<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Eleuterio" audio_filename="Xaltp_Narra_MFC307_keeniiw-monaamiktiaayah_2009-09-25-f" version="4" version_date="141122">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="María Ocotlán Fermín Cabrera" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1324.176">
<Turn startTime="0" endTime="1324.176" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Pos *antes, antes** ne: kihtowa:ya ne:
<Sync time="7.388"/>
ne:n ta:tahmeh, n' okichpil kitahto:ltiah,
<Sync time="10.982"/>
¿a:kon tikneki ki..., iwa:n timona:mikti:s,
<Sync time="14.777"/>
a:kon tikwelita, a:koni n' tiki:xta:lia? Pos neh niki:xta:lia ompa i:ni.
<Sync time="20.862"/>
Pos xia:ka:n,
<Sync time="23.353"/>
xia:ka:n wa:n komo name:chna:nkiliah neh iwa:n nimona:mikti:ti,
<Sync time="27.438"/>
wa:n... *Bueno, mo que** yowih ya, tahtanih siwa:pil
<Sync time="33.099"/>
Kilwiah n' siwa:pil, kilia ne:n okichpil,
<Sync time="37.621"/>
tane:skeh ta:tomeh.
<Sync time="40.278"/>
Nekiltia ta:to, tehwa:tsi:n, xmose:wi.
<Sync time="45.068"/>
Ne:..., mose:wi:ka:n, nika:n etok *banquito** ne: etok ne:n
<Sync time="49.488"/>
petatsí:n, xmose:wi:ka:n.
<Sync time="52.202"/>
A:, *bueno**, tasohka:matik.
<Sync time="55.126"/>
¿Toni a yo:n name:chyo:lkwehmolohtiwa:lah?, semi kwalka:ntsi:n namokwehmolohkeh.
<Sync time="59.01"/>
Semi kwalka:ntsi:n namoa:metsahwachwihkeh.
<Sync time="62.426"/>
Pos a:mo tei ta:to, 'te:chtapohpolwi miak, tehwa:n nika:n i:n,
<Sync time="66.547"/>
tiwa:lahkeh *por medio de** namokone:tsi:n wa:n tose:pankone:tsi:n,
<Sync time="72.476"/>
namokone:tsi:n ika nochi namehwa:n, ika nochi neh no: nokone:tsi:n moelna:mikkeh,
<Sync time="79.632"/>
mose:pantekipano:skeh, mose:pantio:chi:waskeh.
<Sync time="83.472"/>
A:xka:n namehwa:n tame:chi:xpantiliah
<Sync time="86.521"/>
ke:meh namehwa:ntsitsi:n nankiskaltihkeh *dios** ikone:tsi:n,
<Sync time="89.691"/>
wa:n tehwa:n no: tikiskaltihkeh no: *dios** ikone:tsi:n, a:xka:n tikisentili:snekih,
<Sync time="94.95"/>
para mah no: kipia n' ii:xna:mik nokone:w.
<Sync time="98.2"/>
A:, *bueno**. Tikneki tik...,
<Sync time="100.722"/>
tikneki ne: tiki:xna:mikti:s mokone:tsi:n,
<Sync time="103.87"/>
Ke:mah, n'neki n' ii:xna:mik mokone:tsi:n,
<Sync time="106.227"/>
sayoh n'neki..., a:mo n'mati ox ne:,
<Sync time="108.683"/>
ox nante:chikne:li:skeh.
<Sync time="110.795"/>
Pos a:mo xikmati,
<Sync time="113.889"/>
pero i:n a:mo iyoh a:man nawi:tseh, i:n nawa:la:skeh sake:ra se: *tanto**,
<Sync time="120.041"/>
'wa:lkwika:n se: *te:tío**, 'wa:lkwika:n se: te:a:wi,
<Sync time="124.318"/>
*o** se: *moprimo o** se: *mohermano**,
<Sync time="127.501"/>
wa:n *abuelita** ta:ká:n nemi ok, xkwa:lkwika:n, mah ii:xpanti,
<Sync time="131.631"/>
*porque cuando** wehka pipitskatiá:s nosiwa:pil ii:xpantis,
<Sync time="136.22"/>
wehka pipitskatiá:s *cuando** ika takwa:mo:tas namo:kichpil,
<Sync time="140.707"/>
yehwa ika nawa:lahkeh.
<Sync time="143.511"/>
A:mo ika yehwa yo:n tiwa:lahkeh, tehwa:n tiwa:lahkeh ika *dios** ikone:tsi:n,
<Sync time="147.765"/>
kelna:miki nokone:tsi:n wa:n namose:..., tose:pankone:tsi:n,
<Sync time="151.359"/>
a:man tehwa:n tikihtowah *que por favor** mah *siempre** ne: te:chikne:li:skiah,
<Sync time="155.332"/>
pero..., a:mo teh tame:chna:nkiliah ekintsi:n,
<Sync time="159.663"/>
n' te:..., tak ne: tikini:xpantili:tih n' to..., tota:tahwa:n tein tehwa:n timoliah tote:iskaltihka:wa:n
<Sync time="166.306"/>
*** se: noa:wi *o** se: no..., *notío o** se: no..., noikni:w, 
<Sync time="172.034"/>
nowehkaikni:w, *pero bueno** niki:xpantili:ti.
