:n no: neh nik.., *niksufri:roh** ok. *Algo** kwali *años niksufri:roh ok**.
<Sync time="82.613"/>
Tik..., tikma:ma:yah neh a:mo nik..., niah ok para Zacapoaxtla pero metsnehnemiah Zacapoaxtla tokni:wa:n.
<Sync time="89.348"/>
*Este**, se: *notio** nemia, kwi:kaya se: *triguero**
<Comment desc="Tipo de bolsa o costal para llevar trigo"/>
 de kowxi:lo:t, konkwia *hasta** ne: La rivera, Tecuantepec.
<Sync time="101.004"/>
Ehkoya tio:tak, mo:stika kwalka:n ki:saya para Zacapoaxtla. Sepa kiwi:ka nohjó:n kowxi:lo:t se: *triguero**.
<Sync time="109.674"/>
Semi miak *sufrimiento** wa:n de *vuelta** kwa:lkwia *seis almudes** de tao:l. A:mo ihkó:n sah.
<Sync time="116.738"/>
E:waya *la una de la mañana** kihtowa ahsia las *diez de la mañana, las nueve**.
<Sync time="122.316"/>
Wa:le:waya kihtowa *las once o las diez y media, vuelta** sah, ehkoya ne: Xaltepec *las nueve de la noche o las diez**.
<Sync time="133.831"/>
Nochi metsnehnemia *pobre** wa:n nochi nikinitaya ta:tahmeh, *este**, nemiah miak, metsxi:petstikeh.
<Sync time="142.112"/>
Wa:n a:mo kikwiah *cubierta** para n' *tomachete**, soh ihkó:n kwi:kayah iwki sah *machete**.
<Sync time="149.987"/>
Wa:n a:mo kikwiah, *este, calzón** ke:meh a:xka:n tikwih *calzón** kipia n' ite:mekayo, nochi ikwa:pan wa:n imets, imetste:mpan.
<Sync time="160.674"/>
Ihkó:n sayoh kiahkotetekwinowa:yah wa:n iwki a. Wa:n nika:n itahkoya:n molpia:yah ika se: pa:yoh kilia:yah wa:n iwki sah.
<Sync time="171.783"/>
Wa:n makia:yah a:mo ke:meh a:xka:n tikwih miak taman onkak para te..., *cuando** tasese:ya, ihwa:k kikwiah ki..., kilwiah
<Sync time="182.186"/>
mono:tsaya chichinkoto:n.
<Sync time="185.123"/>
Wa:n koma:mo nohjó:n kiliah pi:ntohkoto:n.
<Sync time="187.829"/>
A:mo onkak ok eliwis, a:mo nikitak ok *más**. Pero kikwiah *porque** neh *nojefe** katka kikwia no: yehwa.
<Sync time="194.907"/>
Makia:ya wa:n yehwa sah nohjó:n kima:ma:ya, ika tama:ma:ya iwki wa:n kipia seki, kikwiah seki *sombreros** wehwe:i
<Comment desc="Aquí se escucha larga la /e:/ aunque Eleuterio Gorostiza y Amelia Domínguez lo tienen corta, wehwei."/>
 wa:n *más sombreros** okseki a:mo onkayah.
<Sync time="207.704"/>
Wa:n ihkó:n kitehtekiah kowit ika *hacha**, a:mo moi:xmatia *trozador**,
<Sync time="214.079"/>
*o** ika *machete**
<Sync time="215.978"/>
Ihkó:n nochi kichi:wayah kite:ntekiah kowit wa:n neli wehka konkwiah.
<Sync time="222.735"/>
Wehka ya:yah wa:n kisakayah *tarea**. Miak to:nal wa:n tekitiah de sa:nt[tane:si], yehwa:n *inhora** katka, a:mo teh *hora** katka.
<Sync time="232.641"/>
Ke:meh te:chilwia se: *señor**, a:mo teh *teposhora** 
<Comment desc="Teposhora es un neologismo espontáneo para 'reloj'"/>
 katka.
