<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Tzina_MatCl_CGN309_wiipiil_2010-07-14-d" version="8" version_date="120904">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Celina González Nazario" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="934.886">
<Turn startTime="0" endTime="26.328" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Na:nah es..., tikihtowa tehwa:tsi:n tiweli tikihkiti ne: wi:pi:lmeh, ilpikameh. Xa: no: tiweli, a:mo nikmati.
<Sync time="11.75"/>
*Este**, xte:chtapowi ahachichi sehse: ekinikatsi:n kwali 'te:chnohno:tsas de ne: ke:ní:w se: kichihchi:wa wi:pi:l, k..., de tikpe:waltia
<Sync time="19.822"/>
wa:n ke:man tima:tamiti a. Nochi ke:ní:w tikohtokaltia
<Sync time="22.781"/>
wa:n moka:wati se: wi:pi:l ke:meh moneki.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="26.328" endTime="198.062">
<Sync time="26.328"/>
Mm, nehjó:n pos neh nimomachtih ne: tio:pante:noh, wa:lah se: *programa** mono:tsaya *PIMUDE**.
<Sync time="34.796"/>
Wa:n ompa yo:n nimomachtih. Te:ch..., te:chilwihkeh mah t'wi:kaka:n ma:kwi:l kowit i:ihkwi:ntsitsi:n.
<Sync time="42.499"/>
Tiktohto:kkeh ma:kwi:l wa:n ompa ke:mah te:chtahtanihkeh n' *hilo**.
<Sync time="47.831"/>
Tikwa:ilpihkeh wa:n pe:wak tik..., tiktehte:kah ya. T'yewalowah, mahyá: *cruzado** ihkó:n t'chi:chi:wah.
<Sync time="53.374"/>
Ompa tiktami..., tiktamitehte:kkeh te:chilihkeh ke tapowal e:yi *por** se: tapowal ahsi *hasta** *cincuenta y cinco**
<Comment desc="Aparentemene o el tapowal consta de 55 hilos"/>

<Sync time="65.649"/>
Pero neh nikitak de yo:n *cincuenta y cinco** telki:sa teltahtapo:tok wi:pi:l.
<Sync time="70.071"/>
A:mo tsaktok kwali.
<Sync time="72.123"/>
Wa:n a:man neh nikwi wi:pi:l nikchihchi:wa,
<Sync time="75.597"/>
nikpowa de e:yi *por** se: tapowal ahsi *setenta y cinco**, 
<Sync time="79.889"/>
komoke e:yi powal wa:n xakto:l, nikpowa n' *hilo**.
<Sync time="86.36"/>
Nima:tami niktamitapowa, ke:mah nik..., nikwiti a komimilmeh para ompa nikwa:kalikia ya
<Sync time="93.432"/>
wa:n n'te:mpilo:ti a ke:meh ne: [i]tech ne: ohtat nikpia o:me, o:me komoke se: *lazo**,
<Sync time="98.519"/>
ompa nikwa:kalakia ya wa:n ke:mah nikwi a no: se: notahkoilpika.
<Sync time="102.16"/>
Nimotahkoilpia wa:n ke:mah pe:wa ya niktekpa:na.
<Sync time="104.988"/>
Chihchikwase:n n' *hilo hasta** nim..., nina:lki:sa yo:n e:yi powal wa:n kaxto:l,
<Sync time="111.816"/>
nima:tami i:ksá: pano:ti *siquiera** se: e:yi. *hilo** ok, entó:s niksenkwi:ltia ya yo:n de chikwase:n *hilo**.
<Sync time="119.191"/>
Ahsi chikna:wi *hilo**, nikihilpia kwaltsi:n.
<Sync time="121.972"/>
Entó:s ke:mah sepa niktsonkepa.
<Sync time="123.77"/>
Niktsonkepa, sepa no: nikihilpia, ne:n, okseko wa:n ompa ke:mah ompa ya nikpe:waltia.
<Sync time="130.52"/>
Nikpe:waltia ya para nikxi:yo:tia, sehse: *hilo**.
<Sync time="135.913"/>
Niktamixi:yo:tia ke:mah nikte:ntilmahyo:tia ya.
<Sync time="139.895"/>
Wa:n n'tamite:ntilmahyo:tia ke:mah nik..., nik..., nikchi:wa ya nikpo:w..., nikpo:wtiw ehe:yi niktetsi:lohtiw
<Sync time="149.066"/>
para nehjoó:n komo nikwi ..., yekinika nimomachtih, nikchi:wak o:me xi:yo:t sah.
<Sync time="154.96"/>
Sayoh o:me xi:yo:kowit nikta:lih, niksentetsi:loh de i:ni.
