Kipia kaxto:l n' xiwit a *o** xa: sempowal ya niknechikohka nochi kilmeh tein onkak n..., nika:wí:, yetok yekinika ekilit, ma:kwi:lkilit, ayohkilit, wa:wkilit pachkilit, toni seki, *este**, ahmo:lkilit, ihtikoyokkilit, chia:wakilit wa:n toni seki, nikelka:wtok. Nochi yo:n kilmeh, nochi, nochi kwalmeh wa:n seki koyo:meh yetoyah ka:mpa ki:x..., ki:xehekokeh, kwi:kay[ah], kiliah koyo:meh kwi:kayah *laboratorio**, kiitakeh toni kipia wa:n kipia, tein yekinika tayeka:ntok, ekilit, tein *más** kwali, n' ohpatika: wa:wkilit wa:n e:xpatiká: yo:n me..., ne: metstsohkilit. Nochi ta:tamameh se: kikwa, ne:n tomakilit mah a:mo poye:k, we:lik mah a:mo poye:k wa:n mah sese:k ke:meh *cerveza** wa:n chia:wakilit *igual** *o** seki tikwah poye:k, *segú:n**, ke:meh to..., ke:meh tehwa:n tikwel..., tikwe:liliah. Nochi:meh kilmeh nochi poye:k, nochi:n. Poye:k, tatsoyo:n, taa:manal, koko:k, tamanelo:l iwa:n oksé: ... Ke:meh ayohkilit, kima:nelowah iwa:n tepitsi:n metstsonkilit ayohselik *mismo**, pos no: we:lik. A:man miak pi:pil ka:n kimatih ox we:lik, a:mo kimatih metstsonkilit i..., ikamohyo ox we:lik a:to:l, mm. Ne: yo:n kilmeh nika:n kayo:meh, nika:n, nika:n, nika:n kayo:meh, ke:meh *col, lecguga, acelgas** yo:n kayo:t ne: Zacapoaxtla, Zaragoza, nochi yo:n *lugares hasta** Puebla, nochi yo:n. E..., *aparte** de kilmeh onkak *mismo** yehwa ne:n wits..., wits..., wi..., witsti. Tikwah witsti, tikwah n' ikilo wa:n no: tikwah ikamohyo, e:yi..., e:yi taman. Ne:n ayoh pos sayoh ayohkilit, ayoh *cuando** chika:wak a, para tikwa:skeh tsope:k wa:n para tikwa:skeh poye:k, no: servi:rowa e:yi. Ne:n wa:n ke:ní:w mono:tsa, ne:n tomakilit yeh i:pa sayoh sentaman, pero yo:n no: pahti. Ye:wa tikihtowa:yah, titatsomaya de n' pahti pero yo:n no: pahti para *presión alta**. Tomakilit komo *comida o te**. Ne:n ke:min o:mekilit, yo:n no: ... O:mikilit nika:n a:mo kikwah, i..., i:n *zona**, a:mo kikwah. A:mo nikmati ompa ne: ox no: kikwah, ¿Tiki:xmattok o:me kilit? O:mekilit Puebla *o** ka:sá: ki:xmatih, kiliah *hoja santa**, yo:n ka:n *hoja santa**, nika:n *hoja santa** oksé:, tehwa:n tiki:xmatih o:mikilit. Telwe:lik pero ika kipi:kih tamal, ¿Ka:n ke:mah tikwa:ti , pero ke:mah telwe:lik yeh. O:mekilit, e..., wa:n o:mekilit pahti, ¿Tikmattok para toni pahti n' o:mekilit? Yo:n tahyalkwi:lis ata kihtowah, yo:n we:noh. O:mekilit para siwa:meh, de n' *señora** mitstapowihtoya. E... *por ejemplo**, de n' kilmeh, a:mo teyi ok, a:mo teh nikmati ok, onkas seki, nikelka:wtok pero no: *igual** ke:meh *tes**, para titai:skeh se: *tesito**, xokoxiwit, ke:meh i:n moté: wa:n *mismo como relajante pues**, se: ... *este**, e..., *tesito** de xokoxiwit, *te limón**, yo:n tehwa:n tikiliah, tikiliah