Pos ne: ke:man ne: tikin..., ihkó:n tikinitayah n' ta:tahmeh mo..., *hasta eso** ihwa:k a:mo teh kipiayah *camisa de** n..., ke:meh..., ke:meh a:xka:n tikta:liah de i:n tilmah, a:mo t..., a:mo tikilwia:yah *camisa**, nemiah de wi:pi:ltsí:n sah. Nemiah sayoh..., *hasta** n' ta:tahmeh a:mo kipiayah *huarache**, a:mo kipiayah ne: *zapato**, nemiah de..., metsxi:petstsitsí:n, nemiah *sin camisa**, *sólo** n' ikalso:ntsi:n kipia. Wa:n kikwiah a:mo, a:mo ke:meh a:xka:n, *puro** tein tila:wak, kikwiah se: kanaktsí:n, se: tilmahtsí:n mono:tsa *jamá**, yehwa katka n' iniwi:pi:ltsi:n na:nahmeh. *Hasta** neh no: n'ta:lia:ya ok de katka ni..., nitsikitsi:n no: n'ta:lia i:n tasa:ltsí:n nokwe:ytsi:n, *porque** pos katka ni..., *bueno** ma:ski a:mo se: *huérfana** pero tikmati pos se: a:mo kipiayah n' ta:tahmeh nepale:wi:l para te:chpale:wi:skeh, para te:chkowili:skeh totilmah, semi tik..., tahyo:wihkeh, semi tik..., ihkó:n tikchi:wayah *panelita**, tikchihchi:wayah ihkó:n teihsá: [para] titai:skeh, *sólo** komo a:mo onkak *panelita** pos tikchi:wah *atolito** wa:n de tao:ltsí:n wa:n timomaniliah wa:n yehwa ya n' ika timo..., timopiayah ya, a:mo tikpiayah totao:l, a:mo tikpiayah teihsá:, tikwa:yah ne:..., i:ksá: tikwa:yah n' taxkal de pahpata wa:n i:ksá: tikwa:yah ne:n taxkal de yo:n *papa**, *papa de** kwoma:pan mochi:wa, tikilia:yah *burrotet**, yehwa nejó:n tikchi:wah, mahyá: etaxkaltsí:n, tikmanah wa:n tikpihpixkah wa:n tikwe:chowah. Wa:n de tikwe:chowah, pos tikchi:wah ya mahyá: *tayoyitos**, no: t'chi:wah *memelitas**, komo..., *bien** ika *mantecatsi:n**, pos ne: wehka:w *puro manteca** nehnemia, *puro manteca** ya:ya, yehwa n' tikwiah. Wa:n komo a:mo ihkó:n, ika n' awakaiswat wa:n komo a:mo ika n' *ajito**, tikchihchi:wah wa:n timotamakah ya, wa:n komo..., komo a:mo tikahsih n' tao:ltsí:n, pos kichkwayah ne:n pahpatatesyo:t, kichkwayah m' pahpatatesyo:t n' ta:tahmeh wa:n yehwa n' ika tii:xpanowa:yah, yehwa n' tik..., yehwa n' tonextamal katka, *porque** pos i:ksá: yo:n tatahsohti tikihtowah, a:mo onkak tao:l, a:mo onkak tei, wa:n a:mo tikpia *centavito**, a:mo tikpia motomi:ntsi:n para tikwiti:w motao:l, a:mo teh onkak ton ika timopale:wi:ti, ton ika *timoserbiroti**, a:mo tikpia, entó:s kipia *que** timoki:xti:s, ta:ká:n tikahsi m' pahpatatsi:n ne: ka:mpa n' i..., *moranchito**, pos yehwa n' tikteki wa:n tikmana, tikmana wa:n ki..., tikpihpixka wa:n tikta:lia se: *puńo de** nextamaltsí:n, wa:n ika yo:n nextamaltsí:n *timoserbirowa** ya, no: *ticontento** timose:wia ya, m' pahpatataxkal tikihtowah tikwa:yah ika *cafecito**, ika kahfe:ntsi:n, *nada que comida**, ta: ika, ika kahfe:ntsi:n, kita:liah m' *polvito** ne:n na:nahmeh tein te:chiskaltihkeh, wa:n ke:mah, xtakwa ya. Kiman..., mitskechiliah *motazatsi:n**, mitsahakilia:yah