<Sync time="159.348"/>
De i:ni sah niksentetsi:loh, nochi *hasta** nina:lki:sak.
<Sync time="163.363"/>
Wa:n a:man pos nik..., nikchi:wtiw sayoh nik..., ehe:yi niktetsi:lohtiw wa:n ehe:yi nikwitiw.
<Sync time="170.379"/>
Niktetsi:lowa pero yo:n komo na:wi xi:yo:t nikchi:wa,
<Sync time="174.465"/>
se: to:nal nochi a nikwi de yo:n niktehte:ka
<Sync time="177.316"/>
wa:n nochi niktsokenkepa para nikwa:ihilpia, niktamixi:yo:tia wa:n n..., ne:chkwi:lia se: to:nal.
<Sync time="183.707"/>
Ompa komo niknemilia *o** ne:chtahtaniah, nima:tami yo:n wi:pi:l *siquiera** na:wi, na:wi to:nal
<Sync time="191.546"/>
para nima:tami se: wi:pi:l pero nimotareahtia, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="198.062" endTime="202.449">
<Sync time="198.062"/>
Tikihtowa ke e:yi powal wa:n kaxtol *hilo** tik...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="202.449" endTime="214.449">
<Sync time="202.449"/>
<Who nb="1"/>
Nik..., de niktehte:ka | Ke:mah, yehwa n'ye:yewalo:ltia.
<Who nb="2"/>
de tiktehte:ka, yo:n tik..., yo:n yehwa tein tikye:yewalo:ltia kowmeh?
<Sync time="208.431"/>
<Who nb="1"/>
*Hasta** nima:tami n' ka:nachi n' niahsi, kax..., e:yi powal wa:n kaxto:l.
<Who nb="2"/>
Uhu.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="214.449" endTime="232.929">
<Sync time="214.449"/>
Pos yehwa ya nimitsilia nikwa:kopi:na wa:n nikalakia ya o:me kowmeh, komimilmeh ihkwi:ni.
<Sync time="220.73"/>
De nikwa:kalakia ya pos yehwa ya ne: nitakwa:ilpia ya ne:pa wa:n nika:n nimotahkoilpia para nik..., nik..., niktehtekpa:na
<Sync time="227.933"/>
chihchikwase:n n'ta:lia wa:n para nikilpihtiw ika yo:n *hilo** ke:ní:w kiliah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="232.929" endTime="238.215">
<Sync time="232.929"/>
<Who nb="1"/>
Yo:n kowmeh tein tikihtowa tiktohto:kka ¿Ton achichi yeh, kahka:nachi?
<Who nb="2"/>
Sayoh i:ihkwi:ntsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="238.215" endTime="241.434">
<Sync time="238.215"/>
¿Ke:meh o:me ma:..., o:me ma:i..., o:me *cuarta**?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="241.434" endTime="244.616">
<Sync time="241.434"/>
Xa: ke:mah, tein moto:ka, para a:mo mi:xwi:to:lowa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="244.616" endTime="260.419">
<Sync time="244.616"/>
Aha:
<Sync time="245.281"/>
Para a:mo, mahyá: mo..., komo..., ko..., komo *porque** se: kitehte:ka wa:n se: kima:tila:n tepitsi:n, 
<Sync time="251.004"/>
entó:s mi:x..., mi:xto:ka wa:n ahko ki:stiw tsikitsi:n ya.
<Sync time="255.2"/>
A:mo nehjó:n *parejo** ok ki:sa de n' tani ke:meh se: p..., kipe:waltia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="260.419" endTime="266.794">
<Sync time="260.419"/>
<Who nb="1"/>
I..., i..., chikotik, chikotia, aha.
<Who nb="2"/>
Chikotik a ki:sa, chikotia, ehe, ma..., ma:chikowe:weyakia 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="266.794" endTime="275.025">
<Sync time="266.794"/>
Tikihtowa ke, s..., *bueno** s..., no: tik..., tikxehxelowa.
<Sync time="271.091"/>
Yo:n xi:yo:t ¿ke:n:íw tikalakilia? ¿Sehse: *hilo** tikalakilihtiw?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="275.025" endTime="277.716">
<Sync time="275.025"/>
<Who nb="1"/>
¿*O** yehwa ya itech yo:n chihchikwase:n tikihtowa tikxehxelowa?
