Xite:chtapowi ox mitsihtankeh, ke..., ka:nachi *tiempo** timochiak, toni mitsmakakeh o ke:ní:w, toni, toni monohno:tskah ta:tahmeh ne: wehka:w. Nochi tein chi:wik ke:man katka teh tisiwa:pil *hasta** timona:miktih, xite:ch..., yehwa yo:n kineki ne:..., xiktapowi. Ah, kineki mah nikihto pos. ah Ka:n teisá: nimona:miktih, kwal..., kwaltsi:n nimona:miktih ta: ne:chihtanik *ijefe**, ne:chihtanik kwaltsi:n. *Ocho meses** timotata:lihkeh, de ne:chtana:nkililihkeh *ocho meses** kihtowa *ocho meses** kihtowa nopopá:n katka tikna:nkili:tih *porque** nehjó:n, "¡Ximona:mikti", kihtowa, "kachi kwali", kihtowa, "*porque** neh nikokolispe:was", kihtowa, "wa:n *después** a:mo *igual**", kihtowa. "Mokni:wa:n", kihtowa, "cho:cholohkeh", kihtowa, "a ver" teh", kihtowa, "sikiera xine:chrespetaro ya. ¡A:mo x´cholo!", kihtowa, "xikwi:ka i:n ta:kat *más** tati:tah". Ta: i:n tati:tah, i:n chika:wka:ta:kat. I:ni *cuando** neh nikwi:kak neh katka nisiwa:pilok, nikpiaya *trece años cuando" neh nikwi:kak. Ke:mah wa:n yeh pos i:pa, i:pa tati:tah ya. Entó:s kihtowa no:pá:n katka, "¡'Na:nkili:ti!" kihtowa, "iwa:n ximona:mikti:ka:n !" kihtowa. kwaltsi:n timona:mitihkeh, wa:ltaka:wkah no..., nomonta:t katka. Kika:wako neh, notilmah, kika:wako pitsomets, miak *co:sas** 'ka:wako. *Hasta** nimotayo:koltia *porque** a:mo nemi ok, para te:chitaskia. Wa:n *después, después** tikte:mohkeh, kit ti..., te:chihsiwi:ltihkeh mah tikte:mo:ka:n *padrino**, kihtowa nopopá:n katka. "¿A:koni?" ne:n, yehwa wa:lah ipopá:n, kihtowa, "¿A:koni *padrino** eski?" Kilia se: noami:go de San Miguel kilia, mono:tsa Luis Arrieta, "¡Xik.., yeh xiktapowi:ka:n wa:n xa:, xa: kinekis", kilia, "mah namechki:xti tio:pan." Entó:s neli te:chwi:kak, te:chka:wakoh, nopopá:n katka kihtowa, "Ne: tiehkokeh, yo:n tiwa:la:hkeh." Timona:mikti:toh, tiehkokeh, nochi yowal *baile**. Tane:sik ke:meh *las cinco de la mañana**, tiahkeh. Pero ne: nopopá:n a:mo kinekik ya:s. Kihtowa, "Neh a:mo niá:s *porque**, a:mo 'nekik niá:s," kihtowa, "*porque** neh a:mo 'neki", kihtowa. kwali a ke nimitste:ma:ktih iwa:n *mopadri:noh**, iwa:n xiow. Yeh mitste:ma:kti:ti," kihtowa, "mits..., yeh tanohno:tsas", kihtowa, "ke:ní:w, ke:ní:w kichi:wa", kihtowa, "se: mo..., motanohno:chia" kihtowa. Wa:n *de hay** yo:n ki..., tiahkeh ompa ne: pe:wak nochi to:nal *baile**. Mihto:tiah wa:n mihto:tiah wa:n mihto:tiah. *Hasta** tio:takik. Ton... tio:takik, *después** wihwintikeh "topadri:nos**, wihwintikeh. Ompa kohkochkeh. Wa:n tehwa:n pos, tehwa:n katka tipi:pil yehwa ne: ta:tahtsi:n kihtowa, "Pos nehjó:n ekintsi:n", kihtowa, "a:man", kihtowa nomadri:nah wa:n nopadri:noh, "ekintsi:n