<Sync time="236.36"/>
De pe:waya sa:ntane:si *hasta** tapoya:wi, yehwa i:n *hora**. Wa:n no: *niksufriroh** ok nehwa, no: ihkó:n nikpia ya ok *nocostumbre**.
<Sync time="244.407"/>
Ke:mah, pero *después**, mopatako nehjí:n *hora**. 
<Comment desc="Esto es, cuando se hizo un cambio de hora, para hora de verano"/>

<Sync time="250.669"/>
*Cuando, cuando** nehjí:n nochi *por hora** ya titektiih, mopatako *cuando** yetoya to..., towe:ixiwtekiwah ne: ahko, ne: Luis Echeverria.
<Sync time="261.375"/>
Ihwa:k mopatako n' *hora, porque** ihwa:k motapoh *carretera** nika:n, para Xaltipan,
<Sync time="267.625"/>
Equimita yahki para ne: Jonotla, para Reyes, Tetelilla nochi nohjó:n ohti, nika:n motapoh para nika:n yahki por Santiago, por ne:wí:n.
<Sync time="280.446"/>
Kipia komo de, ompakawí:n komo *treita y cinco años** ya. Nohjó:n iwki motekitia ok.
<Sync time="289.796"/>
Pero de nohjó:n *hora, este**, mopatak *tiempo**, pe:wak tekiti a tokni:wa:n, pi:pilmeh wa:n seki tita:tameh.
<Sync time="299.214"/>
Pos seki a:mo tikwelkakiah ok *porque** timomatkah ya titekitiah oks..., ta..., tane:si *hasta** tayowa.
<Sync time="305.968"/>
Wa:n taxta:wayah *este, barato** to:nal, *cuatro pesos, tres cincuenta**.
<Sync time="313.249"/>
Wa:n koma:mo tikpiaskeh tomi:n kikwiskeh ma:ski tao:l, tahko almo:n tao:l *o** se: almo:n tao:l to:nal
<Sync time="319.874"/>
Pero *después** nehyó:n, de nohjó:n mopatak kihtowah nitekitis pero *las nueve para las cinco**.
<Sync time="328.546"/>
Neh a:mo nitekitis ok tane:si a *hasta** tio:tak, pero nikneki to:nal *quince pesos, dieciseis pesos**
<Sync time="338.155"/>
*porque** ihwa:k, nohjó:n, taxta:wkeh tein tekitiah *carretera** pané:, pané: *trece pesos** ika *veinte centavos**. 
<Sync time="348.811"/>
Pos miak a:mo kinekiah *hasta** kihtohkeh okseki tota:tahwa:n, "Neh a:mo nitaxta:was, a:mo nikpia.
<Sync time="355.53"/>
Neh a:m...," seki kihtohkeh ke, "neh a:mo ke:man nitaxta:was, nochipa nitaxta:was *cuatro pesos, cinco pesos**, a:mo mela:w
<Sync time="362.842"/>
*mosegui:roh, hasta más** wa:n nochi *por hora** titekitih, ekintsi:n timi..., timomatkeh ya, a:mo, a:mo a:kin ok tekiti iwki.
<Sync time="371.416"/>
Pos, pos xa: tekitih seki pero, pos *solamente** de itekipan pero a:mo *igual siempre**.
<Sync time="378.139"/>
Wa:n nochi, we..., nochi na:nahmeh tama:ma:yah iwki metsxihxi:petstikeh. Wehka kwi:..., kwi:kayah n' tama:mal.
<Sync time="385.764"/>
Wa:n kahxitia:yah *hasta** ka:mpa yehwa:n kimatih ka:ni kahxiti:skeh.
<Sync time="392.592"/>
Pos kwi..., kwi..., kwa:lkwiah kahfe:n de wehka *hasta** Cuetzalan, de *seis almudes, cinco almudes**,
<Sync time="399.264"/>
*de ocho almudes** kima:mayah *porque** a:mo teh *ventaja** katka ke:meh a:xka:n onkak *carros** etok *carreteras**.
<Sync time="406.17"/>
Nochi kihiyowihkeh *pobres abuelos, abuelas** ka:mpa Dios kimpia.
