<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Amelia" audio_filename="Tzina_Narra_SSM336_Keeniiw-moskaltih-Historia-de-vida_2009-09-24-n" version="2" version_date="141013">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="José Santiago de los Santos Medina" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="356.386">
<Turn startTime="0" endTime="356.386" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*Bueno** pos neh nimoskaltih, e: ... se: kowtah, mono:tsa *este**, Tahchikteko.
<Sync time="7.969"/>
Ne: [yon] kowtah, ompa nimoskaltih, ni[wa:la:ya], tiwa:la:yah *escuela hasta, hasta** San Miguel, [...] mo:stah, mo:stah.
<Sync time="17.893"/>
A:mo *más** nimomachtih, *solamente primaria**,
<Sync time="20.339"/>
niktamih *noprimaria porque** pos *primero** 
<Sync time="23.812"/>
a:mo we:i teh tomi:n katka tak *o** ke:ní:w, a:mo ne:ch..., ne:ch..., ne:chka:wmeh mah nimomachti *más**, pe:wak nitekiti kowtah.
<Sync time="30.866"/>
[Ni]tekitik, [ni]tekitik, *hasta** nimona:mik..., *hasta, hasta** nimosiwahtani:ko,
<Sync time="36.415"/>
nimo..., *hasta** nimona:mikti:ko, *a los veintiu:n años**.
<Sync time="40.321"/>
De nitekitik de kowath, wehka:wak nitekitik, niwa:la:ya wehka,
<Sync time="44.788"/>
*porque hora y veinte minutos**, se: *hora** wa:n *veinte minutos**,
<Sync time="48.826"/>
de Tzinacapan *hacia rancho**, nimoskaltih nehwa.
<Sync time="52.277"/>
Wa:n niwa:la:ya mo:stah, tiwa:la:yah tio:me:n tii:kni:meh,
<Sync time="55.954"/>
wi:tseh, tiowih wa:n tiwi:tseh.
<Sync time="58.63"/>
Se: *nopadrino** mono:tsaya Mariano Osorio, kihtowa[ya] ximo..., [ximo]ka:wa nika:n,
<Sync time="64.758"/>
pero no:pá:n ka:n kinekia, pina:waya, kihtowa, pos kihto:s, kihtowa "*nocompadre** a:mo wel timits..., xa: a:mo wel timitstekipanowah,
<Sync time="71.176"/>
a:mo ximoka:waka:n, xiwi:kih.
<Sync time="73.117"/>
Pero neh nimolia no:pá:n no: yo:lma:loh *pues, porque** pero kipia kali,
<Sync time="78.628"/>
ka:mpa a:xka:n neli yetok se: kali kipiaya de *teja** we:i.
<Sync time="81.096"/>
Kipiaya *sitio**, kipiaya kali *centro** ampó:n San Miguel,
<Sync time="83.765"/>
pero *más** tehwa:n tia:yah *rancho**, wa:n yehwa nimitsilia titekitiah de *panela**.
<Sync time="88.28"/>
Neh nikteki kwali n' owat, nikteki owat,
<Sync time="91.106"/>
'sa:sakayah owat, *por eso** nimomachtih sah *hasta primaria** sah,
<Sync time="94.177"/>
*porque cuando** niki:sak *escuela**, 
<Sync time="96.293"/>
a:mo kinekik mah *más** ok, [porin] nikpale:wia:ya, nik..., niki:xmatilia de n' *panela**, nikmatilia de toni se: kita:lilia n' *ingredientes**, sayoh ke n' *panela más** chipa:wak ke n' *azúcar,
<Sync time="106.923"/>
procesaso, m' panela** se: kite:milia kownex 
<Sync time="110.999"/>
se: mono:tsa a..., tekiliah tehwa:n tahkoalmo:n, se: *medio almud** ihkwí:n s...,
<Sync time="116.124"/>
de *medio almud de maíz** kiaki *tres kilos y medio** de tao:l,
<Sync time="119.852"/>
yehwa kikwia para kitamachi:waya kownex. Kownex tein de se: motatatilia de *cocina**
<Sync time="124.821"/>
wa:n se: kite:ma itech, itech *este** ... se: kia:te:ma itech se: ko:mit 
<Sync time="131.062"/>
wa:n se:, se: kikola:rowa ne: yo:n kownex, yehwa koko:k, yehwa kichi:wilia *fuerte**
<Sync time="135.616"/>
yehwa ki..., kimaka ne:n *panela** para mah kwaltia.
<Sync time="139.201"/>
Ki..., ki:sa m' *panela**, kwahkali m *panela** ki:sa
<Sync time="141.938"/>
*porque** yo:n kownex yehwa kimaka ne:n ... *solo** yehwa sah ne:n m' pahti se: kita:lia
<Sync time="147.108"/>
para se: ki..., m' *panela**. Se: kita:lilia *cuando, cuando** i:pa *cerca** chi:chi:le:witi a, *cuando** mo:molo:ntok a wa:n 
<Sync time="152.992"/>
ya:ya de mokwalilihtia:ti a, ihwa:k a kita:liliah,
<Sync time="155.706"/>
lohlo:kohkwi ne:n, ne:n ... Mo:molo:ntok, mo:molo:ni, se: kine:nelowa ika, ika se: xi:wah para mah a:mo mimilawi.
