Ekintsi:n xite:chtapowi ta:to xi..., [xi]ne:chilwi tepitsi:n tehwa:tsi:n ne: ox tiki:xmattok yo:n nekaxa:ni:l. A:, no: tikneki timaktis nika:wí:n, nika:n timona:mikkeh. Ke:mah. A:mo tikixmati. Niki:xmattok pero sayoh ke:man ne: se: kikowa ne: Cuezala:n, itech ne:n *domingos** itech *plaza**, pero a:mo nikmati ox nika:wí:n mochi:wa. Pos no: nika:wí:n onkak nika:n xola:lpan, nika:n San Miguel, kansika ki..., kito:ktokeh nejó:n nekaxa:ni:l, pero a:mo nejó:n ... Newí:n no: taman, de newí:n kwalkwih. Entó:s komo tikneki tikmatis nimitstapowi:ti, mah no: ... kwali a ke no: tine:chtahtania, nejó:n nekaxa:ni:l onkak nika:wí:n xola:lpankopa wa:n pos yo:n no: semi kwali para, seki taih ne:n na:nahmeh *cuando** kipiah se: kone:tsí:n, pos yehwa yo:n taih ke:masá: mo..., mokaxa:ni:snekih, ke:masá: yo:n mose:wihtokeh itech n' inkochpet wa:n me:wah ya, ento:s mokaxa:ni:snekih, yehwa yo:n kinmakah. Kinmakah iwa:n ne:n ... Taih *después** kina:ltiah ika n' o:mekilit, xa: no: tikmattok wa:n ompa nejó:n o:mekilit ki..., kwaltsi:n ke:masá: seki ki..., [ki]ma:xakwalowah wa:n seki kimanah, kin..., ika kina:ltiah ne:n na:nahmeh *porque** yo:n mokaxa:niah. Nekaxa:ni:l kiliah. Nekaxa:ni:l wa:n yo:n miak ne:n kinechikowah nejó:n, *después** ya seki taih wa:n kinechikowah nejó:n nochi ne:n xiwtsitsí:n para kinamiki a. Ke komo mokaxa:niah yehwa yo:n ke:mansá: ika xi:kawih ya, a:mo teh kinnamiki ok. Wa:n pos yehwa yo:n ekintsi:n ka:sá: ika kito:ktokeh ne:n *matita**, pos yeh a:mo no: semi wehkapania. A:mo wehkapania wa:n pos kwaltsi:n ihkó:n mokehketsa wa:n se: ki..., se: kitekiti yo:n a:mo se: kwiwita *porque** pos eki se: se: kito:ka, kito:ka nejó:n pero komo se kwiwita pos nejó:n moa:wilowa ya, wa:ki a. Wa:n a:mo, ta: yo:n no se:, se: kechposteki wa:n ki..., se: kwika ya wa:n no:, no: seki kita:[li]liah ne:n, ne:n *refinito**, [Kin]ta:[li]liah no: wa:n ika no: ki..., seki no: kimpahpachowah wa:n seki te..., taih, yo:n kima:xakwalowah kwaltsi:n no: wa:n, entó:s ki..., kin..., nochi n' inintso:ntekonko wa:n nika:n impa:nko nochi kinohxiliah, ke:masá: *hasta** kinkwi sehsekwi:lis, yo:n sehsekwi:lis de mokaxa:ni:snekih. Mokaxa:ni:snekih *hasta** kinkwi toto:nik. Sehsektokeh ke:masá: *hasta de** wetstokeh *hasta** pané: molinihtokeh *porque** sehsekwih, kemeskia kinkwi toto:nik, wa:n para ke..., para nejó:n kinmakah yo:n nekaxa:nil, para pahtih ya entó:s yo:li:k ne:n me:wah ya. Entó:s *cuando** kipiah se: tsikilitsi:n pilitsí:n de, de se: me:tskayot, o:meme:tskayo:t *o** seki kaxto:l to:nal tsikitsi:n, entó:s yehwa yo:n komamo n' mokwi mo..., ki..., mote:kah ihkó:n itech ninkochpet niman me:wah, wa:n pos ekintsi:n ne: ke:mah, pos nochi ne:, nochi ne:n ihkó:n ika xiwtsitsí:n mopahtiayah sah. Eintsi:n a:mo, ekintsi:n kinwikah ne: tapahtiloya:n, pero ne: ke:maniá:n nochi ika yo:n nekaxa:ni:l wa:n n' o:mekilit yehwa nochi kisenketsayah wa:n okseki xiwtsitsí:n ne:n kimanayah wa:n ika nochi kina:ltiayah ya, ka:ltiayah tein tsikitsi:n m' pili, wa:n pos ne:n, oksé: de n' te..., te:moma:n ya. Wa:n a:xka:n komohkó:n no: seki ne:n te:momahwan [te:moma:wa:n] ki..., kita:liah oksé: itech se: tilmah, kima:nelowah ya pos yo:n teisá: ki..., komo yetok se: tsikitsi:n kone:t pos no: kichi:wilia *mal**, entó:s *por eso** ekintsi:n nochi ta:taman kita:liayah n' intilmahtsí:n, *a parte de** n' te:moman wa:n *a parte de** n'konetsí:n, para a:mo kichi:wilia ne:n *mal porque** no: kokolispe:wah. Maski ne:ntok newí:n pero komo motokia kampa n' imoma:n, pos mo..., mo..., ki..., kichi:wilia *mal** kokolispe:wa no:, kikwi yo:n netati:l. Ke:mah, netati:l kikwi wa:n yo:n kachi ke:masá: metspohposo:ni oso n' ini:xko nochi, te:te:mih wa:n yehwa yo:n ki..., kichi:wah yo:n semi kwali pahti yo:n nejó:n nekaxa:. nekaxa: nika:n ke:meh ekintsi:n tinechilihtok *pues** pos no: tiki:xmattok pero de newí:n kwalkwih, nika:n xola:l. nika:wí:n pos n' a:mo, pos neh no: nikitani pero no: taman, nika:n, nika:n ista:k ne:n wa:n kwaltsi:n ne:n moketsa neh nikitani ne:n ... n' a:it ne:wi:n n' i..., n' ixo:chio ne:n pané: ista:k wa:n seki kihtowah *morado** n' ixo:chiotsí:n, pero a:mo, a:mo nikmati kemaniá:n nejó:n xo:chiowa, sayoh nikita ne:n ka:sá: ika kipiah newí:n pero a:mo nikta:lia k..., nejó:n, a:mo nikita ke:maniá:n xo:chiowa, mayo oso abril a:mo nikmati. Sayoh nikita xo:chiowa. Pos yo:n a:mo nikihto:s ke we:i kowit mochi:wa, ta: yo:n tsikitsitsi:n, [ih]kwintsi:n sayoh de moahkokwi wa:n momahma:yo:tia wa:n kwaltsi:n ima:yo no:, xoxoktik n' ima:i. Xoxoktik n' ima:i wa:n kwintsitsí:n kahkana:wak, yo:n kwaltsi:n pa:ti se: kima:xakwalowa, ke:mah kahkana:wak no: a:mo, a:mo, a:mo semi xaxakachtik tepitsi:n sah, kwaltsi:n ne:n kahkana:wak ke:meh yo:n ne..., nexoko..., nexokoli:lpah, nexokoli:lpah no: *igualito**. Ne: kachi, kachi ma:..., tepitsi:n wehwei. Ke:mah kwa:kwa:ltsi:n yahtok n' i..., n' imahma:yo ihkó:n, a:mo semi yowaltik, ta: kwaltsi:n ihkó:n ne:n kipia pané: *esquinado** ihkó:n, wa:n a:mo semi, i:n [nimi]tsilia a:mo semi telwehkapania, ke:mah, yehwa neh nikmati. Wan yo:n komo se: kineki se: kito:kas ¿toni mah se: kito:ka? ¿I..., ikowyo *o** i..., xa: no: teyowa? Pos yo:n kito:kah ne:n n' i..., n' i..., n' i..., n' ikowyo yo:n seki ke..., ne: kikwih ne:n *matita** wa:n kita:liah teki..., ten..., [ki]te:mi:liah itech se: ko:mit ne:n ta:ltsí:n wa:n ompa kito:kah, ompa kito:kah yo:n ne:n pos a:mo no: nikintahtanihtok ka:n kikwih yo:n *matita**, se: *matita** ihko:ni, wa:n kwaltsi:n kite:miliah yo:n ta:ltapala:n, yo:n ta:ltsí:n kampa yema:nik wa:n tapala:n, kite:miliah itech se: ko:mit, itech se: ko:mit *o** itech se: ihkó:n tapalkat, ompa kita:liah wa:n ke:mah ompa kito:kah ya. Ompa kito:kah ya kwaltsi:n, kitsin..., ke:meskia kitsi:nta:lwiah. Kitsi:nta:lwiah, kwaltsi:n kitsi:nte:miliah n' ta:ltsi:n para mah mopacho inalwayo, entó:s ompa ya selia, selia ihkó:n wa:n de selia wa:n de se: [ki]kechposteki de ne: se: kikwia para ne ki..., kimati ne:n pahti kimanatih ya, *después** sepa itsmoli:ni, mohketsa [moketsa] n' itsmol ihkó:n wa:n ke:mah yehwa sepa se: kikwi, yo:n a:mo se: kwiwita *porque** nejó:n komo se: kwiwitak pos paniá:n se: kitamota wa:ki, ke:mah. Ke:mah, *pues** ne: miak tasohka:matik ta:to tine:chilia ke:ní:w i:n *este**, ne: ke no: mochi:wa nika:wí:n yehwa yo:n xiwtsí:n *porque** neh nimolwiaya pos xa: kiwalkwite:wah newí:n parahko sah, a:mo nikmatia ke nika:wí:n no: mochi:wa. Pos no: kwali a ke tine:chtahtanih nika:n ti..., timomati:ltiah nochi para mah tikmatika:n katí:n xiwtsí:n te:chna:miki kox onkak nika:wí:n *o** keniwki, yo:n semi kwaltsi:n nika:n timona:mikkeh wa:n tinechtahtania, yehwa n' ke:meh ekintsi:n pos no: tikmatik ya ke:niw wa:n neh no: nikmatik a tiki:xmati ne: de ne: xola:l kinamakah. Ke:mah. Ke:mah. Ehee, pos ne: tasohka:matik wa:n ne: kwali tine:chili:s ke:ní:w timono:tsa wa:n ka:ni tiwa:le:wa. Pos nehwa nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:wa de San Miguel Tzinacapan Neh nimono:tsa Ceferino Salgado Castañeda wa:n niwa:le:wa ne: Tacuapan *A bueno**, tasohka:matik tine:chilwih.