<Sync time="412.139"/>
*Por** tehwa:n te:chiskaltihkeh, tahyowihkeh. Wa:n a:xka:n tehwa:n no: tikihtowah titahyowiah pero a:mo semi *igual** ok.
<Sync time="420.67"/>
Se: *tiempo** ya, pero pos ihkó:n nochi mo..., motekipanowa:yah, a:mo nikihto:s, *este**,
<Sync time="430.271"/>
te..., tisiah na:nameh ne: tachihchi:wayah ahko
<Comment desc="Esto es, no ponían los metates arriba sobre soportes sino en el suelo"/>
, ta:lpan.
<Sync time="437.213"/>
Kichihchi:wayah se: ke:meh ihwa:k tapa:tskayah *abuelos**, kichihchi:wayah se: tankwa:pech
<Sync time="443.499"/>
wa:n yehwa yo:ni tankwa:pech kikwiah wa:n ompa ketsayayah metat.
<Sync time="449.874"/>
Wa:n ompa tisiah ya wa:n ihkó:n tiko:mit ta:li:xko nochi taxo:taltiayah, kinta:lia:yah e:yi temeh tein a:mo no: tatas.
<Sync time="458.764"/>
A:mo ke:meh a:xka:n *puro** tepos tikwih ka:sá: ika.
<Sync time="463.486"/>
Wa:n ihkó:n nochi mose:wiayah, a:mo ki:xmatiah *cama**.
<Sync time="469.558"/>
Nochi kikwiah nohjó:n *servi:rowaya** nohjó:n owapach de n' tapa:tskayah kik..., koch..., ki..., kilia:yah kochpetat.
<Sync time="476.293"/>
Me:was kehe:was, mote:kas, kita:li:s ka:mpa kochis, yowi ka:ni yowi.
<Sync time="482.761"/>
A:xka:n a:mo. Yo:n nochi wehka:wkayo:t a yo:n tanemili:l.
<Sync time="488.902"/>
Miwi:pa:nayah ika xo:no:t no:. Ke:mah wa:n nochi ihkó:n, titakwa:yah ta:li:xko.
<Sync time="497.386"/>
A:mo, a:mo onkaya me:sah, ke:meh a:xka:n. A:xka:n nochi tikih..., tik..., tikihtowah pos nikowati *mejor** se: *mesa**, nitakwa:s ahko.
<Sync time="507.574"/>
Wa:n sanok *más** ok, nikita tokni:wa:n te:chtekiwihtinemih, 
<Sync time="511.232"/>
*hasta** kichiaskeh taxta:wi:l *para, de, con tal** ke mah tikwika:n nohjó:n intanamak.
<Sync time="516.371"/>
Ke:mah, pos komo no: tiknehnekih, pos timokalakiah, tikwih, tikixta:wtiowih ahachichi,
<Sync time="523.183"/>
ke no: tikwelitah tein kwa:lkwih wa:n no: tiknekih tikpiaskeh.
<Sync time="527.074"/>
Pero tein wehka:w moelka:wak a. A:mo, okseki pi:pilmeh *hasta** nehwa nopi:pilwa:n nikinilia, a:mo kineltokah 
<Sync time="534.886"/>
Kihtowah ke, "A:chá: tixolopih, te:chkahkaya:wtok.
<Sync time="538.402"/>
A:mo mela:w. *A ver** xkintahtani:ka:n okseki ta:tahmeh nemih ok, okseki ta:tahmeh, 
<Sync time="543.574"/>
ke:ní:w tipano:keh, ke:ní:w *tiksufri:rohkeh**, titekitiah ika kiowit, kiowtos toni mochi:wtos, *fuerte** n' tekit,
<Sync time="551.855"/>
A:mo kihto:s *patrón**, "¡Tiowih ya!" *porque** kiowtok. A:mo. Wa:n kinekiah tekit semi chipa:wak.
<Sync time="559.745"/>
Wa:n a:xka:n a:mo. A:xka:n komo pe:wak kiowit *tilibre** ya, wa:n ahsik a *morato**,
<Comment desc="Esto es, tu obligación de trabajar"/>
 ihkó:n titata:nis ke:meh mitsilwi:skeh n' *precio**.