<Sync time="175.418"/>
*Porque..., o** ne:n *abuelita** komo nentikah pos no: tiki:xpantili:skeh
<Sync time="180.967"/>
*porque** ne: *cuando** ne:
<Sync time="183.021"/>
ika takwa:mo:tas namo:kichpil ne: nosiwa:pil no: ii:xpantis.
<Sync time="188.57"/>
A:, *bueno. Pero** a:mo ika yo:n tehwa:n timotahtaniah, tehwa:n timotahtaniah ika, ika chipa:wka:yo:t,
<Sync time="194.731"/>
*como que** chipa:wka:yo:tsi:n timotahtaniah.
<Sync time="197.735"/>
Pos ihkó:n nane:chkaya:wah wa:n ihkó:n nante:chwa:lkwi..., nante:chwa:kwilihkeh *morral**,
<Sync time="203.673"/>
ye:kwe:i nante:chtsonaki:tih nankinemilihkeh,
<Sync time="208.374"/>
neh nane:chtsonaki:tih *morral** wa:n imomá:n nankitsonaki:tih n' ta:nah,
<Sync time="213.142"/>
*porque** i:n tachkahkaya:wakoh[nante:chkahkaya:wakoh] sah, i:n a:mo neli n' ke:meh nankihtowah.
<Sync time="217.999"/>
A:mo, ta: mela:w n' tein tikihtowah, telye:kneli.
<Sync time="222.017"/>
Pos nawi:tseh wi:pta.
<Sync time="224.383"/>
A:, *bueno**, entó:s tiwi:tseh wi:pta, x'nohno:tsaka:n *dios** ikone:tsi:n.
<Sync time="229.004"/>
Ke:mah, t'nohno:tsatih wa:n no: x'nohno:tsaka:n namehwa:n namokone:tsi:n ke:ní:w n' kelna:miktiwi:ts,
<Sync time="234.531"/>
*porque** no: x'wa:lkwiskeh, no: t'te:nkakiskeh.
<Sync time="237.893"/>
N' ta: tokone:tsi:n ne: etok, komo nankinekih mah tikno:tsaka:n wa:n mah ka..., mose:wi wa:n ne: xiknohno:tsaka:n.
<Sync time="246.545"/>
A:, ke:mah, mohkó:n x'no:tsaka:n, mah no: t'nohno:tsaka:n.
<Sync time="251.982"/>
Kino:tsah ya n' okichpil.
<Sync time="254.929"/>
¿Toni ka teh ti..., tehwa:tsi:n tte:chkalpano:ko, semi telkwalka:ntsi:n timoah...,
<Sync time="258.938"/>
timoahwachwihtiwa:lah, telkwalka..., telkwalka:ntsi:n timo..., timokwecha:waltih, timometskwa:telohtiwi:ts.
<Sync time="265.559"/>
Ka:n teihsá: ta:to, neh niwa:lah *por** i:n mokone:w.
<Sync time="269.3"/>
Nikelna:miki iwa:n nimotekipano:ti, iwa:n *nimoservi:ro:ti**,
<Sync time="272.983"/>
wa:n ika yo:n kwalka:n nikiwa:lti:tan neli note:iskaltihka:ta:tahwa:n.
<Sync time="276.688"/>
A:, ke:mah, yehwa ika tikiwa:lti:tan. Yehwa ika.
<Sync time="280.327"/>
Pero, ¿a:koni n' tikwa:lkwik ne:n...,
<Sync time="284.247"/>
a:koni n' tikwa:lkwik mah mitspale:wi?
<Sync time="287.006"/>
Se: *motío**, se: moa:wi, se: *moprimo**, mo..., mo[ke:meh] skia moikni:w.
<Sync time="291.818"/>
A:..., a:mo a:kin.
<Sync time="293.783"/>
Pos ekintsi:n kipia *que** tikwa:lkwis, tikwa:lkwis *moabuelita, porque** ne: *moabuelita**,
<Sync time="299.868"/>
ii:xte:noh kipanawihtiki:sa nosiwa:pil n' ika ttakwa:mo:tas,
<Sync time="303.52"/>
Kanah, ka:n yeh ika niwa:lah wa:n a:mo ika nitahtaniko, ta: nitahtaniko para nik..., 
<Sync time="308.712"/>
para iwa:n nmotekipano:s.
