<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Tzina_Medic_CGN309_siwaapah_2010-07-14-i" version="7" version_date="120907">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Eleuterio Gorostiza Salazar" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Celina González Nazario" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="718.099">
<Turn startTime="0" endTime="12.484" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*Bueno**, pos ekintsi:n, *este**, na:nah komohkó:n, *este**, no: tikmattok de n' xiwtsitsi:n tein kikwih
<Sync time="6.703"/>
para i:n, *este**, siwa:meh, kwali 'te:chtapowi:s katí:n xiwtsitsi:n tiki:xmattok wa:n toni ne:n kwali se: kikwi.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="12.484" endTime="60.248">
<Sync time="12.484"/>
Pos neh nik..., nikmattok ke:man neh ni..., komoke nopili nemik ekinika nookichpil,
<Sync time="18.546"/>
ne:chmakakeh, nehjó:n, yehwa yo:n wits..., witskola:ntoh kilia yo:n. A:mo n'mati ox tiki:xmati.
<Sync time="25.312"/>
Te:maniliah wa:n te:makah. Wa:n no: te:makah kalwi:ch, kimanah yo:n kalwi:ch
<Sync time="33.406"/>
para mah, mah niman ta:ltikpakti se: ipili. Wa:n yehwa ya ne:n *pimienta**.
<Sync time="40.187"/>
kwali kisemanah *o, o** se:seko kimanah, te:makatiowih
<Sync time="44.515"/>
para mah niman ta:ltikpakti se: ipili.
<Sync time="47.078"/>
Ke:mah nemi a se: ipili pos yehwa ya wi:tsa ya ne:n yo:n kiliah tsope:likxiwit.
<Sync time="52.437"/>
Te:makah yo:n kit para mah ne, mah nochi te:chipa:wa se: ihtik.
<Sync time="56.395"/>
Ke:mah yo:n onkak xiwtsitsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="60.248" endTime="67.764">
<Sync time="60.248"/>
I:pa sayoh tsope:likxiwit ne: kikwih oso onkak ok seki ne: xiwit tein, *este**, kinchipa:wa yehwa i:n siwa:meh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="67.764" endTime="86.92">
<Sync time="67.764"/>
*Pues** neh n'mattok yehwa sah ne:chmakakeh tsope:likxiwit pero seki kikwih yo:n kilia siwa:pahxiwit wa:n *mirtos**
<Sync time="74.108"/>
wa:n *ruda**. Pero a:mo n'mati ox yehwa no: iwa:n taih pero neh n'mattok ne:chakakah yehwa sah yo:n, ne:n, tsope:likxiwit.
<Sync time="81.873"/>
Ehe, yehwa sah neh ne:chma:makayah, yo:n kit para mah te:chipa:wa nochi.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="86.92" endTime="95.218">
<Sync time="86.92"/>
Wa:n, *este**, sa:te:pan i:pa sayoh nantaih yo:n xiwit wa:n iwki a *o** nan..., name:chpahtiah ika teisá: *más**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="95.218" endTime="121.432">
<Sync time="95.218"/>
Pos sayoh ki..., kikowayah yo:n kilia:yah *anismono**, ne:chtai:ltihkeh no:.
<Sync time="100.937"/>
De kwalka:n ne:chtai:ltia:yah yo:n kit para tak, tak mah no: te:pahchi:wa, ke:mah.
<Sync time="106.671"/>
Yehwa kilia:yah *mes..., mescal** pero neh n'mattok ne:chakakah yehwa yo:n *anismono**.
<Sync time="111.234"/>
Se: *copita** te:makayah yo:n kit nochi para mah no: te:..., ox te:..., teihtichipa:wa *o** a:mo n'mati ke:ní:w yo:n, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="121.432" endTime="128.374">
<Sync time="121.432"/>
Wa:n nochi i:n xiwtsitsi:n tein ekintsi:n tikin..., *bueno** pos, *este**, tikte:ne:wak, ¿ke:ní:w? ¿Sayoh se: kimana wa:n iwki a?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="128.374" endTime="147.293">
<Sync time="128.374"/>
Pos kimanah wa:n ke:mah te:makah ika, a:mo miak, tsikitsi:n sah.
<Sync time="133.468"/>
Nochi pahtsitsi:n, nochi tsikitsi:n sah te:makah
<Sync time="136.437"/>
*porque** komo telmiak pos no: te:chi:wili:s *mal**.