sakalimo:n, sakat ahwia:k de *limón**, e:..., *canela, igual como té**. E.., *canela**, n' ie:wayo *o canela** ixiwyo, nochi n' o:me:n. Ne:n ke:ní:w mono:tsa i:n *este**, *lo que es limón, limón** sayoh para *jugos**, para, para pos, para se..., para sese:kat titai:skeh. Pero ne:n, miak de n' kilwiah koyo:meh *de cítricos, lo que es** xokomeh, *iparientes** xokot pos no: iwki. Ke:meh ne:n *diabéticos** taih ne:n *pomeros o** yo:n xokot ihti..., ka:n we:lik, pané: chichi:k pero tein mokokowa kipia ke tai:s. Wa:n ne:n okseki ta:kilo:meh *pues**, tein nika:n mochi:wah miak, miak kokolismeh ika kipahtia. Yo:n se: *este**, ta:kilo:t nika:wí: no: onkak kiliah *nuez de macadamia**, yo:n a:mo mexicano, yo:n kihtowah de Australia. Se: *nuez** ke kipahtia *cáncer** Kipia miak *propiedades curativas o** kipia tein ki..., tein kipia i..., [i]chika:wka:yo n' *nuez** kipahtia yo:n kokolis. *Este**, ke:meh miak kokolismeh ... tahtowa:yah ye:wa ke a:mo t'pahtia *porque** a:mo tikmatih *ojalá** i:ksá: tikpiaskeh se: nechiko:lis, ke mahyá: se: nepatilo:l de talna:miki:lis, tapati:lis de, de talna:miki:lis, ompa timomakaskiah kwe:ntah miak. Ya de n', tikihtowa:yah de n' kilmeh ye:wa, *lástima** ke a:xka:n m' pi:pil a:mo kinekih ok, yehwa:n kinekih tein pi:ktok ne: koyo:meh kinamakah, tein kitah itech ne:n tepos, tepos ne:si wa:n kwaltsi:n pi:ktiwi:ts wa:n ... A:man *más** kita:kachi:wah yo:n, yo:n, yo:n *sopa** kiliah yo:n a:na:lte:koh, ka:n pa:ti. Yo:n pa:ti o:me me:tstika, ompa se: kipia, yo:n kichi:wa *daño**, *ojalá que**, ika i:n timonohno:tstokeh, i:n tanohno:tsal, *más** sa:te:pan ... Komohkó:n ne:n koyo:meh kimatkeh, kimatkeh yehwa:n ke tehwa:n tikmattokeh ke inintanamak a:mo tikwelitah, te:chtawe:litaskeh, nikpia *seguro**. Tehwa:n no: tikpiah to..., totakwal tein de tehwa:n wa:n yehwa:n no:, tehwa:n tikwah taxkal, yehwa:n ko[moke] mahyá: kitawe:litah, mahyá: a:mo kinekih, mahyá: ... Yehwa:n a:mo kikwah taxkal seki:n. Yehwa:n kikwah tein weli sah *porque** yehwa:n a:mo chika:wak tekitih *por** yo:ni, wa:n tehwa:n katí:n yeski chi:walis te:chkwite:wah nika:n tietokeh, tia:skeh tein eski Yo:n ekin nitahtowa:yah de n' ta:kilo:nimeh, no: iw..., no: iwkitik, miak ta:kilo:t onkak nika:n, sa: tehte:pa:k, te:pa:k i:ksá: tiki:xmatiskiah nochi, nochi tein onkak, *hasta** tein *tovecinos** kipiah. Nika:n no: tiknekis..., tiknehnekih mah mochi:wa teisá: tein onkak parahko pero a:mo weli. Seki sah, seki sah mochi:waki tein a:mo toa:xka, ke:meh i:n ne:n maracuyá, kihtowah yo:n a:mo, yo:n a:mo mexicano, yo:n brasileño. E:..., wa:n okseki:n *ojalá que** sa:te:pan tikini:xmatiskiah *más todavia** tein, tein onkak *porque** tehwa:n te:chchi:wilia *falta** wa:n nika:wí: mochi:wa.