<Sync time="311.94"/>
Ke:mah, ihkó:n tite:chkaya:wa
<Sync time="314.654"/>
wa:n ihkó:n tte:chtsonaki:ti n' ta:nah wa:n ihkó:n tte:chtsonaki:ti *morral**.
<Sync time="318.248"/>
Pero welis a:mo neli.
<Sync time="321.128"/>
A:mo, ta: *nicumpliro:s**.
<Sync time="323.307"/>
A:, pos komohkó:n *ticumpliro:s** tiwi:tsa wi:pta.
<Sync time="326.423"/>
*Mientras que** no: kitahto:ltiah ne: siwa:pil.
<Sync time="329.593"/>
¿Ke:ní:w n' tiki:xehekowa, ox mela:w mitsteki..., mitsta:ka:chi:was ne: okichpil?, *porque** ne:..., mitstahtani.
<Sync time="335.031"/>
Tak tikwi:kas. ¿Tikwi:kas? Tikna:nkili:tih.
<Sync time="340.178"/>
Neh ka:n nikwi:kas.
<Sync time="341.897"/>
Kanah, x'wi:ka, a: ki mitstahtani.
<Sync time="344.085"/>
Telsemi komohkó:n mitscholti:skia sah. Ya ki mitstahtani kipia,
<Sync time="348.875"/>
kipia *que** nejó:n *timoservi:ro:s** iwa:n.
<Sync time="350.996"/>
A:, ke:mah. *Nimoservi:ro:s** iwa:n,
<Sync time="353.978"/>
*pero cuando nimoservi:ro:snekis** iwa:n yeh a:mo kinekis nowa:n..., ne:chtekipano:s ok.
<Sync time="358.308"/>
Yeh kinekis noka ma:wilti:s a.
<Sync time="360.34"/>
Yeh kinekis a:mo, a:mo ne:chtamaka..., *bueno** a:mo ne:chkwi:li:ti:w ok toni n'mahse:was,
<Sync time="364.862"/>
toni nikwa:s, yeh kinekis mah..., mah..., *que tal** mah sepa seko tachia.
<Sync time="369.17"/>
Kanah, ka:n seko tachias, ta: tehwa:n tikilwi:skeh.
<Sync time="373.277"/>
A:, *bueno**. Tak x'na:nkili:ka:n komohkó:n.
<Sync time="376.581"/>
¿Wa:n ka:nachi xiwtika mah t'na:nkili:ka:n?
<Sync time="379.126"/>
Pos x'na:nkili:ka:n sake:ra se: e:yi xiwit,
<Sync time="382.242"/>
se: na:wi xiwit, komo ne:chihyo:wih,
<Sync time="385.322"/>
nikwi:kas.
<Sync time="386.729"/>
Pero komo a:mo ne:chihyo:wih a:mo nikwi:kas, neh ka:n niá:s. 
<Sync time="391.05"/>
Kitata:liah ya.
<Sync time="393.483"/>
Kitata:liah ya yo:ni, na:wi xiwit.
<Sync time="397.412"/>
A:, neh ka:n n'chia na:wi xiwit, ta: neli ne:chpolowa *nococina, por eso** nmotahtania.
<Sync time="403.461"/>
Neh nikneki sake:ra i:n se: xiwtika komohkó:n.
<Sync time="406.876"/>
*Mientras que** ni..., nitmotakowi:ti no..., *nocositas**.
<Sync time="410.961"/>
*Nocositas** ne:chpolowa. Nikmakaki:w n' i...,
<Sync time="415.817"/>
itahkittilmah,
<Sync time="417.514"/>
nikmakaki:w n' itahkitkwe:y
<Sync time="420.786"/>
wa:n nikmakaki:w n' *itahkitcamisa**, itahkitwi:pi:l.
<Sync time="424.916"/>
Yo:n tahkitwi:pi:l yehwa ya n' ke:meh i:n.
<Sync time="427.943"/>
Ke:meh i:n kichi:wayah, pero a:mo de i:ni, kichi:wayah de i:n kostik.
<Sync time="433.269"/>
Wa:n tahkit..., tahkitkwe:it,
<Sync time="437.211"/>
kilwia:yah tachi:wkwe:it, tachi:wkwe:it kichi:wayah,
<Sync time="441.8"/>
toma:wak n' *hilo**,
<Sync time="443.675"/>
toma:wak n' *hilo**,
<Sync time="446.443"/>
a:mo semi telwe:i,
<Sync time="449.858"/>
tahko de i:n, tahko. Ke:meh eskia tahko de i:n,
<Sync time="454.189"/>
yehwa yo:n kichi:wayah. Kichi:wah, kiti..., [ki]makah se: we:i *bola**
<Sync time="460.564"/>
para mah kichi:wa n' tahkitkwe:it,
<Sync time="462.618"/>
kichihchi:waya n' tahkitkwe:it siwa:pil,
<Sync time="465.555"/>
kwaltia ya n' tahkitkwe:it, kitokatiki:sa n' itahkitwi:pi:l.
