Onkak se: kowtsí:n mono:tsa chalawih. Pero yo:n a:mo sayoh se: sah, onkak ma:kwi:l. Tein ista:kchalawih, ista:kchalawih moskaltia ma:pa:pata:wak wa:n semi yema:nik. Moskaltia kwaltsi:n, tsikitsi:n, pero moskaltia wehkapan. We:ikowit. Wa:n yo:n kwaltia para n, para n' kow..., para kow..., *este**, para n' tapala:n de n' kahfe:ntah. *O sea** para tikihto:ka:n tehwa:n taekawil de n' kahfe:n. Tae:kawil, wa:n ixiwyo kwaltia para n' tapala:n. 'Chi:wa, xik..., tex..., tikihto:ti mahyá: tikihto:s ika tika:..., tik..., tikta:li:tih, *este**, *tika:bona:ro:tih** n' to:, n' to:, n' tokahfe:n. *Pero en vez de** tika:bona:ro:skeh ika n', ika n' tein tapala:n, *sea** tapala:n tein monamaka ne: kwesala:n, *mejor** ya n' ixiwyo n' chalawih. Yehwa yo:n tehwa:n tikwih, tikihtowah ista:kchalawih, yo:n se:. A:xka:n oksé: kiliah chi:chi:lchalawih. Yo:n chi:chi:lchawih tikiliah chi:chi:lchalawih *porque** chi:chi:ltik n' ikokwyo. Wa:n semi takwa:wak, wa:n *más** ma:pisi:ltik. Yo:n no: *servi:rowa** para kowtati:l. Wa:n no: *serbi...,** no: kwaltia para n' kowtati:l wa:n no: kwaltia para n' *abono** para ne:n kahfe:n..., kahfe:ntapala:n. Wa:n oksé: mono:tsa, *este**, exo:yema:nchalawih. Exo:yema:nchalawih yeh ta:ki n' i, n' ita:kilotsi:n ke:meh exo:yema:n. Yo:n we:lik para se: kik..., para se: kimahse:was. We:lik para se: kimahse:was *porque** tsope:k. Wa:n i..., n' iteyotsi:n kipia ne:n ka:mpa n' iihtikyo. Kipia n' iteyotsi:n ihkó:n tamati ke:meh exo:yema:n iteyotsi:n. Sayoh ne:n, *más** tepitsi:n *este** mah tikihto:ka:n tehwa:n *este medio, medio** tihti:ltik n' iteyotsi:n. Pero n' ie:wayotsi:n kiliah n' itai..., n' iihtikyo yehwa n' se: kikwa. Kiliah exo:yema:nchalawih. A:xka:n oksé:, ma:tohmiyohchalawih. Onkak ma:kwi:l taman nejó:n nimitsilia yo:n kowit. Se: kiliah ma:tohmiohchalawih. ¿Ke:yeh kiliah ma:tohmiyohchalawih? *Porque** n' ima:xiwyo ma:tohtohmiyoh achi tepitsi:n, oksé: taman nejó:n. A:xka:n oksé: tein te:ka tami a, mono:tsa xonekwil. Yo:n tikiliah xonekwil, *porque** no: *mismo** yehwa, *mismo** iikni:w de n' chala..., chalawih. Exo..., kiliah, *este**, xonekwilchalawih. Yo:n ke:mah *más** wehwei ita:kilo. Ita:kilo pa:pata:wak wa:n we:weyak. Wa:n we:..., wa:n ite, n' i, n' i, n' iteyotsi:n, ita:kilotsi:n, *más** n' iihtikyo, *más** wehwei. Yehwa n' tehwa:n tikiliah xonekwil, xonekwilchalawih. Yo:n *solamente** sayoh kwaltia para se: ..., no: kwaltia para n' tapala:n pero pero *siempre más** tehwa:n ti..., tikwih para tikwa:skeh porque n' iteyotsi:n *o sea** n' i..., n' i..., n' ita:kilotsi:n semi kwaltsi:n we:lik. Yehwa n' tehwa:n tikilwiah exo:ye..., *este**, n' xonekwil, xonekwilchalawih. Wa:n yehwa yo:n nimitsilia neh. A:xka:n ne:n ista:kchalawih pos kwaltia para nimitsilia neh kwaltia para n' ta:labo:noh, para n' ta:l, para n' ta:l, para n' tapala:n, wa:n kwaltia para n' kowtati:l ne:n ikowyo. De nochi yo:n tikwih tehwa:n. A:xka:n chi:chi:lchalawih pos yo:n no: kwaltia para kowtati:l. No: tikwih para n' te:chtixiliah ika *o** te:chtamolo:ntiliah ika. Para ika timopale:wiah ika tehwa:n, *en vez de...,** para a:mo tiko:wtoskeh, *este....,** tiko:wtoskeh, *este gas, mejor** tikwih, yehwa ya yo:n tehwa:n tikwih kowit, *tanto, tanto** para n' *tococina, o