<Sync time="139.246"/>
i:n sayoh se: kiekowa, ke:meskia se: kiekowa wa:n yehwa *más** koli:nia pili para ta:ltikpakti, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="147.293" endTime="154.543">
<Sync time="147.293"/>
¿Okseki xiwmeh tein teh tiki:xmattos, *este**, tein kwali, kwali kikwih?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="154.543" endTime="175.565">
<Sync time="154.543"/>
*Pues** de n', de n' para n' pilimeh yehwa sah i:n tein nikto:ka:ytih ya, yehwa ya ne:n witskola:ntoh kiliah,
<Sync time="164.512"/>
wa:n yehwa ya ne:n kalwi:ch wa:n pimie:ntahxiwit.
<Sync time="172.621"/>
Yehwa ya pero *más** seki a:mo n'mati toni ok *más** pahti
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="175.565" endTime="183.793">
<Sync time="175.565"/>
<Who nb="1"/>
Ta:ká:n tikmattok okseki xiwmeh tein no: kwaltia pahti ke:meh yo:n, *este**, i:ksá: pilimeh moxwitiah *o** ihkó:n xa: tikmati kwali 'te:chtapowi:s.
<Who nb="2"/>
n'mattok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="183.793" endTime="217.027">
<Sync time="183.793"/>
Pos yo:n tein moxwitiah pilimeh onkak pahti yehwa yo:n a:ko:kohxiwit kilwiah, tiki:xmattok.
<Sync time="192.59"/>
Yehwa ya se: ki..., kita:lilia komo tsiktsi:n *aceite** wa:n *carbonato**
<Sync time="199.277"/>
wa:n ke:mah kipepechowiliah i:ka:n, n', n' ixi:ktipan nika:n, nika:n wa:n nika:n tai:ka:mpa
<Sync time="206.418"/>
kinta:liliah para mah xiti:ni ininexwitil.
<Sync time="209.933"/>
Wa:n koma:mo no: onkak yo:n tatahkotikonex, no: kinimakah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="217.027" endTime="220.027">
<Sync time="217.027"/>
¿Tiweli tikchi:wa i:n tatahkotikonex?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="220.027" endTime="285.136">
<Sync time="220.027"/>
Pos ka:n owih, se: kikwi ika se: *cuchara** wa:n se: kipante:ma komo ika kahfe:n *o** ika a:t sah,
<Sync time="225.511"/>
mahyá: ye:kmomolokaki.
<Sync time="227.561"/>
Wa:n ke:mah *hasta** i:n tiwehwei:n pos 'taih.
<Sync time="230.761"/>
Mm, *porque** pos neli i:ksá: se: mote:mpano:ltia se: moyo:lixwitia.
<Sync time="236.011"/>
Se: *nocompadre** de Puebla wa:wa:la:ya wa:n
<Sync time="241.026"/>
mowa:lixwitih wa:n a:mo wel yetoya ok, fieroh kimati nika:n nochi i:n.
<Sync time="245.276"/>
Wa:n yo:n nosiwa:moh ke:meh imomá:n no: kwali ki..., kimati toni pahtsitsi:n,
<Sync time="249.87"/>
pos kilih, kilia, "¡Xikmaka kilia tatahkotikonex! ¡Xikwi", kilia, "ika se: *cuchara**
<Sync time="254.495"/>
wa:n x'panta:li itech *taza**", kilia, "mah momolokaki ika ne:n [ta]tahkotikonex tein xo:tatok a.
<Sync time="260.323"/>
Wa:n ke:mah xikpahpacho kwaltsi:n", kilia, "ne:n *mocompadre**. Nochi kwaltsi:n xikpahpacho wa:n x'maka mah tai".
<Sync time="266.386"/>
Pos tai:k o:me, o:me takampacho:l tai:k wa:n ika yo:n pahtik.
<Sync time="271.683"/>
*Hasta** a:man kit ke:meh i:n komo moxwitia wa:n kelna:miki sah yo:n pahti wa:n ika pahti
<Sync time="276.339"/>
*porque** tel, tel, te..., tel, a:it ke:ní:w tak telnexkoko:k *o** a:mo n'mati ke:ní:w kimatik, tel *fuerte**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="285.136" endTime="289.868">
<Sync time="285.136"/>
Okseki xiwmeh tein no: kwali se: kikwis para okseki kokolis, ¿ka:n tiki:xmati?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="289.868" endTime="332.15">
<Sync time="289.868"/>
Pos yehwa ya ne:n, pos de miak para n' se: ihtik, miak taman pahtsitsi:n, yehwa ya ne:n *epazote zorrillo, tecedrón**,
<Sync time="301.431"/>
yo:n, ¿ke:ní:w kiliah seki xiwtsitsi:n para i:pa para ihtikokolis *o** para yo:n estsompi:ltih?