<Sync time="469.707"/>
Kitokatiki:sa ya n' *itahkitcamisa**,
<Sync time="473.323"/>
*tahkitcamisa** nochi yeh mochihchi:wilia:ya siwa:pil,
<Sync time="477.073"/>
Wa:n tahkitwi:..., n' *tahkitpantalón**..., ne:n tahkitkalso:n yeh kichihchi:wilia siwa:pil,
<Sync time="483.703"/>
tahkitkalso:n wa:n *tahkitcamisa** wa:n tahkitkoto:n.
<Sync time="489.23"/>
Yo:n tahkitkoto:n no: kichihchi:wah mahyá: se: koto:n,
<Sync time="493.373"/>
pero no: ista:k wa:n tahkitpa:yoh.
<Sync time="497.516"/>
Tahkitpa:yoh no: kichihchi:wah hkó:n de pata:wak,
<Sync time="501.726"/>
de se: ma:it wa:n tahko *o de** o:me ma:it,
<Sync time="505.467"/>
yo:n para moyewalo:ltilia *cuando** mona:miktia ya.
<Sync time="508.436"/>
Nika:n kwaltsi:n molpia ne:n ta..., *novio**,
<Sync time="511.731"/>
mota:lilia se: *bola** hkó:n *porque** kwaltsi:n kite:nchihchi:wah ne:n
<Sync time="517.035"/>
tahkitpa:yoh, kite:nchihchi:wah mahyá:,
<Sync time="522.227"/>
mahyá: ne: ihko:kó:n xo:chitsí:n, yehyewaltik, tsi:mpihpitsaktik.
<Sync time="527.598"/>
Pero n' ite:mpan posoktik.
<Sync time="530.781"/>
Kihtowa:yah kipia chiko:me tepe:t,
<Sync time="533.705"/>
chiko:me tepe:t, ¿ke:yeh?
<Sync time="537.701"/>
[Ke]meh i:n *punta**, nika:n yahtok se: mono..., n' te:tepe:t
<Sync time="543.072"/>
wa:n se: nika:n yahtok n' te:tepe:t,
<Sync time="545.742"/>
wa:n yo:n te:tepe:t,
<Sync time="547.831"/>
ompa kipihpilowilihtiwih, kipihpilowilihtiwih ne:n xo:chitsitsí:n tein nimitsilwia, kipihpilowilihtiwih,
<Sync time="554.416"/>
*hasta** i:n nika:wí:n wetsiki.
<Sync time="556.804"/>
Nochi kie:wa[lowa] *hasta** nika:wí:n,
<Sync time="559.037"/>
wa:n ke:mah nika:n i:n kichi:wah ya n' tahkit.
<Sync time="563.068"/>
Kichi:wah ya n' tahkit *para con eso** nika:n yowi a para ne:, oksepa seko *punta**,
<Sync time="568.626"/>
no: achi, chiko:me tepe:t. Komo kichihchi:w siwa:pil chiko:me tepe:t pos
<Sync time="575.3"/>
kits..., [ki]makah ya *novio. Cuando** mona:miktiah ya, kwi:kah ya.
<Sync time="580.256"/>
Kipia..., n' siwa:pil kipiati n' *icinta**,
<Sync time="583.127"/>
kipiati n' iko:skaw wa:n kipiati n' i..., n' ipi:pilo:l *de oro**,
<Sync time="588.26"/>
*pero de oro**, a:mo ke:meh a:man *cualquiera** pi:pilo:l tikwis.
<Sync time="592.39"/>
Nochi *de oro**. Tikowas ya m' pa..., tikowas ya ne:n
<Sync time="597.85"/>
pi:pilo:l *de oro** wa:n t'ta:li:s a *cinta** wa:n t'ta:li:s a n' tahkitwi:pi:l, o:me tahkitwi:pi:l,
<Sync time="603.734"/>
para se: ikwa:ko wa:n ika *cinta** wa:n yehwa ya ne:n tein maki:s.
<Sync time="609.73"/>
Wa:n ta:kat no: *igual**, kita:liliah ne:n tahkitpa:yoh ika n' chiko:me tepe:t.
<Sync time="616.44"/>
Wa:n kita:liliah ne:n..., kita:liah ya ne:n,
<Sync time="622.212"/>
n' *icamisa**, no: *igual**, no: tahkit.
<Sync time="626.9"/>
Nochi kichihchi:wayah nejó:n *ca...**, tilmah para ika mona:miktia:yah wehka:w.
<Sync time="632.07"/>
A:mo ke:..., a:mo ke:meh a:man nochi tiowih *tienda** tikowatih.
<Sync time="636.28"/>
Pero nochi ista:k katka, *después** mopatak tepitsi:n, yahki para ti:ltiktilmah.
