A:man xte:chnohno:tsa de i:n chi:la:skat, ke:niwki, ka:ni ne:n nemi, ke:yeh iwki kito:ka:itiah, ta:ka:n tikmattok ke:ní:w motekipanowah, ox we:i motamia. Mm, pos i:n chi:la:skat ne: yehwa:n chi:chi:ltikeh wa:n se: kinahsi komo se: tasalo:wia mi:lah, komo se: tai:xta:i, ka:mpa yo:n takwecha:wtok, onkak to:tomo:ch, ka:mpa yo:n kite:mah seki to:tomo:ch ompa ata i..., moye:kta:liah itampa ne:n chi:la:skameh wa:n kwelitah ka:mpa takwecha:wtok mota:li:skeh, ka:mpa tahtatampa mota:liah de n' to:tomo:ch wa:n, wa:n no: ke:masá: mota:liah, se: kahsi itech ta:lkoyok, ne: tak takoyo:niah itech ta:l, kikwah ta:l pero a:mo te:nkoyo:ntok sanoke tsaktok wa:n komo se: metspankalak ompa se: kita ne:n ihtikoyo:ni, ye:kmiak okwilimeh yetokeh, se: kimowilia. Ye:k, ye:k, ye:kmoyo:ntokeh [ay] pero a:mo, pero a:mo moyo:ntokeh sanoke moma:h..., moma:mahtokeh yehwa, mokwitokeh seko sah n' okwilimeh, yo:n a:mo n'mati ka..., kati:yeh yo:n chi:la:skameh *porque** yo:n niki:xehekowa m.... Yo:n seki se: kahsi tein ka:mpa takwecha:wtok itech to:tomo:ch tahsolah, ka:mpa tapala:ntok se: kahsi yo:n a:mo miakeh yetokeh semi sanké:n, telmiak, telmiak ke:meh se: sempowal wa:n mahtak okwilimeh ne:nentokeh. Pero yo:n seki se: kahsi, ka:sá: ika mokalakiah itech, itech ta:l, mota:lto:kah, a:mo n'mati yo:n ox, ox *mismo** yehwa:n oso no: seki:n, yo:n chi:la:skame, seki no: chi:chi:ltikeh pero telmiakeh mota:liah yehwa:n. Yehwa:n a:mo mota:lia ka:mpa takwecha:wtok, yehwa:n mota:liah itech ta:lihtik wa:n takoyo:niah wa:n ompa ne: yetokeh, tatampa de n' ta:l, ompa se: kinahsi, ne: pero telmiak yetokeh, i:xkich, i:xkich, a:mo o:me e:yi sah. Wa:n ke:meh i:n se: tasalo:wia, ka:mpa se: kahsi takwecha:wtok, a:mo miakeh yetokeh, o:me e:yi sah yetokeh ompa, ka:mpa *más** tapala:ntok wa:n takwecha:wtok wa:n ka:mpa mopilowa a:mo no: te:kahka:wa *hasta, hasta** ompa miki n' okwilin yo:n, a:mo, a:mo te:kahka:wa ka:mpa, ka:mpa yo:n te:ki:tskia. Yo:n koma:mo se: kitapetsko:ltih o..., ompa ílkatinemi ihkó:n ne:, a:mo, ka:mpa, ka:mpa i:n se: mets..., takwa:wak se: imets, a:mo, a:mo, a:mo se: kimachilia pos a:mo se: ki:xtia *porque** ka:mpa yema:nik te:kehtsoma, se: ki:xtia niman, a:mo se: taxi:kowa, ke:mah wa:n wehka:wa tatatok, te:kehtsoma yo:n okwilin, yehwa chi:la:skat. Ika toni te:kehtsoma, ika ikwitako:n, ika ite:noh. Ne: ika ite:noh te:kehtsoma yo:n. Ika ite:noh *por eso** ke:masá: se: ki:xtia wa:n moka:wa itsontekon, ke:mah, ki:sa ikwitako:n wa:n moka:wa itsontekon, ompa aktok wa:n te:kokohtok, pané: yo:..., pané: yo:ltok pero ye:kte:kokohtok, ma:ski itsontekoh sah yetok pero te:kokohtok, ke:mah. Wa:n se:.... Mopilowa a:mo niman se: kimachilia, se: kimachilia *cuando** tepitsi:n, ke:meh se: e:yi *minuto** ya, se: kimachilia ya ye:kte:kokoh wa:n te:kokoh, wa:n te:kokoh wa:n ke:mah se:, fie:roh se: kimati a pero nimantsi:n a:mo te:kehtsoma, a:mo se: kimachilia ke:man te:kehtsoma, yo:li:k se: kimachilia, pero te:kokoh semi, yehwa chi:la:skat. A:mo t'mati ke:yeh kito:ka:itiah chi:la:skat. Tak porin chi:chiltikeh. Porin chi:chiltikeh, yeh ika chi:chi:la:skat kiliah. Mm, yo:n, yo:n a:mo ke:man ahtapaleh se: kita. Ka:n ke:man tikita ox ahtapalehkeh no: i:ksá:. Nochipa itech ta:l nentinemih wa:n a:mo ke:man pata:ni se: kita yo:n okwilimeh, mm. A:mo no: t'mati toni kikwah. Ka:n se: kimati, se: kahsi ka:mpa takwecha:wtok, ompa sa ne:nentokeh, ka:n se: kimati, xa: kikwah ta:ltsi:n, a:mo se: kimati ke:ní:w yo:n. Mm, *porque** seki nimitsilia mota:lto:kah, a:mo n'mati, iwki kikwah ta:l nimolia yeh ika ki..., ompa mo..., mokalakiah, tatekochowah, taihtik pero. Wa:n m..., wa:n tsaktok, a:it ka:nika, kalakih ka:sá: ika wa:n se: kita komohkó:n se: metspankalak, se: kita ompa yetokeh n' okwilimeh. Ke:mah, se: kita ompa yetokeh pero ke:masá: ompa se: tasalo:wia oso se: tai wa:n se: kitas ompa yetokeh n' okwilimeh wa:n se:, se: ki..., komo se: kitapoh ka:mpa yetokeh ye:kmiak yetokeh taihtik, *hasta** se: kimowilia ne:n pexo:ntokeh ta.... A:mo senemih, *si no que** taihtik ki..., ololte:ntokeh seko sah. Iwki yo:n okwilimeh ka:mpa cha:nchi:wah, ke:mah. Borrar I:n chi:la:skat no: taman ne:n teh t'to:ka:itiah chi:chi:la:skat oso se:sah. I:n, i:n, yeh no: taman, chi:chi:la:skat no: taman yeh. Yeh chi:chi:ltik sah wa:n p..., pitsaktik sah, wa:n i:n chi:la:skat, oksé: tein, tein chi:la:skat yo:n ta:lpan nemi, ye:kte:kehtsoma *fuerte**, seki kiniliah, seki tokni:wa:n kinto:ka:itiah tawe:lmikinih pero tehwa:n tikiliah chi:la:skat porin, porin itapalo. Seki kiliah tawe:l..., tawe:lmikinih *porque** tawe:lmikih, koma:mo tiki:xtih wa:n mote:ntsikoh ne: ka:mpa te:kehtsoma, ka:mpa se: metstakwa:wak, ompa miki. yeh ika kiliah te:tawe:lmikinih, ke:mah. N..., nochi iwki sah tapalohkeh tikihtowa. Nochi iwki sah ke:meh yo:n, nochi iwki sah, i:n chi:la:skat chi..., tein kiliah chi:chi:la:skat No iwki tapaloh, chi:chi:ltik no:, soh ke pitsaktikeh, pitsaktik wa:n i:n seki yehwa:n achi tohtoma:wkeh, mahyá: tahtaktsontikeh tikiliah yehwa yo:n seki ki:xmatih chi:la:skat, ke:mah. Moto:ka:i. NiErnesto Vázquez.