<Who nb="2"/>
Pues ...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="277.716" endTime="333.248">
<Sync time="277.716"/>
De nikxehxelowa ya pos yehwa ya yo:ni niktami..., niktamiihilpih ya ke:mah nik..., nik..., nikwi a n' xi:yo:kowit i:ihkwi:ni pi:pitsa:wkeh, de yo:n ohtat,
<Sync time="286.904"/>
ohtakowit tein pitsa:wak oso a:kat, a:kat *más** nikwia pero ekintsi:n a:mo semi nikahsi ok.
<Sync time="292.888"/>
Pos nikwi ma:ski chihchihkoltik a ne:n ohtat.
<Sync time="295.897"/>
Ohtat nik..., nik..., nikchi:wilia n' seko n'pia, nikilpia ika *hilo** kwaltsi:n pero mah a:mo ihi:xeh
<Sync time="302.717"/>
para a:mo mopihpilowa ne:n *mohilo**.
<Sync time="304.647"/>
Kipia de kwaltsi:n mela:wak wa:n nió:n teh kipias mah pano:to teisá: para mokwihkwis.
<Sync time="309.748"/>
Pe:wak nik..., nikxi:yo:tia ya. *Hasta** nima:tami n'xi:yo:tia
<Sync time="313.002"/>
ke:mah nikwi a n..., ne:n, .... *Bueno**, achto nikalakilia n' tso:tsopa:tsmeh,
<Sync time="317.545"/>
yo:n kiliah *ko:komachetes**. O:me nikta:lilia.
<Sync time="321.607"/>
Niktamixi:yo:tia, ke:mah nikchi:wa ya ne:n n' iti:tilmahyo.
<Sync time="325.951"/>
Ompa ke:mah nikpe:waltia ya komo nikpehpena sehse: para nikta:lia o:me xi:yo:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="333.248" endTime="338.203">
<Sync time="333.248"/>
Komohkó:n o:me xi:yo:t, ¿Sehse: tik..., tiktihtila:na?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="338.203" endTime="339.016">
<Sync time="338.203"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="339.016" endTime="342.875">
<Sync time="339.016"/>
Yo:n *hilo** tein ni..., tein n' achto tikye:yewaloh yehwa tikahokwi.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="342.875" endTime="343.937">
<Sync time="342.875"/>
Ke:mah, yehwa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="343.937" endTime="349.087">
<Sync time="343.937"/>
<Who nb="1"/>
Tiktsa:la:nkalakilia mahyá:.
<Who nb="2"/>
Nik..., nikta:lilia yehwa ne:n ixi:yo:..., ixi:yo:kowit a.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="349.087" endTime="401.999">
<Sync time="349.087"/>
De nikihkiti a, ke:mah tepitsi:n nikihkitis *siquiera** o:me, o:me mahpil ihkwí:n n'ta:lilia,
<Sync time="353.765"/>
tein pata:wak tepitsi:n para nikpe:waltia ya tein nimitsilia ne:n xi:yo:t, ka:nachi niknekis nikalakili:s,
<Sync time="359.846"/>
na..., nikta:lilia de ..., pos ke:man a:mo niktatsiwilia nikalakilia mahtak xi:yo:t, ye:kmiak xi:yo:kowmeh.
<Sync time="368.14"/>
Entó:s nikwis ne:n tso:tsopa:tsmeh *siquiera** na:wi, para yehwa ya ta:taxelohtiw,
<Sync time="375.249"/>
ka:nika ne:n, kati:ni nikahokwiti para iwki nikpano:ltihtiwi:ts a.
<Sync time="379.344"/>
Wa:n para ki:stiw a ke:meh i:n, ke:meh i:n, i:n nowi:pi:l i:n nikchi:w,
<Sync time="382.637"/>
i:n kwi:ka ma:kwi:l x..., kowit, ma:kwi:l xi:yo:t.
<Sync time="385.952"/>
Yehwa i:n nik..., nikchi:wtiw i:n *cuadritos**. I:n, i:n se: *cuadrito** i:n, kwi:ka o:me xi:yo:t.
<Sync time="392.745"/>
Sepa i:n se: *cuadrito** o:me xi:yo:t, na:wi xi:yo:t.
<Sync time="396.397"/>
Wa:n *más** tein, tein ekinika n' ite:ntilmahyo ika nikchi:w pos yehwa ma:kwi:l xi:yo:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="401.999" endTime="406.733">
<Sync time="401.999"/>
¿Yo:n tikilwia ite:ntilmahyo, ke:niwki?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="406.733" endTime="437.639">
<Sync time="406.733"/>
'Mochia, a:mo nikmati ka:nika kipia i:n 
<Comment desc="Está señalando a su huipil para mostrar la parte donde tiene su ite:ntilmahyo"/>

<Sync time="410.121"/>
*por[que]** ke:meh a:man niktehte:ka ye:kmiak
<Sync time="412.749"/>
*siquiera** na:wi, na:wi, na:wi wi:pi:l ki:sa.