<Sync time="642.499"/>
Tein nika:n de *sanmigueleños**,
<Sync time="645.481"/>
nika:n kite:nta:liliah ihkó:n,
<Sync time="648.227"/>
*morado** wa:n tein ne:wí:n kayo:meh, *por** newí:n San Andrés, *por** Zacatipan, *por**
<Sync time="654.223"/>
*comunidades** ne:wí:n, nika:n kite:nta:liliah chi:chi:ltik.
<Sync time="659.125"/>
Yehwa yo:n *para casamiento**.
<Sync time="662.844"/>
Wa:n ko:skat, ko:skat no: kita:liah,
<Sync time="666.63"/>
ta:ká:n kita:liliah de i:n *o** ta:ká:n kita:liliah seki kiliah *perlas**,
<Sync time="672.112"/>
*porque** neli ne: wehka:w a:mo teh onkaya de i:n,
<Sync time="675.46"/>
A:mo mo..., no:ya:n onkaya, onkaya seki *bolitas**, onkaya seki mahyá: we:weyak, mahyá: kowachkowtsitsí:n.
<Sync time="683.251"/>
Ekintsi:n a:mo tei, de yo:n a:mo tei.
<Sync time="687.952"/>
Nochi onkaya ne: yo:n, pero pos tahtaman sah, no: tahtaman, okseki *colores** okseki de..., okseki *ti..., tipo de, de** yehwa yo:n chi:wtos.
<Sync time="697.943"/>
Ke:mah. Entó:s yo:n ka:mpa yowih ya kka:watih ya siwa:pil, mo:stika tane:si a,
<Sync time="704.215"/>
ke:meh a:xka:n i:n tio:tak, ya:s si..., siwa:pil n' icha:n,
<Sync time="709.439"/>
*mo que** ya:skeh ya, kikwiti:wih ya, para nochi yowal *ba..., baile**, mochi:was *baile**, yo:n se yowal,
<Sync time="715.814"/>
pero ahsi a *madrina**,
<Sync time="718.693"/>
yeh kwi:kas ne:n *icanasta**,
<Sync time="721.707"/>
kwi:ka ipane:lah, kwi:ka *ikahfe:npolvo**, kwi:ka i...,
<Sync time="727.435"/>
*ikahfe:nolla** wa:n okichpil kwa:lkwi, kwa:lkwi n' kwowit,
<Sync time="733.006"/>
wa:n kwa:lkwi n' *hacha** wa:n kwa:lkwitok n' imekapal,
<Sync time="737.047"/>
*aparte n' imachete**,
<Sync time="739.471"/>
ke:meh eskia ne:..., yowi a ne:..., na:ltano:tsakoh ya ne:n *padrinos**,
<Sync time="743.935"/>
yo:n *hora** kitikote:kah ya seki a:t,
<Sync time="747.373"/>
kitikote:kah n' a:t mah  tise:wi,
<Sync time="751.427"/>
Ta:ká:n taxo:taltia *madrina de n..., de** yankwika mah tamili:ti.
<Sync time="755.815"/>
Ihko:ni yo:ni.
<Sync time="758.36"/>
Ihkó:n. Entó:s yeh ne: *madriana**,
<Sync time="761.306"/>
tamili:ntia *fuerza**,
<Sync time="763.382"/>
para ne: no:tsalmeh kinimakati n' kahfe:ntsi:n,
<Sync time="766.284"/>
pero yehwa ya *madrina** kimanati.
<Sync time="769.298"/>
Para tamili:tia pero achto kitatsonaha:wiliah n' tikoihtik, ka:mpa siwa:pil.
<Sync time="775.427"/>
Mo:stika neli ne:
<Sync time="778.128"/>
*a las cuatro de la mañana**, kiki:xtiah ya, kitake:ntiah ya wa:n kwi:kah ya.
<Sync time="783.218"/>
Kka:watih n' ka:mpa *novio**, ompa kka:watih ya, mi:mihto:tiah kalte:noh,
<Sync time="789.794"/>
moxo:chiko:skawiah, o:me pi:pil kichihchi:wayah, xo:chipi:pilmeh kilia:yah.
<Sync time="795.834"/>
Yehwa yo:n kinihto:tiah.
<Sync time="798.267"/>
Se: siwa:pil, se: okichpil nejó:n pilimeh kinchi:wayah,
<Sync time="801.95"/>
mihto:tiah wa:n kima:ma:kiah ya ompa nejó:n kone:t.