<Sync time="568.292"/>
Wa:n ihwa:k katka a:mo. Mitska:waskeh pero tikpolo:s *morato** tahkoto:nal. Ke:mah, se: tiempo katka, ne: ke:man ya.
<Sync time="578.589"/>
Nochi yo:n kichi:wayah iwki n' ta:tameh miak wa:n te:chtelchi:waltia:yah komo se: te:pale:wi:ti.
<Sync time="585.698"/>
Okseki semi kinekiah tel, mah se: tekiti *fuerte** wa:n a:mo te:wantiskeh sake:ra a:t, mah soh se: tekiti sah wa:n mahyá: tapial.
<Sync time="595.76"/>
Ihkó:n ti..., ihkó:n *tikaguanta:ro:s porque tine[ce]sita:do**. Tikneki taxta:wi:l. Wa:n ka:ni tia:tih, ihkó:n tikihyowia:yah.
<Sync time="604.401"/>
Ihkó:n ma:ski ti..., te:chilia:yah, se: kilia:ya, tikwa:lkwik n' a:tsi:n tia:mikih. Ke:mah, xtai:tih ne: a:ichkwal *o** ne: a:me:yal ompa onkak.
<Sync time="614.01"/>
A:mo kwi:ka *en la mano**. 
<Sync time="616.611"/>
Wa:n a:xka:n a:mo, koma:mo kiwi:kak *patrón** ne:n n' a:t, nikwiti:w pero ompa ika niá:s a. A:mo nitekitis ok, ke:mah.
<Sync time="626.624"/>
*Más** mah ompa nento ise:lti koma:mo kwelitak *igual, lo mismo** tekit no:, no: *igual*.
<Sync time="631.64"/>
Nikchi:was se: *ratillo** wa:n mah ompa yeto ise:lti wa:n niow ya.
<Sync time="636.671"/>
Wa:n *por eso** a:xka:n a:mo, a:mo a:kin ok semi kichi:wa iwki ok *porque** 
<Sync time="641.827"/>
tikini..., kini:xpeta:nihkeh ya seki tein semi tel kitelchi..., ininka ma:wiltia:yah, toka ma:wiltia:yah ne:n tein tayo:le:wayah
<Sync time="650.639"/>
Momatkah ya pero ekintsi:n a:mo ok. Seki nemih ok pero a:mo te:chi:waltiah ok.
<Sync time="656.483"/>
Mote:makakeh ya no: ika *hora** ya no: ti..., te:chka:wah wa:n ihkó:n kwi:kah ya a:tsi:n wa:n se: takwa:s *siempre** wehka:was.
<Sync time="667.639"/>
Wa:n achto katka a:mo.
<Sync time="669.672"/>
Tikwa:s sake:ra o:me wa:n yeh te:ntan ya wa:n yahki nono *porque** a:mo kineki kipolo:s *itiempo**, ne:n, tekititok, yeh kineki mah mochi:wa tekit.
<Sync time="677.654"/>
A:mo timose:wi:s *más**, yehwa nohjó:n name:chilwih, *más** a:mo teh *más**, tasohka:matik, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="688.185" endTime="703.092">
<Sync time="688.185"/>
Ne:, weh..., ne: wehka:w ke:ní:w ne:n, *bueno** tikihtowa:ya ke tekitiah, seki metsxi:petsikeh nemiah
<Sync time="698.451"/>
pero no: n' ta:tahmeh ke:ní:w motekipanowa:yah, ¿Toni kimahse:wayah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="703.092" endTime="955.964">
<Sync time="703.092"/>
A: nohjó:n kimahse:wayah, *pues** yehwa nehí:n tein xiw..., xiw..., xiwtsitsi:n
<Sync time="711.411"/>
tap..., tapalo:ltsi:n kichihchi:wayah wa:n miak taman nohjó:n tapalo:l koma:mo kahsiah tomakilit, yehwa ne:n metstsonkilit,
<Sync time="720.301"/>
wa:wkilit, pachkilit, ne:n *este**, ayohkilit, witskilit,
<Sync time="730.567"/>
ma:kwi:lkilit, loke:s kilit, miak taman.