sake:ra o:me taxkaltsí:n de m' pahpata, wa:n titakwa ya, *porque tipobre**, a:mo tikpia tomi:n *o** a:mo tikpia mo:pá:n, mo:má:n *para mitscuidaros**. Yo:n semi se: te:kne:ltih wa:n neh nimolia *que** mela:w se: te:kne:ltih *porque** *cuando** ne: se: mika:ka:walowa a:mo onkak a:koni *mitscuidaros**, timoka:wa mahyá: se: kowte:ntsi:n. Timoka:wa mahyá: se: kowte:ntsi:n palaktik, *porque** a:mo akah a:koni *mitsmantenerowa** ika motaxkaltsi:n, ika motilmahtsi:n, ika moxapoh, ika, ika teihsá: ihkó:n motilmahtsi:n. Tein ke:mah, komo mitskwikeh n' tekolo:meh ximokwa:wawa:na ya *fuerte**, 'mokwa:wawa:na ya *fuerte, porque** ne: *antes** onkayah ata nejó:n tekolo:meh tikihtowah, kihtowa koyo:t *piojos**. Pero n' tekolo:meh mopacha:nia:yah, komo a:mo m..., akah *mitscuidaroh** mopacha:nia:yah mokwa:ko, *hasta** mitskwa:kohkoyo:niah, mitschi:wiliah *granitos** mokwa:ko *porque** ke:yeh, a:mo akah a:koni mitschipa:wa. Komo se: ise:lti semi se: tahyo:wia, neh miak nikihyo:wih, n' ekintsi:n name:chilihtok *porque** ka:mpa neh nipano:k, ne:chwa:n..., ne: no: ne:chwa:ntiah n' taxkaltsí:n pero mah pahpatatsi:n, ne:chwa:ntiah n' taxkaltsí:n ke:meh yo:n..., ne:n nimitsilihtoya n' chi:chikitet, wa:n yehwa m' *papas**, yehwa yo:n ika tikmahse:wayah, para tikmahse:wah n' *tocafecito**. Komo a:mo onkak ne:n *cafecito**, pos *atolito**, pero titaya:yah pos ta: no: para se: tatolo:s ika n' totaxkaltsi:n, Wa:n t..., ne:n a:kin neh ne: *casi** tein neh ne:chiskaltihkeh pos a:mo nota:tahwa:n, *notio...**, tikihtowah *totiohtsi:n**. *Totío** yehwa ne:n *mo que** ne:n *icarnala** nomomá:n *o icarnal** no:pá:n *o** *algo así**, yo:n nochi de yehwa:n yo:nkeh. *Pero para** tikihto:s tehwa:n te:chiskaltih no:má:n, a:mo, nimoskaltih ni..., nikpiak chikwase:n xiwit, mikik *nomomacita** itech, itech mahtaktio:me:yi de febrero, wa:n neh *nicumpliro** ne:n *noseis ańos** itech *veinticinco de** diciembre, ihwa:n neh ne: ni..., *kicumpliroh** no:má:n..., ne: nehwa ne: no:..., *nocumpleańo, para seis ańos** niktamih, *para se..., siete** nikalakih pos ne: mahtaktio:me:yi de febrero ihwa:k mikik *nomomacita**. Entó:s neh nimoka:w ne:..., nió:n teh *niserbirowa**, nió:n para nikihto:s ne: nitakwa:ti, nikmattok toni n' *comida** nikpiati *o** nikmattok ton *comida** ne:chmakati no:má:n, a:mo. nió:n no:..., sepa n' a:kin ne: ne:chiskaltih pos yeh a:mo ne:chtama..., *bueno** a:mo ne:chtamakaya [ika] *confianza**, komo weli, kihto:s xiktoto:ni ne: taxkalsese:k. Xikwa ne: taxkalsese:k *porque** ttatsiwi, a:mo t'neki timotixili:s. Pero ka:ni, ox ne: nitiskeh se: t..., siwa:pilchapol, sa ntekolo:pachtik, sa ni:xtsohkwiltik, sa ni..., nikwitta:loh, nochi ne:n notilmahtsi:n n' ka:n nikta:lilia:ya de i:n tax..., tasa:l a:xka:n n'ta:lia, a:mo. de