<Sync time="806.08"/>
Ompa mo..., m' *padrinos** wa:n *madrinas** wa:n *abuelitos parejo** moma:ma:kiah. Ompa ihkó:n para ne:,
<Sync time="814.509"/>
para ne: moita *que compadres** ya. Entó:s ne:,
<Sync time="822.893"/>
ompa yo:n kalakis ya ne:n, kalakis a m' *padrino**,
<Sync time="827.326"/>
kalakiti a m' *padrino**, ompa kita:liah se:,
<Sync time="831.076"/>
o:me, o:me kwowit,
<Sync time="834.089"/>
se: k..., mahyá: *cruzado** kita:liah
<Sync time="837.415"/>
nika:n kkwitta:liah *novio**, nika:n kkwitta:liah *novio[a]**, ne:pa mota:lia *padrino**, nika:n *madrina**,
<Sync time="843.397"/>
wa:n *te:abuelitos** komo etokeh tahtate:noh moketsah.
<Sync time="847.75"/>
Ompa kinima:ktiliah ya,
<Sync time="850.395"/>
Tehwa:n *ticumplirohkeh** ya  tein ya:lwa yowi:pta t'nemilihkeh wa:n tein ya:lwa yowi:pta nante:chtahtanihkeh *favor** wa:n tein ya:lwa yowi:pta nante:chkwehmolohkeh, tehwa:n nika:n etok a,
<Sync time="858.757"/>
*tame:chcumplirowilihkeh**, komo namotasohka:matih kwali wa:n komo a:mo namehwa:n ya, pero nika:n etok a, tame:chmakah ya.
<Sync time="866.471"/>
Entó:s kima:ki:tskiah ya siwa:pil, kimakah ya n' *isuegra**,
<Sync time="869.864"/>
ihko:ni yo:ni. Okichpil kima:ki:tskiah ya, kimakah ya n' *isuegro**
<Sync time="874.998"/>
I:n *mosuegro** ya, i:n mo:pá:n,
<Sync time="878.302"/>
a:mo tikili:s ta:tah *o** ke:ní:w, i:n mopopá:n, tiktahpalo:s popá:n wa:n teh siwa:pil tiktahpalo:s ne:n *mosuegra** ya tikihtowah
<Sync time="887.914"/>
ne: momoná:n ya, yeh tikihto..., tiktahpalo:s mo:ma..., mo:má:n, a:mo tikilwi:s *mosuegra**, mo:má:n,
<Sync time="895.338"/>
*momamacita**. ¿Ke:yeh? *Porque** tik..., tikwelitak n' ipili.
<Sync time="899.401"/>
Wa:n teh no: tikwelitas..., tikwelitak ne:n siwa:pil pos no: tikilwi:s mo:má:n imomá:n.
<Sync time="906.356"/>
*Entre de** na:wi:n, momá:n wa:n popá:n wa:n momá:n wa:n momá:n.
<Sync time="911.066"/>
Ke:mah, ihko:ni yo:ni.
<Sync time="913.7"/>
Wehka:w *antes** ihkó:n kichi:wayah, a:man a:mo.
<Sync time="918.499"/>
A:man komo kino:..., kino:tsa ne:n *isuegra** n' imontika:w,
<Sync time="922.294"/>
*suegra**. Isiwa:moh komo weli kino:tsa *isuegra** wa:n komo a:mo
<Sync time="928.267"/>
ne: *mejor** semi *kinombrarowa**.
<Sync time="931.571"/>
*Mejor** it..., ika ito:ka:y n' kino:tsa a:mo, a:mo kito:ka:ytia ne: *is...**, imoná:n
<Sync time="937.031"/>
*o** imonta:t. A:mo, ta: *isuegra**.
<Sync time="940.973"/>
Oso *bien** kilwi:s..., *a ver** ke:ní:w mono:tsa.
<Sync time="944.692"/>
A:mo, a:mo kih..., kilwihtos *momacita**.
<Sync time="948.701"/>
*Momacita** ekintsi:n poliw,
<Sync time="952.598"/>
kwi:kak ehekat.
<Sync time="954.674"/>
Popá:n kwi:kak ehekat.
<Sync time="957.13"/>
A:man ihkó:n timotekipanowah, a:mo timoteki..., timotekipanowah tein *mero, mero** kwali,
<Sync time="965.045"/>
*medio tontera** ya.
<Sync time="968.527"/>
A:mo *igual** ok ke:meh *antes** tipanowa:yah.
<Sync time="971.451"/>
*Mo que de** n' ka:mpa neh nisiwa:montik,
<Sync time="974.041"/>
neh a:mo ne:chihtanik *nosuegra**,
<Sync time="976.845"/>
*antes** ata tikihtowah, pos ne: siwa:pil xne:chyo:le:wili,
<Sync time="981.3"/>
'ne:chilwili, iwa:n motekipano:ti no:kichpil, 'ne:chilwili teh.
<Sync time="985.117"/>
Teh kwali tiknohno:tsa.
<Sync time="987.283"/>
Wa:n pos teh tikilwia ya siwa:pil *loco**,
<Sync time="990.064"/>
tikyo:le:wa ya mah kwi:ka ne: te:kone:w.
<Sync time="993.591"/>
Ne: te:kone:w. N' te:moná:n yeh a:mo kimati, pero teh tikilwihtok a. 'Ne:chilwili ne:.