<Comment desc="Esto es, cuatro huipiles salen de una sola tendida de hilos en un solo telar"/>

<Sync time="417.28"/>
I:xo:me, 
<Comment desc="I:xo:me, 'doblado en dos' como lo largo del palo a que está apuntando, lo enrolla"/>
ke:meh i:n de weyak kowit,
<Sync time="420.339"/>
ompa ya nik..., nikye:yewalowa. 
<Comment desc="Aunque se escucha más como 'nikiyewalowa' debe ser 'nikye:yewalowa'"/>

<Sync time="423.071"/>
Para a:mo nehjó:n ki:sas nowi:pi:l ...
<Comment desc="Aquí no terminó la idea, iba a decir algo como 'Para que no salga [aqui falta lo que iba a decir] mi huipil"/>
, se: 'koto:nati:w *hilo** ahachichi i:n
<Comment desc="Esto es, al tejer una tira larga de tela, alcanza para cortarse en cuatro pedazos, cada pedazo un huipil"/>
, pos nika:wilowa ya miak *hilo**
<Comment desc="Antes de aprender a hacer una sola tira larga que alcanza para 4 huipiles, desperdiciaba hilo al tejer huipil por huilpil en cada extendida de hilos"/>

<Sync time="430.03"/>
Wa:n neh n'tehte:ka *siquiera hasta que** ka:mpa i:n tepos etok.
<Sync time="433.795"/>
Niktehte:ka para ahsi..., ki:sas *[si]quiera** na:wi wi:pil, niksenchihchi:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="437.639" endTime="440.647">
<Sync time="437.639"/>
<Who nb="1"/>
¿Sepa sah tikihkiti?
<Who nb="2"/>
Sepa sah nikihkiti.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="440.647" endTime="445.795">
<Sync time="440.647"/>
<Who nb="1"/>
Para ki:sa *este**, pos kite:tehtektiowih ya ka:mpa n'te:ihtsomaltia ika *máquina**
<Who nb="2"/>
¿Wa:n tikoto:na, ¿ke:ní:w tikoto:na?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="445.795" endTime="458.998">
<Sync time="445.795"/>
A:mo kipia i:n, a:mo kipia ite:ntilmahyo,
<Sync time="452.217"/>
pero ki:sa, ki:sa ne:n ite:ntilmahyo kiliah, sayoh se: xi:yo:t se: kihkittiw, se:sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="458.998" endTime="465.449">
<Sync time="458.998"/>
<Who nb="1"/>
Ompa itech *mismo** yehwa *hilo** ki:sa, aha.
<Who nb="2"/>
Mm. Ke:mah, ke:mah, ompa i:n se: 'kalakilihtiw a ne:n paki:yo:t kiliah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="465.449" endTime="469.292">
<Sync time="465.449"/>
De n' *hilo** itech se: kitetekwinowa kowtsí:n mono:tsa paki:yo:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="469.292" endTime="470.606">
<Sync time="469.292"/>
Paki:yo:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="470.606" endTime="471.219">
<Sync time="470.606"/>
Paki:yo:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="471.219" endTime="472.542">
<Sync time="471.219"/>
Wa:n ¿Yo:n ton kowyo?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="472.542" endTime="485.323">
<Sync time="472.542"/>
Tein eski kowit. Komo yo:n nehjó:n kahfe:nkowit mah melaktsi:n.
<Sync time="478.714"/>
Se: kikwa:pitstia, mahyá: *lápiz** n' ohka:n para motsakwilia n' se: kitetekwinohtiw.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="485.323" endTime="489.34">
<Sync time="485.323"/>
<Who nb="1"/>
Mm.
<Who nb="2"/>
Ke:meh i:n yetok yo:n *molápiz**, i:n ka:mpa tikwitok n' ika, 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="489.34" endTime="500.464">
<Sync time="489.34"/>
pos ompa ya nika:n se: kipe:waltia, se: kitetekwinohtiw, mahyá:, nehjó:n, ohka:n, ne:n, kipia n', de ke:meh yo:n, 
<Sync time="496.779"/>
para se: kina:lkalakihtiw, pos a:mo motsakwilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="500.464" endTime="502.027">
<Sync time="500.464"/>
A:ah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="502.027" endTime="502.897">
<Sync time="502.027"/>
Ehe.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="502.897" endTime="505.177">
<Sync time="502.897"/>
¿Wa:n yo:n pa:kiyo:t yehwa ika 'tila:ntiw a n' *hilo**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="505.177" endTime="522.917">
<Sync time="505.177"/>
Yehwa ya, yehwa ya *mismo n' hilo** tein ke:meh n'tetekwino:s *hilo** ihkwi:ni ne:n kowit.