sea** para n' tokalihtik ika titamahse:wah. Yehwa nejó:n, a:mo nikmati xa: oksé: talna:miki:lis tikpia. Ajá:. ¿A:mo, a:mo se: kikwa? No:, no:, no: we:lik. No: we:lik. ¿No:chi chalawih? A:mo noch..., ah *este** no: we:lik un..., sayoh a:mo, a:mo wel tikihtowah tikwah *porque** yo:n para se: kitekis semi yo:li:k, owih, owih. Wa:n exo:yema:nchalawih yeh kwaltsi:n *porque** yeh a:mo semi ma:we:weyak mochi:wa, yeh ma:tsikitsitsi:n *más** ihsiwka se: kiteki. A:xka:n xonekwil, xonekwil yo:n, yo:n no: kwaltsi:n se: kiteki *porque** ke:yeh, *este**, a:mo no: ma:wewehka, *como que** no: *ma:ce:cerca**. *Ma:ce:cerca** n' ka:mpa ta:ki. Wa:n i:n nimitsilia ne:n ista:kchalawih,` yeh ta:ki pero *hasta** tama:te:mpan ya. Wa:n a:mo no: semi, semi se: kik..., semi se: kihtowa se: kikwa:s *porque** pos n' i..., n' i..., n' ita:kilotsi:n tsikitsitsi:n. Tsikitsitsi:n n' ita:kilotsi:n. Wa:n i:n ita:kilotsi:n pos kwali se: kikwi n' i..., n' i..., n' iteyotsi:n. N' iteyotsi:n yehwa n' tein tehwa:n tikihtowah ita:kilotsi:n, taihtik kipia n' iteyotsi:n wa:n se: kito:ka. para oksepa se: kie:waltia n..., sepa se: kie:waltia para moskalti:ti sepa ke:meh i:pa kowit. *Sea que** para sepa tikihto:tih *en vez que** tikpolo:skeh ne:, nikte:ntekiti ne: chalawihkowit, pero nikmattok ke niktohto:ktok a ne:n i..., n' ita:kilotsi:n para oksepa ye:kka: moskalti:ti, para sepa ye:kka: nikto:kas. Yo:n kwaltia para n' tapala:n de n' kahfe:ntah. Yehwa yo:n. A:mo nikmati xa: oksé: talna:miki:lis tikpia, tatsi:ntokalis? *o** ¿yehwa sah? ¿Wa:n a:mo se: kito:ka ne: kahfe:ntah? Ke:mah, yo:n se: kito:ka. *Bueno** n' a:kin kinehneki kito:kas wa:n a:kin a:mo pos, *trabajo** tik..., ika se: tikta:li:s, se: kowtsí:n tikto:kas *mismo** yehwa moxina:chohtiw. Momoya:wa n' it..., n' iteyo..., n' ita:kilotsi:n momoya:wa, ixwati ok sepa okseko. Oksepa seko ixwati wa:n komo teh tita..., titame:wa ika..., tima:tame:wa entó:s tika:wtih n' kowtsitsi:n moskaltia. A:mo *importa** semi tiktohto:kas nochi, ika se: tikto:kas, para tikpia para miak kowtsitsi:n ya, para miak mosem..., miak momiakilia ya *pues**. Yehwa yo:n niman tikihtowah. Pero yo:n semi kwaltsi:n para n' ta:l, n' ta:ltapala:n, para ta:labo:noh. *En vez de que** tik..., *tika:bona:ro:skeh** n' tokahfe:n ika, ika *este**, n..., tiko:wtoskeh kwesala:n pos *mejor** yehwa yo:n tikwih. Wa:n *más** kwaltsi:n *porque** chipa:wak n' tikihtowah n' tokahfe:n tehwa:n tik..., tiktekih, yehwa yo:n. ¿Wa:n i:pan ka:nachi xiwit noskaltia? ¿N' kowtsi:n? *Pues** komo semi se: ki..., kwaltsi:n se: kita, moskaltia ika na:wi xiwit moskaltihtiw. kwaltsi:n, kwaltsi:n, kwaltsi:n mo..., mo..., mo:..., motami a no: we:ikowit, *este**, chikwe:i xiwit. Chikwe:i xiwit, chiko:me xiwit, xikwi a m' para n' kowtati:l a. kwaltia ya para kowtati:l. Neh nimitsilwia *porque** neh nikto:ktok, nikto:kak neh. Wa:n nikita neh, *este**, na:wi xiwit pe:wa moskaltia. Chikwase:n xiwit, chiko:me xiwit *más** we:i a. Chikwe:i xiwit kwali tikma:xi:..., tikma:..., tikma:te:ntekis a para tikwis a para n' kowtati:l, para n' kalihtik. Yehwa yo:n. ¿A:mo nikmati xa: oksé: talna:miki:lis tikpia para tatsi:n..., tine:chtatsi:ntoki:s? Nimitsna:nkili:s, para yo:ni n' tietokeh nika:n. ¿Yehwa sah? *Bueno**.