I:n okwilin ke:ní:w tikto:ka:ytia. Kiliah yowak, yowakxi..., yowakpa:pa:lo:t tikiliah *porque** yowak nemi, nemi, yo:n nemi yowak, sepa sah mota:li:ko se: i:xko wa:n yowi pata:ni sepa seko, tak teisá: kikwa eski, yo:n yowak nemi, yowak nemi mahyá: tsina:ka. A: pos ki..., tikitakeh ye:wa, nankitakeh, nanki:xtihkah ya, ta: ahtapaleh, kwali ahtapaleh, kineki nemis, nemi yeh nemi a:mo kim..., yeh a:mo teh molia de a:mo nemiti:w, nemi. Komo mota:lia, nemi yowak, tachia yowak pero neh ke:meh neli pos nane:chiliah mah nikinte:mo okwilimeh *cuando** ni..., we:noh nikaki panpata:nik wa:n ihkwi:ntsi:n, ne:kwí:n kakistik ento:n nikwik *lámpara** ihsiwkatsi:n, n'ta:wilih wa:n ompa n'tsi:tskih, a:mo nika:w mah yowi ok, ke:meh tsina:ka, tsina:ka no: kwali se: kiki:tskia ika se: ima:y papataka ihkó:n tayowaya:n papataka wa:n *cuando** pata:ni kika:ki wi:tsa ka:mpa, ka:mpa pio oso mota:li:ki ihkó:n, yo:li:ktsi:n yowi ihkó:n, ihkó:n yoliktsi:n kichi:wtiw *hasta** kahsiti a pio. *Cuando** n'ta:wilia, *cuando** de tayowaya:n, nikitstok pero *cuando** n'ta:wilia ihwa:k n'tsi:tski:ti wa:n se: kitsi:tskia ihkwi..., nika:n ipanko, a:mo te:kwa, koma:mo te:..., pero komo se: kikitskia eliwis sah no: te:kwa:s, kwali ite:noh, kwali, kwali ite:noh, mm. Wa:n i:n ka:nachi tamameh onkakeh i:n okwilimeh i:n... Yo:n niki:xmati i:pa se: taman sah, a:mo sayoh minitskaya:wa pos a:mo onkakeh *porque** a:mo nikinita *más** okwilimeh yehwa yo:n i:pa nikita nemih ihkó:n, wi:tseh yowak, yowak nemih wa:n nemih no: tsa:wanitsitsi:n tein wehweikeh, nemih yowak no:. Wa:n i:n tak toni kikwa. Teisá: a:mo n' mati toni kikwa, neh a:mo n' mati, a:mo ke:man mikita, neh nikita yowak nemi, nemi yowak i:pa nemi yowak. I:ksá: n'ma: ika owapach ihkó:n n'tsowi:teki ika owapach, ekintsi:n a:mo teh, nikwa:lkwik *porque** a:mo *sin compromiso** ke:mah koma:mo ne:chkwehmolohtinemi Nikwa:lkwik yo:n *porque** nikaki nane:chiliah, nankwis..., nankitasnekih okwilimeh, no: nikwa:lkwik pero pos a:man ampó:n yetok a, pero ta: nemi, tak teisá: kikwa eski. A:mo, a:mo teh, a:mo teh *dańo** kichi:wa, nió:n teyi, a:mo teh dańo kichi:wa, nemi sah, a:mo teyi nió:n piomeh a:mo kinkwa, a:mo teyi, a:mo, tsina:ka yo:n sayoh meni sah, ke:ní:w kiliah cha:wapa:pa:lo:t yo:n nemi yowak semi, nemi yowak no:. Pero i:n a:mo cha:wapa:pa:lo:t. Yo:n a:mo yehwa, yo:n a:mo yehwa, yo:n a:mo yehwa, nohjó:n i:pa yowak nemi, yowakpa:pa:lo:t, nemi yowak. Wa:n i:n *este** ka:ni tak nemi, kalihtik sah i:pa *o** kalan Kalan, kalan nemi, kalan nemi pero a:mo, a:mo, a:mo se: kiahsi, a:mo ke:mah se: kahsi *sólo** se: kita yo..., yo..., yowak nemi *hasta** kalihtik kalaki, yowak *sólo** yowak nemi, [Ni]Ka:n a:mo se: kita, a:mo se: kimati ka:n nemi, ke:meh tsina:ka, ka:n ke:man se: kita tsina:ka: ka:n nemi pero komo to..., komo yowak se: kahsi, neh nikinahsini miakpa *porque** nimota:lia ka:mpa, ka:mpa kochih nopiowa:n ompa nimota:lia nikchi..., nikchia *porque** kikwah, kikwah pio, nimota:lia wa:n nikita yo:li:k ihkó:n, ihkó:n yo:li:k, ihkó:n motokihtiw *hasta** kahsiti pio ne: *cuando** ta:mi *afoca:rowa**, n'ta:wilia ompa *cerca** nikmá:, pos *malo** nehjó:n okwilimeh. Wa:n yo:n no:, no: nemi yowak, yowak ka:n ke:man se: kita to:naya:n, a:mo ke:man nikahsi. Tonaya:n a:mo ke:man nikita yo:n. Wa:n i:n a:mo mopa:pata tapal, i:pa iwki sah n... I:pa iwki sah, i:pa iwki sah, wehka:w ya niki:xmattok yo:n i:pa iwki sah, i:n a:mo miak kaltsi:ntan nemi, wi:tseh, pata:ntinemih yowak, i:pa ke:meh yo:n sah. A:mo no: moskaltia ok. Kanah, kanah, ka:n moskaltia ok, i:pa achi yo:ni, kwali, kwali, tikita nehjó:n kipia iahtapalwa:n kwali, a:mo, a:mo mokokowa, kwali iahtapalwa:n. Wa:n i:n a:mo teh pahti. A:mo teh pahti, nió:n teyi, a:mo teh pahti. A:,mo no: tikmati ke:yeh iwki mono:tsa Mm, a:mo n' mati ke:yeh pero sayoh tiki:xmatih de i:pa iwki, nemi de wehka:w, nemi yo:n pitsoyo:t nemi, a:mo teh pahti nió:n teyi i:pa sayoh nemi sah, no: motate:molia. Moto:ka:y. Pedro Santos Castańeda.