Onkak seki xiwtsi:n mono:tsa pi:na:wits, yo:n pi:na:wits moskaltia *desde** n' ta:lpan. Moskaltia wehkapan wa:n mahyá: mowila:na no:. Pero sayoh semi witsyoh, wa:n tikto:ka:ytiah, *este**, pi:na:wits, *porque** n' ixiwyotsi:n, ata kipia n' ixiwyotsi:n ihko:kó:n, wehwe:itsitsi:n, wa:n i..., ixo:chiotsi:n, pe:wa poso:ni n' ixo:chio. Wa:n no: kipia n' ita:kilo, ita:kolotsi:n mahyá: seki exo:tsitsi:n, exo:t tsikitsitsi:n. Wa:n tikiliah pi:na:wits *porque cuando** se: kipanawia, mah se: koli:ni ika se: ima:y ihkó:n, pe:wa moi:xtetsi:lowa, mo:, mopi:ki *pues**, mahyá: moi:xpi:ki, yeh ika tehwa:n tikto:ka:ytiah pi:na:wits. Sayoh n' pi:na:wits tikiti..., tikiliah, *este**, de.... *Desde** ne: ke:man ya nowe:ita:twa:n i:pa ihkó:n te:chilia:yah tehwa:n, wa:n tehwa:n t'tatsi:ntokia:yah, ke:yeh tikin..., ke:yeh nakto:ka:ytiah pi:na:wits nikilia. ¿A:mo timomaka..., a:mo timo..., a:mo tikmati ke:yeh n' tikilia pi:na:wits? Nikilia a:mo nikmati. Kita kihtowa *cuando...,** tikiliah pi:na:wits kihtowa *porque cuando** se: koli:nia, pe:wa moi:xpi:ki. Ma:ski wel kwaltsi:n i:xtapo:tok yo:n xiwtsi:n ima:xiwyotsi:n, wa:n xkoli:ni kihtowa, moi:xpi:ki, yehwa ika tehwa:n tikiliah pi:na:wits. Wa:n neh nikilia no..., nowe:ita:t, nikilia, "*Bueno**, ¿wa:n para toni nikilia kwaltia i:n pi:na:wits?" I:n pi:na:wits kihtowa para pahti. Yehwa n' ke:meh yo:n pahti para n..., xiwtanechiko:l, para ika ma:ltiah kihtowah, siwa:meh *o** okich..., *o** pilimeh kihtowa ika kina:ltiah kihtowa yo:n kiliah xiwtanechiko:l. Pi:na:wits. "*Bueno**", nikilia, "wa:n yo:n xiwtanechiko:l", nikilia, "¿pero para toni n' pahti?" nikilia noa:we..., nowe:ita:t neh, n'tatsi:ntokia nowe:ita:t, "¿para toni m' pahti?" Yeh ne:chilia, "Yo:n pahti", kihtowa, "ke:meh i:n", kihtowa, "tein yo:n pi:p..., pilimeh", kihtowa, "pe:wa kokolakih. Kokolakih, kokolakih", kihtowa, "pe:wah tewa:kih. Yo:n a:mo tikmatih", kihtowa, "ke:yeh. Se:sepa", kihtowa, "kipiah nemowtil. Wa:n se:sepa", kihtowa, "kipiah cha:wis. Ika yo:n cha:wis", kihtowa, "*pues**, miak taman ne:si", kihtowa. "Wa:n yehwa yo:n", kihtowa, "kinima:ne..., kise:ma:nelowah ya", kihtowa, "yehwa ya yo:n nimitsilia neh", kihtowa, "miak taman". Miak taman xiwtsitsi:n kito:ka:ytiah xiwtanechiko:l. Yehwa yo:n kiliah pi:na:wits. Wa:n okseki xiwtsitsi:n, tein de..., tein tikihtowah, tein miak taman xiwtsitsi:n nimitsilwia. Nochi n' tein nika:n tikitstiwi:tseh nochi de yo:ni nochi kwaltia para pahti. Yehwa n' tein tikilwiah xiwtanechiko:l. Yo:n kima:..., kisema:nelowah ya. Wa:n yehwa yo:n kin..., kina:ltiah, kitekih wa:n kimolo:ntiah. ¿Ixihyo? N' ixiwyotsi:n kimolo:ntiah. Wa:n *después de** kimolo:ntiah, kise:wiah mah se:wi. *De una vez, de u...