<Sync time="736.374"/>
Kom..., koma:mo yehwa, miak ki:xpatatia:yah *pobrecitos**.
<Sync time="740.052"/>
kahsi ihkó:n ki..., ki:xpatah. *A veces** kikwah emoltsi:n, pero ihwa:k a:mo kikowayah, kito:kayah n' et.
<Sync time="749.224"/>
A:mo kikowayah, ne:n nikihto:s kele:wiah *bla...,** ne: *blanquillo** pio:tetsi:n tikilwiah, kitila:ntoyah sah,
<Sync time="759.083"/>
*o** to:tolimeh *lo mismo**. Kele:wia:yah. Kikwih wa:n k..., kikwih ne:n pio:tetsi:n mochihchi:wiliah.
<Sync time="766.027"/>
*Kisufri:rohkeh porque** seki ne:chilwiah ka:mpa na:wi:n yetoskeh pi:pil, tekit se: *blanquillo** kinixkili:skeh. 
<Sync time="775.136"/>
*O** o:me, ta:tahko, ke a:mo ahsi, *a cachitos** 'kwa:skeh. Wa:n ta:ká:n *más** pos yehwa sah *a cachitos**.
<Sync time="783.464"/>
A:mo ke:meh a:xka:n nikita topi:pilwa:n, a:mo no: kwelitah se:, ta: 'kwa:skeh o:me.
<Sync time="789.949"/>
Se: a:mo kwelitah, kihtowa se: ika, se: niktami:s iwa:n sayoh se: taxkal *porque** a:mo wehwei. 
<Sync time="796.027"/>
Pero ihwa:k *pobrecitos** yehwa yo:n kichi:wayah, kichihchi:wayah pio:techi:lposo:n, mante:kachi:l *o** ihkó:n tamanal *o** taixkal.
<Sync time="804.558"/>
Ihkó:n kichihchi:wayah kiltsí:n, yehwa tikihtowah ne: kopitsokilit, a:ko:loh *o** taa:man.
<Sync time="812.183"/>
Ke:mah, tein no: kichihchi:was a:ko:loh pos tikihtowah no:, kwali takwa ne:, a:ko:loh tapalo:l kichihchi:w.
<Sync time="818.411"/>
Pero tein *pobre, pobre legítimo** a..., ihkó:n sah, taa:manal, poye:k sayoh wa:n iwki a. Koma:mo kita:li[li]ah *frijol**, etsi:n kita:liliah.
<Sync time="829.863"/>
Wa:n koma:mo chi:ltamo:ltal xoxowik, iwki 'kwa:skeh, sayoh poye:k ika istatsi:n takwa:s.
<Sync time="840.923"/>
A:mo momahmawti:s, ne:, ke moneki ke:meh a:xka:n tikitah ke miak taman,
<Sync time="846.614"/>
tikihtowah komo tikpiah *tocentavos**, yehwa i:n nimokowili:ti, tikwa:skeh *porque** pos onkak.
<Sync time="852.026"/>
Pero ihwa:k semi tatasohtia *o** a:it ke:ní:w, a:mo t'matih ke:ní:w nohjó:n katka.
<Sync time="856.846"/>
Pos kichihchi:wayah na:nahmeh kilit, miak, 'kwa:yah sake:ra ohpa.
<Sync time="862.245"/>
Yehwa nohjó:n, yehwa nehjí:n metstsonkilit wa:n, wa:n kwopitsokilit kite:mowa:yah itech a:me:yalmeh semi mochi:waya.
<Sync time="870.62"/>
Ke:mah, *porque** neh nikitak *hasta** se:, se: *nocuñada** nikpiaya,
<Sync time="875.716"/>
i..., *nocarnal iesposa** katka,
<Sync time="878.745"/>
*de tanto** kinehnekia nehjí:n kopitsokilit *hasta** kito:kka, *hasta** a:man nohma onkak ok pero a:mo semi kwali ok *porque** kite:xi:nkeh pi:pil.