<Sync time="1000.287"/>
ne: mah kwi:ka no:kichpil, ne: siwa:pil.
<Sync time="1004.729"/>
Pos teh *que** a:mo titahtamati, tikilwihtok a yo:n te:kone:w mah kwi:ka ne:n okichpil,
<Sync time="1009.93"/>
ihko:ni ne:n..., ihkó:n *an..., an*[tes] siwahtaniah seki.
<Sync time="1014.874"/>
*Mo que** kihtowa:yah kitahto:lmaka.
<Sync time="1018.289"/>
Ke:mah, kitahto:lmaka, yehwa ya ne:n ki...,
<Sync time="1021.212"/>
meh eskia kita:liah a:koni ne:n kiilwi:s ne:n siwa:pil.
<Sync time="1024.886"/>
A:mo *mismo** n' a:kin kineki yehwa n' kilwi:ti, a:mo.
<Sync time="1027.966"/>
Neh ihkó:n nimote:wa:nta:lih.
<Sync time="1030.712"/>
A:mo ne:ch..., ne:chihtanik oso ke:ní:w.
<Sync time="1033.636"/>
*Sólo** ne:chihtanik iwa:n no..., *nopadrino de bautismo**.
<Sync time="1038.033"/>
Yehwa sah n' iwa:n ne:chihtanik, pero mah nikihto kitahtani:to *nohermana**
<Sync time="1042.275"/>
*o** kitahtani:to *notío**, a:mo. Ne:chtahtanik iwa:n no...,
<Sync time="1048.36"/>
o:me, e:yi *viaje** yahka ka:mpa *nopadrino**. Wa:n *de nopadrino** ke:meh kilih,
<Sync time="1053.106"/>
'wi:ka kilwia. Komo tikwi:ka xwi:ka, *porque** te:kne:ltih yo:n siwa:pil, we:i a, ekintsi:n we:i a, kilia, ki..., ki..., kitami:ti a kilia n' *catorce años**,
<Sync time="1062.628"/>
komo tikwi:ka xwi:ka kilwia.
<Sync time="1065.151"/>
'kwiti kilia wa:n xwi:ka, pero ke:meh a:mo yehwa n' iwa:n nietoya,
<Sync time="1069.74"/>
a:mo semi ne:chki:xti:to n' ke:man kilwih mah ne:chwi:ka.
<Sync time="1072.977"/>
Iwa:n nietoya *nohermana, de nohermana** n' iwa:n nietoya entó:s yeh kilwih.
<Sync time="1078.83"/>
Kilia ne:, nejó:n, *bueno** yehwa yo:n ima:ko neh nie:wak, pero wehka:wak.
<Sync time="1086.321"/>
Yeh kilia:ya komo niweli mah niman nikwi:ka,
<Sync time="1089.602"/>
pero pos ka:n, ka:n n'mati neh ox mah nikwi:ka oso a:mo nikwi:ka *porque** pos neh a:mo teh n'pia *trato de** nikwi:kati.
<Sync time="1095.629"/>
Pero ke:meh *nopadrino** n' tana:nkilih *que** mah nikwi:ka pos nikwi:kak pero wehika.
<Sync time="1100.964"/>
Ne:chtana:nkililih *por** noviembre, *por diciembre**, niah *hasta** enero.
<Sync time="1108.098"/>
Pero neli a:mo yehwa ne:chilwih no..., nota:ka:w mah ne: niki:xna:mikto, *o achto ne:chchupetea:rowa para** niktohtokak, a:mo.
<Sync time="1118.134"/>
Neh niah *a lo tonto**, ke:meh eskia se: to:tolin i:xpala:ni wa:n yahki motelohtiah kahsito n' ta:kat.
<Sync time="1123.862"/>
A:mo, a:mo nikihto:s ne:chte:makak iwa:n no:...,
<Sync time="1128.965"/>
iwa:n *notío** oso noa:wi *o** ke:ní:w.
<Sync time="1133.398"/>
*Nohermana** a:mo kinekia mah nikwi:ka,
<Sync time="1135.719"/>
kwahkwali *ricos señor**,
<Sync time="1138.777"/>
kwahkwali kipiah *rancho**,
<Sync time="1141.657"/>
kwahkwali kipia ne: *terrenos para...**, oso kwahkwali kalmeh
<Sync time="1146.403"/>
*o** kipiah toni n' kinamakaskeh. A:mo.
<Sync time="1150.345"/>
*Siempre ne:chtoca:roh** se: *pobre**,
<Sync time="1153.171"/>
pero yo:n *pobre hasta** a:xka:n iwa:n nikihyo:wihtok.
<Sync time="1156.488"/>
Yo:n *pobre hasta** a:xka:n iwa:n ni..., *nivivirohtok gracias a dios**.