<Sync time="308.556"/>
Yo:n onkak yehwa ya yo:n ma:tal..., chi:chi:lma:talin, se: kima:xakwalowa
<Sync time="314.009"/>
wa:n n' ia:yo:tsi:n pos te..., te:makah ika *cuchara** mah te:pahti.
<Sync time="318.197"/>
Wa:n koma:mo tenexa:t, i:xa:yotsi:n, ye:kchipaktsi:n koma:mo te:na:mikik teisá: pahtsitsi:n,
<Sync time="323.9"/>
tenexa:t se: tayi ika se: tahko *tacita** wa:n ika yo:n te:namiki ne:n estsompi:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="332.15" endTime="337.353">
<Sync time="332.15"/>
¿I:n tikilia n' chi:chi:lma:talin ise:lti se: kikwi *o** kwali se: kinelowa iwa:n okseki xiwmeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="337.353" endTime="345.274">
<Sync time="337.353"/>
Yehwa sah. Yehwa sah, ta:mo no: kwali n' okmaselo:t,
<Sync time="341.634"/>
okmaselo:t no: kwali para ne:n estsompi:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="345.274" endTime="347.414">
<Sync time="345.274"/>
<Who nb="1"/>
Mm.
<Who nb="2"/>
¿Wa:n yo:n ke:ní:w se: kichi:wa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="347.414" endTime="359.179">
<Sync time="347.414"/>
Yo:n se: kimana, yeh se: kimana para se: tai wa:n xa:lxokot, xa:lxokoe:wat, tsina:ka.
<Comment desc="Aquí refiere tsina:ka al tipo de xa:lxokot, el moradito o rosita"/>

<Sync time="353.054"/>
Ie:wayo se: kimana wa:n yehwa ya yo:n no: se: tai koma:mo teh te:na:mikik, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="359.179" endTime="362.773">
<Sync time="359.179"/>
¿Komohmó:n a:mo tsina:ka ne:n xa:lxokot ie:wayo a:mo kwaltia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="362.773" endTime="371.899">
<Sync time="362.773"/>
Pos neh nikmattok yehwa n' *lo que es** kikwih yehwa tsina:kaxa:lxokoe:wat, yehwa yo:n se: kimana.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="371.899" endTime="377.258">
<Sync time="371.899"/>
¿Okseki xiwit tein no: tiki:xmattos para yehwa i:n estsompi:l?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="377.258" endTime="420.273">
<Sync time="377.258"/>
Pos yehwa ya okmaselo:t wa:n xa:lxokoselo:t iwa:n
<Sync time="385.008"/>
wa:n yehwa ya n' ke:meh i:n xiwtsitsi:n yehwa n' *epazote zorrillo**,
<Sync time="392.945"/>
*tecedrón**, yo:n, *este**, ¿ke:ní:w kiliah seki?
<Sync time="398.516"/>
Nikelka:w kehke:ní:w mono:tsa seki ne:n xiwtsitsi:n, *poleo** wa:n *mejorana**. 
<Sync time="402.882"/>
Seko sah tamanah wa:n yehwa yo:n se: tai.
<Sync time="406.148"/>
Mm, yehwa yo:n xiwtsitsi:n, wa:n miak taman onkak pahtsitsi:n *sino que pues** a:mo tikwih ok *porque** a:man pos ke:meh miak *doctores** a.
<Sync time="412.945"/>
Se: pili mokokowa niman 'kwite:wah iwa:n *doctor**, a:mo kikwih ok yo:n xiwtsitsi:n, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="420.273" endTime="425.726">
<Sync time="420.273"/>
¿Wa:n ke:yeh tiki:xehekowa teh ke, *este**, a:mo, a:mo kikwih ok xiwit?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="425.726" endTime="454.554">
<Sync time="425.726"/>
*Porque** tak de n' mopatatiw a nochi n' a:man i:n *cos..., costumbres** kit.
<Sync time="433.335"/>
Ke:mah, *porque** nochi yo:n, yo:n kowachxiwit, yo:n kwaltsi:n,
<Sync time="437.413"/>
yo:n no: kwaltia, yo:n no: ika kinimpoxpi:kih para mah xiti:ni ininexwitil.