<Sync time="888.682"/>
Iwki to:ktok ka:mpa kito:kte:w *pobre**. Ke:mah, ki..., ki..., yehwa nohjó:n ika mopano:ltia[:ya], ika motamakayah.
<Sync time="898.229"/>
Kite:mowa:yah kilit, miak taman.
<Sync time="902.401"/>
Sentaman tamis, sentaman sepa kelna:mikih kite:mo:tih wa:n iwki, wa:n koma:mo nehjí:n tiempo *cuando** a:t kaxa:ni, kinte:mo:tih nohjó:n xilimeh.
<Sync time="912.589"/>
Yehwa nohjó:n tapalo:l, kix..., kinkwitih xilimeh ika ma:tat tikilwiah 
<Sync time="918.276"/>
wa:n kinixkah wa:n kinchihchi:wah chi:lposo:n.
<Sync time="922.979"/>
Yehwa yo:ni pano:l katka ta:tahmeh wa:n na:nahmeh.
<Sync time="926.698"/>
Pero a:xka:n a:mo ok yo:n, nochi poliwik a.
<Sync time="929.854"/>
Yehwa ya yo:n tein tikitakeh ok tein tikmattokeh wa:n tikwahkeh ok, no: ika te:chiskaltihkeh *pobres**, 
<Sync time="935.799"/>
no: tik..., tikmattokeh ke:ní:w we:lik.
<Sync time="938.307"/>
Pero miak taman tapalo:lmeh ika mo..., mopano:lti:koh ta:tahmeh pero tein, tein *legítimo** ma:se:wal.
<Sync time="949.323"/>
A:xka:n a:mo tei ok. Ke:mah, yehwa sah nohjó:n tahto:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="955.964" endTime="960.126">
<Sync time="955.964"/>
¿Tikihtowa ke kopitsokilit kito:kte:w ne:n mowes?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="960.126" endTime="960.839">
<Sync time="960.126"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="960.839" endTime="966.542">
<Sync time="960.839"/>
<Who nb="1"/>
Pero ekintsi:n a:mo kwaltia ok *porque** ne: kite:xi:nkeh ya ¿Ke:yeh a:mo kwaltia ok, ta: tak sepa seliak?
<Who nb="2"/>
*E:soleh**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="966.542" endTime="1159.408">
<Sync time="966.542"/>
Sepa seliak pero ne:n , *este**, ni..., iwe:lilka kitamo:tilia *machete**.
<Sync time="974.636"/>
Mochi:wa ahwayoh, a:mo se: taxi:kowa para se: kikwa:s.
<Sync time="979.214"/>
Ke:mah, *por eso** a:mo a:kin kikwi ok, a:mo wel se: ki..., kimahse:wa ok.
<Sync time="984.464"/>
Ika nohjó:n nim..., yetok, yetok nohjó:n se: *recuerdo** pero a:mo, a:mo kwaltia ok para se: kimahse:was, mm.
<Sync time="992.745"/>
No: mah name:chilwi , *este**, motake:ntia:yah pero a:mo ke:meh a:xka:n tilmah tikwih,
<Sync time="1002.401"/>
*este**, kikwiah *puro manta**, siwa..., na:nahmeh wa:n tita:kameh *puro manta por vara** tikowayah.
<Sync time="1012.088"/>
Nehwa no: nikwik seki ok, *apenas** ok i:n *después** no: nikpatak a notilmah.
<Sync time="1017.776"/>
Pero nohjó:n *manta** se: kikowaya *por vara** wa:n a:mo ke:meh a:xka:n tiktalo:xtiah *máquina**.
<Sync time="1025.338"/>
Tote:iskaltihka:wa:n *hasta** seki nemih ok, kima:ihtsomayah.
<Sync time="1030.025"/>
Kitamachi:wayah soh ika inima:y, kitsomay..., ki..., kitehtekih wa:n kihtsomah wa:n ki:sa kwali n' kalso:n wa:n *camisa**.
<Sync time="1038.025"/>
Wa:n mah kikwi a ne:n ta:kat, wi..., *o** io:kichpiltsi:n, mah maki, wa:n ki:saya kwali.