nika:n titaservi:ro:tia", kihtowah. "Tein mitsnawati:skeh nochi xikchi:wa", kihtowa. "A:mo xitai:xna:miki", kihtowah. "Wa:n x'tahtantiw tein a:mo tiwelis, 'tahtani ne: *señora** tein mitsihtanik", kihtowa, "ke:ní:w kihtowa kichi:wa ne:n *comida, porque** onkak ... ", kihtowa, "neh katka", nikilia, "nipili. Neh a:mo nitakwalchi:wkeh", nikilia, "*porque** neh", nikilia, neh ke:meh i:pa, ke:meh nixo:koyo:t", nikilia, "katka pos a:mo nitakwalchi:waya", nikilia, "ne:ch..., ne:ch..., a:mo ne:chka:wilia:yah *comida** mah nikchi:wa, kichi:wayah *nocuñadas** nikilwia. Entó:s ne: nikilwia pos, "'Tahtani", kihtowa, "ne: *nopa[dri:noh]**. 'Tahtani ampó:n ne: *señora** ke:ní:w", kihtowa, "tikchi:was, kihtowa, *comida**. Pos neli nitahtantia:ya neli ke:ní:w nikchi:waya pero pos, *timo... timoentente:rohkeh**. Iniwa:n ne: ma:ski notakpa..., notakpa..., komo ke notakpana:n ne:n, nani:tah katka, ke:mah. kwaltsi:n tietoyah. Wa:n tikihtowa *ocho meses** mi:ts..., *ocho meses** mitsihtantoyah. Ocho meses, ocho meses** ne:, *ocho meses** ne:chihtantoyah, a:mo wehka:wak ne:chihtantoyah, "*Pero ocho meses** 'tata:lihkeh," no:pá:n katka , kihtowa, "*ocho meses**," kihtowa 'tata:li:tih sah para ximona:mikti kitowa, *porque tovida** a:mo tiko:wtokeh kihtowa." "Ta:ká:n mah niwa:lmiki", kihtowa, "wa:n a:mo *igual** ok, "kihtowa mo:má:n, a:mo *igual** ok kihtowa. Ke:mah. Pos ne: nejó:n tik..., *ocho meses** sah 'tata:lihka para timona:miktihkeh. Ke:mah Kihtowa ke ne: wehka:w ke:man taihtaniah teisá: konka:ka:wayah, ¿kahka:nachi to:nal wa:n toni kiwi:kayah? Ke:mah konka:ka:wayah / Kwa:lka:wayah *cada**, *cada mes** kwa:lka:wayah. Ne: kwa:lka:waya ipopá:n katka. Kwa:lka:waya ne: nakat, nakat. Ihwa:k nehnemia, a:mo, ke:meh a:man tsikitsi:n. Yehwa:n kwa:lwikayah se: *entero** pitsomets kwa:likayah iwa:n *chile ancho**. Ke:meh se: takwa kwa:likah pitsomets, kwa:lkwih tao:l, kwa:lkwih *chile ancho**, kwa:lkwih tomat. Entó:s ne: nehjó:n ti..., ti..., wa:ltaka:wayah neli, wa:ltaka:wkah *como seis viajes** wa:ltaka:wkah. Ke:mah. Pero ihwa:k kwa:lka:wayah neli a:mo kwa:lka:wayah se: tsikitsi:n, ne: no..., no..., nomonta:tsi:n kwaltsi:n ne:chtanke:ntihka nomona:t. Ne:chkowilihka noti:ltikkwe:y, ne:chkowilihka notachi:wwi:pi:l, kwaltsi:n ne:chtake:ntihkah komoke ke:meh i:pa motake:ntiah, Ke:mah. Ke:mah. Yehwa sah yo:ni, [ke:]mah, ka:n teisá: *más**. Yehwa sah. Ke:mah Yehwa sah yo:ni, mm. ¿ke:ní:w timo..., ¡sepa yankwiká: xkihto moto:ka:y! Ah, pos María Felicitas Felix Fuentesilla. Ihkó:n nimono:tsa. Ninemik *del año cuarenta**, ke:mah, *veinte de noviembre**. Mm. ¿Ka:n..., ka:ni tikayo:t? Nika:n nikayo:t Xaltipan.