<Sync time="442.741"/>
Mm, yehwa ya yo:n xonakat, kitsoyo:niah no:
<Sync time="448.897"/>
ika *aceite** wa:n *carbonato** wa:n para no: kinimpoxpi:kih koma:mo teh kinina:mikik, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="454.554" endTime="463.163">
<Sync time="454.554"/>
Wa:n yo:n, *este**, tikihtowa, ne:n, ne:n, *este**, kowach, ¿ke:ní:w se: kichi:wa yeh, ne:n, ixiwyo? kwali 'te:chtapowi:s.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="463.163" endTime="502.396">
<Sync time="463.163"/>
Yo:n pos yehwa ya ne:n, yehwa ya ne:n kownex kita:liliah wa:n kipihpi:kih.
<Sync time="469.616"/>
Kipihpi:kih ika ne:n yehwa ya kowachxiwit sikie:ra na:wi, ma:kwi:l kipi:kih.
<Sync time="474.709"/>
Wa:n ke:mah ki..., kimpoxta:liliah ya nika:n wa:n inika:n *o** ke:meh yo:n semi telsektokeh no:, no: kinina:miki.
<Sync time="480.568"/>
Ta:mo yehwa ya yo:n *tabaco**, kitewa:tsah
<Sync time="484.677"/>
wa:n ke:mah kita:liliah *refino** wa:n no: te:ta:liliah nika:n se: ipoxko wa:n se: ika:n.
<Sync time="490.818"/>
Ke:meh yo:n i:ksá: ye:k se: sekkalaki, ye:k sayoh se: i..., ika:ntsahtsitinemi wa:n ye:kte:kokoh.
<Sync time="496.771"/>
Yehwa yo:n pahti no: te:na:miki, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="502.396" endTime="507.896">
<Sync time="502.396"/>
¿Okseki xiwit tein tiki:xmattos ke:meh yo:n, *este**, i:ksá: te:kwi toto:nik?
<Comment desc="Esto es, si conoce una hierba que se usa cuando a uno le da fiebre."/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="507.896" endTime="561.721">
<Sync time="507.896"/>
Pos yehwa ya yo:n chakayxiwit wa:n xo:me:t.
<Sync time="514.631"/>
Komo te:kwi toto:nik wa:n ..., *o*** se: yo:n tel, se: kipia eliwis toto:nik se: itsontekoh koma:mo te:namiki tei.
<Sync time="521.974"/>
se: kima:xakwalowa yehwa ne:n chakayxiwit
<Sync time="526.724"/>
wa:n iwki tetsaktsi:n se: kima:xakwalowa kwaltsi:n mochi:wa wa:n ke:mah ika se: mometspa:ka
<Sync time="532.506"/>
wa:n se: itsontenkoko se: mopa:ka.
<Sync time="534.741"/>
Wa:n xo:me:t *igual** no: se: kima:xakwalowa.
<Sync time="537.565"/>
Se: ki..., komo semi yo:n i:pa a:mo telte:namiki wa:n ye:kte:kokoh nika:n pané: ye:k se: kwa:ihtikoyokatok, ihkoyokatok se: itsontekonko, se: inakasko.
<Sync time="546.393"/>
Yehwa yo:n xo:me:t se: kima:xakwalowa se: *rollito** wa:n yehwa se: mometspa:ka de, de se: itankwa:ko paratani
<Sync time="553.83"/>
wa:n se: itsontekonko nochi kwaltsi:n ke:meskia ika se: mahmowia.
<Sync time="557.707"/>
Wa:n yehwa yo:n ika se: mopahtia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="561.721" endTime="568.674">
<Sync time="561.721"/>
¿Ta:ká:n tiki:xmattok ok seki xiwmeh tein, *este**, tein kwali se: kikwi, kwali 'te:chtapowi:s?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="568.674" endTime="590.44">
<Sync time="568.674"/>
Yehwa ya xoko..., xokoxiwit wa:n chichi:kxokoxiwit wa:n li:mah, yo:n xi:pohli:mah kiliah,
<Sync time="575.908"/>
*lima de castilla** ke:ní:w mono:tsa. Seko sah se: tamana wa:n yo:n kwali para ika se: mometspa:ka,
<Sync time="581.502"/>
para mah taneki:sa toto:nik.
<Sync time="583.836"/>
Wa:n yehwa ya yo:n chanclá:n, pero a:man a:mo onkak ok kanah semi.
