A:man xite:chnohno:tsa tepitsi:n i:n okwilin teh tikto:kaytia ahtapalista:k. A:, tepitsi:n ni..., nimitsili:ti, name:chili:ti, nehjó:n, i:n ahtapalista:k ne: kiliah de o:me taman, ampó:n yetok seki achi pané: kwi:kwiltik wa:n ista:k ni.., n' iahtapalwa:n. Se: achi, achi me:dio xoxoktik pero no: *igual**, no: ista:k niahtapal. Yo:n ne: itech n' ohti, se: yowi wa:n se: kita ihkó:n, ihkó:n te:yeka:na, te:yeka:na, ihkó:n yowi itech n' ohti, ke:meh se: ohtoka ihkó:n yowi wa:n ihkó:n mota:li:ki, sepa te:yewalo:ki, se: kitas sepa yowi. Ihkó:n yowi, mota:ta:lihtiw, mota:ta:lihtiw, ke:masá: mota:lia itech kowit, oso ke:masá: mota:lia itech i:n tet, ke:masá: mota:lia itech, itech n' ohti, itech i:n ta:l. Itech i:n ta:ltsi:n mota:lia wa:n ihkó:n, ihkó:n te..., te:eka:na, wa:n ihkó:n mota:lihtiw yeh, mota:lihtiw ihkó:n, *a veces** ihkó:n tayewalowa, ke:mah se:pa se: kitas ke:meh ne: yetok ihkó:n xiwma:ko. Xiwma:pan ihkó:n kichi:wtok ihkó:n, ke:meskia ma:awilti..., ka:wiltihtok n' iahtapal. Ihkó:n pataka:xtik yetok ihkó:n. Mm, pero ne: a:mo sem..., ne: a:mo mohka:t, ne: yo:li:k se: yowi, yoliktsi:n, yo:li:ktsi:n se: yowi, se: ki:tski:ti itech n' iahtapal nika:n, n' ahtapal se: ki:tski:ti wa:n ki..., ki:tskia. Ne: ke:man tehwa:n tikinki:tskia:yah, sayoh nochi wehwei:n wa:n de ne:keh, tikta:lilia:yah *hilo**, de n' ikwitapan, nika:n, nika:n ka:mpa nik..., ka:mpa nik..., nika:n ka:mpa ikwitapi:l. Ompa tikilpilia:yah n' *hilo** wa:n kwaltsi:n ihkó:n pa..., pa:pata:niah yo:n seki kiliah ahtapal ahtapalista:k, ihkó:n pa:pata:niah, tiki:tskiah ika neh tahtsoni:loh, yo:n *hilo** ista:k. Tikilpia:yah wa:n kwaltsi:n ihkó:n tikchi:chi:wah, ihkó:n sa pa:pata:nia ne:n okwiltsi:n wa:n yehwa i:n, pos i:n a:mo *malo**, i:n yowi itech ohti sah, se: kahsi. Itech, itech n' ohti, ompa sah ne:n..., nentinemi yo:n, i:n no: taman wa:n no: taman yo:n kiliah a:si:siripi. Yo:n [ki]liah a:sisiripi yo:n, ka:mpa a:ichkwal, ka:mpa yetok seki xiwtsitsi:n ompa mota:li:ti wa:n sepa yowi ne:wí:n sepa mota:li:ti ihkó:n ahko tikitas kiahkotsikwi:naltia nehjó:n n' a:tsi:n Ompa ne: nentinemi, ta:tayewalohtinemi *porque** yo:n o:me taman onkakeh, yo:n yehwa yo:n, entó:s chi:chi:ltik. Wa:n pos e:yi taman *porque** yo:n se: no: *igual**, no: ihkó:n kilia semi *cuando** se: kita tamixte:mi a ne:wí:n pos ne:nemih ya, ne:nemih ya yo:n, okwiltsitsi:n, ne:nemih pero a:ya..., seki a:mo yowi itech ki..., xoxoktikeh, a:mo yowih itech n' a:t katí:n yowih itech n' a:t ne: yehwa i:n, no:, no: seki xoxoktikeh no: seki yoweh pero a:mo kachi, kachi ampo:wi:n ne:nemih *cuando** se, *cuando** kitah ke wi:tsa ya kiowit, no: tak moweliytah Pero yo:n chihchi:chiltikeh yo:n *siempre** itech n' a:t ihkó:n mota:liah, itech a:ichkwal wa:n i:n ka:mpa xiwtsi:n, mota:liah wa:n sepa sah kiahkotsikwi:naltiah n' a:t, ihkó:n wa:n sepa seko mota:li:tih. Ompa ma:ma:wiltihtokeh, ta:tayewalowah ihkó:n. Wa:n i:n a:sisilipit tikihtowa *este** wa:n yehwa i:n okwilin ihki..., iwkitikeh ya. Nehjó:n, ke:mah, iwki. Wa:n ke:ní:w se: kini:xmati? Pos se: kini:xmati ke:meh i:n se:, se: yowi itech nah..., itech n' ohti pos ompa se: kita katí:n ne:n, i:n ne:nentiw ne:, ne: okwiltsi:n wa:n sepa ne:n, sepa n' oksé: se: ki:xmati itech n' a:t ne: se: ki..., se: ki:xmati a, itech n' a:ichkwala:t *o** itech a:me:yalmeh. Wa:n oksé: no: se: ki:xmati *cuando** yo:n ne: tamixte:ntok, wi:tsa ya ne:n kiowit, se: kita ne:ne:nemi a, iwki se: ki:xmati. Nochi achichi sah, *o** seki okachi tsikitsitsi:n, oso seki kachi wehwei, xite:chilwi. Pos nehjó:n yo:n chihchi:chi:ltikeh kachi wehwei:n, ke:mah, kachi wehwei:n wa:n yo:n achi, yo:n ne:nemih ne:wi:n, kachi tsikitsitsi:n, ihkó:n. A:mo semi telwehwei:n wa:n i:n, i:n de n' itech ohti te:eka:nah, yehwa ya ke:meh i:n tsikitsi:n i:n, i:n a:mo moskaltiah, i:pa ke:meh i:n sah, a:mo se: kita, mm. A:mo tikmati itech katí:n tie:mpoh ne:n okachi onkakeh. O nochipa ya Pos i:n nochipa ya. Nochipa ya, ke:meh ekintsi:n, miak se: kita ne:wí:n ne:nentokeh pero a:mo wel se: kin..., a:mo wel se: kinkwi, ke:mansá: se: kinkwitiwetsi yo:li:k, ke:mah yo:li:k, okachi ne:nke:n se: kinkwi yeh[wa] de i:n, okseki a:mo, ye:kmohka:meh. Xa: te:kwah? Pos *siempre** te:ki:tskiah ihkó:n pero a:mo no: semi te:kokoh, ika ininte:noh. Nochi:n ika inte:noh te:ki:tskiah tein tikinte:ne:w ekintsi:n Ke:mah. A:mo tikmati tonika motekipanowah. Pos a:mo nikmati, nentinemih nochi itech a:ichkwal sah, a:mo nikmati, ke:meh a:mo nikmati ke toni, ke toni ika motekipanowah. Nochi a eskia tein tikmattok de i:n ahtapalista:k. Ke:mah nochi a. Komohkó:n nochi a, pos xite:chili ne:n moto:ka:y. Mm, nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Ka:nachi xiwit tikpia wa:n xola:l ka:mpa tiwa:le:w. *Setenta y tres** ne: Tozán, Jonotla ni..., ti..., niwa:le:w pero nietok nika:n Xo:pana:ko, San Miguel Tzinacapan.