<Sync time="1045.634"/>
A:mo, a:mo, a:mo ya:yah *por** ki..., kitati:wih ne: ika *máquina, porque** a:mo onkaya.
<Sync time="1052.166"/>
Cha: i:pa onkaya pero wehka pero tein kinemilia:yah ihkó:n kichi:wayah,
<Sync time="1059.195"/>
wi:pi:l kinchihchi:wayah na:nahmeh de *manta**, wa:n inkami:sah de, de *manta** nochi wa:n kwe:it de *manta**.
<Sync time="1067.831"/>
Wa:n tik..., tita:kameh de *manta** tokalso:n wa:n yo:n name:chilwia, yo:n kipias nochi ite:nkwa:y.
<Sync time="1074.299"/>
*Camisa** nochi de *manta** wa:n *parejo** a:mo, a:mo, i no: kipias *bolsa**, kipias ok. No: kichi:wayah nohjó:n *bolsas** de, de nika:n, ise:katan.
<Sync time="1086.44"/>
Weliah seki pero a:mo nochi, nohjó:n de *antigua**, kiliah de *pechera**. Ke:mah ihkó:n kiliah.
<Sync time="1093.518"/>
Pero *demás** na:nameh a:mo, nikitak ok kwali *porque** ne: ke:man [ya]
<Comment desc="Aquí cabe decir 'ne: ke:man ya' no: ninemi', así que probablemente no pronunció la 'ya', significando 'ya tiene tiempo que también vivo')"/>
 no: 'nemi, a:mo nikihto:s ke a:xka:n motake:ntiah.
<Sync time="1103.565"/>
"Pos *mientras**", ke:meh kihtowah, "miak de ke onkak",
<Sync time="1108.079"/>
kihtowah miak, "ninemi wa:n nipa:ktok wa:n nikowa ika *nocentavos**, mah nimota:lili *porque** nimikis. A:mo nimota:lili:s ok".
<Sync time="1115.143"/>
A:mo kikwiah ne:n nin..., i:n tikiliah intatampakwe:y.
<Sync time="1119.44"/>
Ihkó:n sah motetsi:lowayah wa:n iwki a, ya:yah na:nameh.
<Sync time="1122.752"/>
*Bien** kikwi *camisa o bien* wi:pi:l sah wa:n iwki a.
<Sync time="1126.346"/>
A:mo ki..., a:mo, a:mo a:it ke:yeh, a:mo onkaya tak tilmah, [a:it] ke:yeh nohjó:n, neh nikitak ok *porque** n..., *nojefecita** katka, ihkó:n katka.
<Sync time="1134.815"/>
A:mo kikwia *camisa**, kikwik, kikwik *camisa** se: *tiempecito.** *Más** wi:pi:l sah, ne:n, kikwia wa:n iwki a, tisia ta:lpan wa:n motaxo:taltilia:ya ta:lpan. Ompa kichihchi:wa itapalo:l, ne:n name:chilwia de kilit *o** teisá: tein de *provisional** semi. Wa:n iwki a.
<Sync time="1152.565"/>
Ihkó:n pan..., tipa..., te:chpano:ltih wa:n nohjó:n te:chiskaltih. Ke:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1159.408" endTime="1164.209">
<Sync time="1159.408"/>
Pos yehwa sah tikihtowa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1164.209" endTime="1165.155">
<Sync time="1164.209"/>
Yehwa sah nohjó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1165.155" endTime="1174.721">
<Sync time="1165.155"/>
<Who nb="1"/>
Sepa yankwiká: xte:chtapowi moto:ka:y wa:n ka:ni tiwa:le:wa wa:n ka:nachi xiwit tikpia?

<Who nb="2"/>
Pos, nehwa niwa:le:w ompa ne: Xaltepec ninemik pero a:xka:n ninemi Tzinacapan, nikpia *cincuenta y nueve años**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1174.721" endTime="1183.960">
<Sync time="1174.721"/>
Andrés Martín Juárez not..., Hernández noto:ka:y, mm.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