<Sync time="587.127"/>
Chanclá:n no: kwali te:..., te:pahtiah ika.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="590.44" endTime="592.095">
<Sync time="590.44"/>
¿Toni kipahtia chanclá:n**?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="592.095" endTime="595.987">
<Sync time="592.095"/>
No: para yehwa n' toto:nik, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="595.987" endTime="599.056">
<Sync time="595.987"/>
¿Wa:n yo:n sayoh se: kimana *o** ke:ní:w se: kichi:wa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="599.056" endTime="629.415">
<Sync time="599.056"/>
Ke:mah se: kimana wa:n ika no: te..., te:pa:kah, mm.
<Sync time="605.54"/>
Wa:n ke:meh i:n se: tataxisti wa:n a:mo teh te:na:miki pos yehwa yo:n nekaxa:ni:l 
<Sync time="612.321"/>
*o** yo:n [ko]mo se: motanawia ika teisá: kokolis ke:meh i:n *cuando** se: pilnemi.
<Sync time="616.352"/>
Wa:n [ko]mo se: motanowia yehwa ya yo:n nekaxa:n kima:xakwalowah, tetsaktsi:n, xoxoktik mochi:wa
<Sync time="622.43"/>
wa:n ika *refino** kima:nelowah wa:n ke:mah te:se
<Comment desc="Se escucha te:sexakwalowah por perder la /n/ antes de /x/ en te:senxakwalowah"/>
xakwalowah para mah te:pahti. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="629.415" endTime="634.368">
<Sync time="629.415"/>
¿Toni okseki xiwmeh kwali kikwih komohkó:n, *este**, se: siwa:t motanawia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="634.368" endTime="683.274">
<Sync time="634.368"/>
Pos yehwa yo:n nekaxa:n. Kima:xakwalowah kwali wa:n ke:mah pos te:senohohsah *parejo**, ke:meh se: etok 
<Comment desc="Esto es, 'como está estructurado', el cuerpo de uno"/>
, ika *refino**.
<Sync time="643.961"/>
Wa:n pos te:na:miki. Neh ne: se: *viaje** nimotanawihka ika nosiwa:pil, noLupe.
<Sync time="650.493"/>
Pero a:mo teh ne:chohsakeh, *sino que** i:pa wa:lahkah ya yeh, ne:n, *nocomadre**, ne:n,
<Sync time="656.086"/>
María Eugenia kiniwa:lkwiah yo:n miakeh xino:lahtsitsi:n
<Sync time="660.102"/>
wa:n se: *viaje** ke:meh te:chtelkalpanowa:yah, ne:chahsitoh wa:n nie:ktoto:nia.
<Sync time="664.289"/>
A:mo teh ne:chakakeh pahti *porque** a:mo kinka:wkeh.
<Comment desc="Esto es, 'no les permitieron'"/>
 Kilia, "¡A:mo x'maka! Tikmakatih i:n *pastillas**". Pero a:mo n'mati ton *pastillasyo**.
<Sync time="669.758"/>
Yehwa yo:n ne:chna:mik, *pastillas** ika ne:chka:w toto:nik,
<Sync time="673.321"/>
*porque** yo:n te:tanawiah ke:meh yo:n se: kochtok wa:n te:mowti:tih. Se: moahkopiswiah pos ompa wi:tsa ya toto:nik *fuerte**, yehwa ika yo:n se: motanawia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="683.274" endTime="691.181">
<Sync time="683.274"/>
¿*Bueno** pos, *este**, ta:ká:n tikmattos de oksé: kokolis tein no: te:kwi wa:n katí:n xiwit kwali se: kikwi?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="691.181" endTime="695.422">
<Sync time="691.181"/>
Pos pané: ka:n, ka:n nikelna:miki ok semi. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="695.422" endTime="699.626">
<Sync time="695.422"/>
*Bueno** pos, *entonces, este**, kwali 'te:chili:s, ne:n, moto:ka:y.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="699.626" endTime="706.671">
<Sync time="699.626"/>
Pos nimono:tsa Celina González Nazario, niwa:le:w xola:lpan San Miguel Tzinacapan.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="706.671" endTime="708.374">
<Sync time="706.671"/>
¿Ka:nachi xiwit tikpia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="708.374" endTime="711.203">
<Sync time="708.374"/>
*Cincuenta y cinco**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="711.203" endTime="718.099">
<Sync time="711.203"/>
*Bueno**, pos tasohka:matik miak.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