**, sepa ya se:wik a, de sepa ya se:wik ke:mah kikwih ya wa:n ika kina:ltiah ya ne:n, ne:n tokni:wa:n. *O sea** no:..., *o sea** pili *o sea** siwa:t *o sea** ta:kat, ika ka:ltiah ya. *Entonces** kipia kichi:waskeh chiko:me *viaje**. Chiko:me *viaje** ika kina:ltiah yo:n para pe:wa kinina:miki a. *Cuando** pe:wa kinina:miki iwa:n pe:wa mi:to:niah. Entó:s *cuando** yo:n tami ma:ltiah wa:n kintsompachowah, kinin..., kintsompachowah kwaltsi:n mah ..., komo kimpi:kih, ki:mpikih wa:n mah kintsompacho:ka:n, pe:wa mi:to:niah. Entó:s kih..., kihto:sneki yo:n, *cuando** yo:n pe:wa mi:to:niah kihto:sneki kinina:miki a. Pe:wa kinina:miki a, kinin..., kinina:miki tein yo:n pahti *porque** ke:yeh, *porque** mi:to:nia ya, ki:sa ya nochi ne:n tikihtowah tehwa:n cha:wiskokolis. *Porque** yo:n cha:wiskokolis tehwa:n tikihtowah mahyá: yo:n mah[yá:] sese:yah. Sese:yah, yehwa yo:n pe:wa, *cuando pe:wa mi:to:niah entó:s kies..., kihto:sneki ke kawa:nik a ne:n, kawa:nik a n' ikwe:..., n' i..., n' i..., inakayo. N' talwameh *pues**, yehwa yo:n talwameh *porque** talwameh, talwameh pe:wa sese:ya ika nejó:n pe:wa se: kostia wa:n se: tami, tami se: iesyo. Pero yo:n a:mo sayoh, a:mo sayoh *porque** kineki sah, *a veces**, se: sepa, yehwa nemowtil te:..., te:kwi, nemowtil *o** yehwa n' ke:meh yo:n netati:l. Miak taman kokolis onkak, mm. Pero yehwa, yehwa i:n, yehwa i:n pi:na:wits kwaltia nochi para yehwa yo:n. *Hasta** ompa sah neh nikmattok, yehwa ya, yehwa nejó:n kikwih. ¿Ka:nachi, ka:nachi taman onkak? Onkak o:me taman. Tik..., onkak, onkak o:me taman, onkak mahyá:, *este**, ma:pisi:ltik, ma:pisi:ltik. Pero yo:n yeh mowila:na ta:li:xko, a:mo moskaltia wehkapan sano ke yo:n mahyá: mowi:wila:na ta:li:xko sah, tehwa:n tikiliah, pi:..., *este**, pi..., *este**, yo:n ma:pisi:lpi:na:wits. Eh. Ma:pisi:lpi:na:wits tamatisneki ke:meh yo:n sierri:yah kilwiah pero ne:n no: taman. Ne: is..., ne: i:pa kilwiah pi:na:wits *porque** no: xkoli:ni, pe:wa moma:tetsi:lowa no:. Koli:ni moma:tetsi:lowa, mahyá: mopi:ki no:, yehwa yo:n kiliah, *por eso** no: kito:ka:ytiah pi:na:wits, Pero yeh kiliah, yeh kiliah is..., *este** ma:pisi:l, ma:pisi:lpi:na:wits. Wa:n i:n seki ista:kpi:na:wits. Ma:pata:wak ista:kpi:na:wits kito:ka:ytiah i:n seki i:n, tein nimitsilia para pahti. Yo:n seki a:mo nikmati ox pahti *porque** a:mo ke:man, tehwa:n a:mo ke:man te:chtapowih nowe:ita:t ox kwaltia *o** a:mo kwaltia para pahti. Ke:mah, tein i:pa ne:chi:iliah para pahti yehwa i:n i:sta:k, ista:k, ista:kma:..., ista:kpi:na:wits. Yehwa i:n kikwih para pahti. Mm.