<Sync time="1162.684"/>
nió:n nikihto:s *ne:chmaltrataroh**, nió:n *n'maltratarowa**.
<Sync time="1166.992"/>
Neh nietok kwaltsi:n ka:mpa nietok iwa:n.
<Sync time="1169.805"/>
A:mo ne:chahwatok, a:mo no: nikihto:s mah ne:chtewihto *o** kihto:s
<Sync time="1174.216"/>
¿ke:yeh t'tamih n' *cosas**, ke:yeh t'tamih n' tapalo:l, ke:yeh t'tamih n...,
<Sync time="1178.515"/>
yehwa ne:?, wa:n nikwa:skia ok. A:mo.
<Sync time="1182.087"/>
Tamis tapalo:l, tami:s kahfe:n, tamis *cosas**, teihsá:, tao:l, yeh kimati ka:ni kkwiti:w.
<Sync time="1189.489"/>
Neh a:mo semi *nimoresponsabilizarowa** nikte:mo:s. No:, no:, ta: no: nikowa *porque** no: ntekiti.
<Sync time="1196.377"/>
Ke:meh i:n niwi:tsa Cuetzalan, ampó:n nikitaki se: *parto**, nikitaki se:,
<Sync time="1201.467"/>
se: *pacientito**, pos niow nikitati,
<Sync time="1205.521"/>
wa:n kwali a. Ne:chtaxta:wia o:me, e:yi *pesito** pos
<Sync time="1210.007"/>
nikowa ya se: *kilo azúcar**, nikowaya *dos kilos de..., o** noetsi:n
<Sync time="1214.717"/>
*o** noxapohtsi:n
<Sync time="1217.061"/>
*o noazucartsi:n**, nimokowilia wa:n niahtok.
<Sync time="1221.829"/>
*o** nikwi:ka se: *diez pesitos de nopanecito para** no: nikyo:lohpachohtahsi nopiliwa:n.
<Sync time="1227.49"/>
Wa:n ihkó:n no: ni:xpanowa ya, a:mo semi n'senka:wilia *noseñor**.
<Sync time="1231.655"/>
*[Por]que** a:xka:n no: chika:wak a, kipia *setenta y cuatro años**.
<Sync time="1235.093"/>
Nowe:..., *noseñortsi:n** ta:tah ya no:.
<Sync time="1239.481"/>
Wa:n de nimona:miktih iwa:n nikpia *cincuenta y uno**.
<Sync time="1242.673"/>
*Cincuenta y un año** niktalih ya, niow *para cincuenta y uno[dos]** ya,
<Sync time="1248.589"/>
i:n febrero, nike:kmattok ke:maniá:n.
<Sync time="1252.375"/>
A:mo, a:mo, a:mo nikihto:s ya:lwa yowi:pta n' iwa:n nimota:lih, *desde tiempos** a.
<Sync time="1256.964"/>
Ke:mah, katka..., yeh no: katka *medio** okichpil wa:n neh no: katka nisiwa:pil ok.
<Sync time="1262.344"/>
Pero ihkó:n nikihyo:wihtok iwa:n, ke:meh i:n niwi:tsa pos a:mo kwala:ntok,
<Sync time="1267.402"/>
kihto:s ka:n tiahka, xa: tinemito ika ta:kameh,
<Sync time="1270.996"/>
xa: tnemito ika *tonterías**, a:mo.
<Sync time="1274.447"/>
Ihkó:n ke:meh *antes** nikitak ke:ní:w ne:chpano:ltia,
<Sync time="1278.858"/>
ihkó:n no: nipano:tok kwali iwa:n,
<Sync time="1281.996"/>
*porque** a:mo no: *n'maltratarowa**.
<Sync time="1283.76"/>
Eskia *n'maltrataroskia** pos nikihto:skia ne: mochi:wati tein neh n'nekiti *porque** niow ka:m..., ka:mpa n'neki, pero kanah.
<Sync time="1290.336"/>
*Porque** a:mo ihkó:n ne:chma:ka:wa n' *todios**,
<Sync time="1293.675"/>
ne:chma:ka:wa n' *dios para** nimo..., nimotekipano:s pero mah chipa:wka:yo:t, mah a:mo nieliwisti semi.
<Sync time="1299.635"/>
*Porque** komo nieliwisti semi *mismo** neh nimopolo:s sah.
<Sync time="1302.604"/>
*Porque** n' se: kitstiw a, tein, tein eliwistih,
<Sync time="1306.498"/>
*mismo** yehwa:n mopolowah.
<Sync time="1308.261"/>
*mismo** yehwa:n momiktiah. ¿*Porque** ke:yeh? A:mo kipiah talna:miki:lis kwali.
<Sync time="1313.283"/>
N' e..., n' ekintsi:n kwali wa:n ekintsi:n mikik a *porque** pos a:mo tamati.
<Sync time="1318.752"/>
Ke:mah.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