i:n *mantita, pero**, mahyá: yo:n *harinakoxta:ltsi:n**. Yehwa neh katka notasa:ltsi:n. Ke:meh i:n *mantita** i:n tilmahtsí:n yetok, i:n pos yeh nokwe:ytsi:n, se: se: *bolsita** mahyá: *bolsita** kko:koxo:nka:ihtsomayah wa:n mitstsi:nkwi:ltiah ya n' ta:tahmeh. Ma:ski i:x se: xmaki. Ihkó:n tehwa:n tipano:keh. *O** no: t'ta:li:s o:me, pero pero ompa sah xkelpacho, ompa tikelpachowa ke:meh i:n timoke:..., timokwi:ltia ya, timokwi:ltia ya mo..., mokwe:ytsi:n, ompa ihkwí:n tikelpachowa ihkó:n wa:n para mokwitte:ntikpak mah mitskwi a nika:n. Nika:n mitskwi a, pero nika:n i:n x'xolocho ya, x'xolocho ya ihkó:n para moi:xpampa ya, nika:n x'mohtsolilpi a. Ihkó:n timokwe:ytia:yah. Nika:n i:n x'mohtsolilpi a, nika:n moi:xpampa x'kilpia ika *a ver** toni, ta:ká:n se: tasa:ltsí:n *o** molpikatsi:n pero, a:mo yankwik, se: ilpikasoltsí:n, ompa t'mohtsolilpia ya, mokwitapan de i:n ihkó:n t'chi:wa wa:n nika:n i:n tikwite:wa ya para moi:xpampa ya ihkó:n, para moi:xpampa ya i:n. Ihkó:n t'chi:waya, nika:n i:n pos 'kipi a. Moi:xpampa tikilpia ihkó:n. Yehwa sah, a:mo teh *más**. *Porque** a:mo we:i, se: *cachito**, se:..., wehka:w kihtowah se: *vara** wa:n tahko, yo:n semi *mexicanito**, se: *vara** wa:n tahko. Yehwa n' tein a:xka:n tikihtowah se: *metro**, *Pero vara** wa:..., se: *vara** wa:n tahko n' te..., yo:n mokwe:ytsi:n tikwis n' teh. Wa:n mo mowi:pi:ltsi:n *mismo** yehwa ya x'tsaya:na se: *pedacito** wa:n x'chihchi:wa ya. A:mo, ke:meh a:man t'ta:liah i:n *tejido**. Pos ihkó:n nikilia[nikinilia] nopi:pilwa:n, nikta:li:ti n' a:man nikta:li:ti[nimota:lili:ti] *notejidowi:pi:l**, *cuando** nimoskaltih a:mo teh n'ta:lia:ya[nimota:lilia:ya], *manta o** kilia:yah *jamán**, yehwa ya katka neh nowi:pi:ltsi:n, *nocamisa** no: n'ta:li:skia, *[en] lugar de** n'ta:li:skia mah kipia de i:n, *mejor** nochi tilmah sah. Pero no: ntakami:sahwia:ya, n..., no: n'ta:lia:ya[nimota:lilia:ya] n' *camisa, pero** tilmah. *Mismo, mismo** tilmahtsí:n ke:meh i:n tsaya:ni *o** m..., se: kitsa:ya:na, ompa t'te:mpihpilowa ya, no: t'xolochowa ya, nika:n i:n pero tilmah, nochi tilmah nika:n. A:mo, a:mo ke:meh a:xka:n. A:xka:n neli kihtowah *mocambiaroh n' tiempo**, mopatak, *bueno** mopatak n' *tiempo**. Pos neli mopatak, *porque** a:man nochi t'ta:liah[timota:liliah] *cosas** teihsá:. Komo tisekwi, komo tisekwi i:n *tiempo** diciembre, enero, a:mo timokwi:lti:s mocha:leh, timokwi:lti:s se: koxtaltsí:n *o** se: *pedazo** tilmahtsí:n, se: kanaktsí:n, 'mopankwi:lti sah *porque** tisekwi. A:mo ke:[meh] a:man xmo..., xmaki *mochamarra**, xmokwi:lti mocha:leh *aparte** ok, a:mo, ihwa:k a:mo, ihwa:k yehwa sah. Ihkó:n tipanowa:yah n' *tipobrecitos** wa:n ihkó:n tikihyo:wihkeh. A:xka:n ma:ski nika:n ay nitatsakwilihtinemi ok no:, *pero antes** a:mo yo:n katka. E:mah.