<Sync time="164.335"/>
Yehwa yo:n iwa:n nitekitik iwa:n no:pá:n, [ni]mitsilia, titekitiah, a:mo [nimo]machtih *más escuela,
<Sync time="168.411"/>
hasta después, cuando** nikpiato ke:meh *dieciseisa años, diecisiete años**
<Sync time="173.893"/>
pe:wak wehweliwi a n' *itrapiche**, pe:wak a:mo kichi:wa kwe:ntah ok
<Sync time="178.067"/>
*hasta** a:xka:n. A:xka:n *rancho**, no:pá:n a:mo teh te:chka:wilih,
<Sync time="182.42"/>
mah nikihto, x..., se: *cuarto de terreno**, a:mo, [neh] nietok ka:mpa *nosuegros**
<Sync time="187.299"/>
ompa nietok wa:n pos nitekiti,
<Sync time="191.183"/>
nitekiti *aparte desde tiempo**, ekintsi:n pos no: nikimpia nopi:pilwa:n ya, ekintsi:n a:mo no: wa:n no:pá:n nemi pero nimitsilia m' *panela** kika:wak,
<Sync time="197.804"/>
*trapiche** wehweliw, m' *pai..., paila** kinamakak,
<Sync time="202.058"/>
n' kali *panelera** kiwehweloh, wehweliw, owat poliw, tatamik.
<Sync time="208.232"/>
Ekintsi:n neh, neh nitekiti de *café**,
<Sync time="210.576"/>
nik..., nikpia no..., *nopropio terrenito**, de nitekiti de *café** wa:n de ompa nipanowa wa:n
<Sync time="216.304"/>
pos ekintsi:n no: niwe:wehtiti a, *cuarenta y siete años** nikpia ya, a:mo no:,
<Sync time="220.224"/>
pos a:mo ya semi nitati:tah, mah nikihto, nisiowik a pero pos no: nimonemilia 
<Sync time="224.836"/>
topi:pilwa:n wehwei:n ya, a:mo nikpia ok m' pili, mah nikihto nikpia pili tsikitsi:n.
<Sync time="229.559"/>
Tein *más** tsikitsi:n kipia *quince años**,
<Sync time="233.59"/>
tein tsikitsi:n, *de más** pos nochi moskaltihkeh ya, Jose, okseki:n,
<Sync time="238.188"/>
se: yetok Nectepec, a:mo, a:mo nikpia ok *compromiso** semi mah nikihto
<Sync time="243.68"/>
*cuando** se: pili, se: kipia tsikitsi:n de *año y medio** ye:k se: tsi:tsikwi:ni, se: kihtowa pos ... A:mo, ekintsi:n nochi m' mopale:wiah yehwa:n ya no: wa:n 
<Sync time="252.644"/>
pos *hasta** ekintsi:n ni..., nitekiti wa:n nimitsilia neh niki:xmati de *panela**, niki:xmati n', 
<Sync time="260.18"/>
de *café**, de *café** yehwa nite..., yehwa notekiw, 
<Sync time="263.542"/>
*hasta** ekintsi:n pos yehwa ika nitekititok wa:n tepitsi:n nitekiti *artesania**, ihkó:n *cuando** nikpia *tiempo**,
<Sync time="269.515"/>
nikpia *nobestia**, nite:tasakia wa:n de ompa sah nipanowa, a:mo kanah *más**, mm.
<Sync time="275.912"/>
Pos ke:mah nehwa, *rancho** nimoskaltih, de ompa tiwa..., niwa:la:ya *para centro**
<Sync time="280.6"/>
wa:n pos ekintsi:n *este**, mah nikihto nochi yo:n tekit tein *antes** nimomachtih,
<Sync time="292.324"/>
a: pos nitekitik se: kwali *tiempo carpintería** iwa:n, iwa:n oksé: *persona**,
<Sync time="296.11"/>
nitekitik *once años carpintería**,
<Sync time="298.735"/>
nikchi:wati ... niweli nikchi:wa *puertas de cedro**,
<Sync time="302.342"/>
niteklitik *once años** pero nika:wak, nikitak ka:n ne:ch..., pe:wak ka:n ne:chconveni:rowa, a:mo ne:chtaxta:wiah kwali wa:n ihkó:n,
<Sync time="309.744"/>
ekintsi:n nitekiti kowtah wa:n nitekiti *nopropio**, nite:pale:wia ahachichi *cuando** weli,
<Sync time="315.115"/>
te:sakilia teisá pero *hasta** ompa sah, a:mo pos ...
<Sync time="320.887"/>
Ni..., mah nikihto niki:stiw a tepitsi:n de *más** katka ne: 
<Sync time="327.15"/>
tani nietoya *porque** pos *cuando** pi:pil momachtiah *secundaria, que preparatoria, que primaria**,
<Sync time="332.262"/>
pos ekintsi:n sayoh se: yahtok *secundaria, de más** a:mo, a:mo a:kin ok *más**
<Sync time="336.564"/>
wa:n yo:n *cuando más, cuando** moneki tomi:n,
<Sync time="339.488"/>
*no**, pos neh nikneki *nolibreta**, neh n'neki *nozapato**, neh ne:chtahtanihkeh yehwa i:n.
<Sync time="343.171"/>
Se: senyo:lne:nemi ika *centavo**, pos *hasta** ekintsi:n 
<Sync time="346.207"/>
niki:stiw tepitsi:n ya, ke:mah.
<Sync time="348.975"/>
Yehwa sah, mm. 
<Sync time="351.363"/>
José Santaigo de los Santos, mm.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