<Sync time="510.401"/>
Yehwa ya kiliah paki:yo:t pos yehwa se: kina:lkahka:wtiw wa:n ompa ya n' motontiw n' *hilo** ke:meh se: kihkittiw nika:n, aha.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="522.917" endTime="530.743">
<Sync time="522.917"/>
<Who nb="1"/>
Tikihtowa ke: se: wi:pi:l mitswi:kilia na:wi to:nal, na:wi to:nal, na:wi xi:yo:t sah
<Who nb="2"/>
Na:wi to:nal tein na:wi, na:wi xi:yo:t sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="530.743" endTime="573.377">
<Sync time="530.743"/>
Pero tein kipia miak kowtsitsi:n pos ne:chwi:kilia to:nalmeh.
<Sync time="534.761"/>
Mm, *porque** se: ko:koto:ntiw, ke:meh i:n se: kichi:wa i:n, 
<Sync time="538.889"/>
i:n a:mo semi n'ko:koto:ntiw, niko:koto:ntiw, niko:koto:ntiw pero *hasta** ka:mpa tamiti a n' *hilo porque** wehwei niktetekwinowa ika se:, se: a:matsi:n *o** se: kowtsitsi:n i:ihkwi:ntsitsi:n.
<Sync time="547.355"/>
Niktetekwinowa para yehwa sah niki:xkalakihtiw,
<Sync time="550.419"/>
*hasta** ki:sati. Ka:mpa tamiti, pos sepa niktetekwinowa.
<Sync time="553.854"/>
Wa:n komo na:wi xi:yo:t sah pos no: *igual**, se: kowtsí:n ihkwi:ni wa:n ompa niktetekwinowa komo *hilo** nikwi, *hilo** i:xe:yi
<Comment desc="de tres hebras"/>
 *o** yo:n *hilaza** kiliah.
<Sync time="562.574"/>
Wa:n pos a:man onkak yo:n *seda hilo, por madeja** monamaka.
<Sync time="567.604"/>
Yehwa yo:n n'tetekwinowa wa:n *mismo** yehwa nik..., nikna:lkalakihtiw, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="573.377" endTime="577.44">
<Sync time="573.377"/>
Komohkó:n a:mo se: kita:lilih xi:yo:t ¿K..., a:mo ki:sas wi:pi:l?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="577.44" endTime="590.268">
<Sync time="577.44"/>
Pos neh nimolia a:mo, *porque** ke:meh se: ka:ahoktiw.
<Sync time="580.881"/>
*Cada vez** se: kahokwi se: kina:lkalakia n' *hilo** wa:n se: kitili:ntia ika n' tso..., tso:tsopa:tskowit, 
<Sync time="585.815"/>
*pues** ki:stiw a ke:meh i:n, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="590.268" endTime="596.915">
<Sync time="590.268"/>
Xa: teisá: *más** ok de wi:pi:l tein teh ma..., *bueno** teh 'mattos ke:ní:w se: kichi:wa *porque** neh a:mo no: n'mati ke:ní:w. Neh a:mo nik..., neh a:mo niweli.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="596.915" endTime="598.277">
<Sync time="596.915"/>
<Who nb="1"/>
N' ka:n tiweli.
<Who nb="2"/>
Uhuh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="598.277" endTime="605.487">
<Sync time="598.277"/>
Pues yehwa ne:n nikchi:wa n' *morralmeh, bolsas** de n' tahkit, yeh e:yi xi:yo:t sah se: kikwi.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="605.487" endTime="614.752">
<Sync time="605.487"/>
<Who nb="1"/>
A:, no: tiweli ne:n *morralmeh** pa..., de yehwa tahkit tikchi...,
<Who nb="2"/>
Mm, ke:mah nikchi:wa *blusas** ke:meh i:n ne:chtahtaniah, nikchi:wa, aha, pero yeh e:yi xi:yo:t sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="614.752" endTime="620.172">
<Sync time="614.752"/>
<Who nb="1"/>
E:yi xi:yo:t sah nochi, mm.
<Who nb="2"/>
Wa:n yeh, ke:mah, ke:mah yehwa e:yi xi:yo:t sah. A:mo nikwi de i:n, *porque** i:n *más** owih.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="620.172" endTime="627.065">
<Sync time="620.172"/>
*Más** nehjó:n tekiyoh.
<Sync time="622.053"/>
Sepa ke:meh i:n temposo:n pos *mismo** yehwa ya no: se: kihkittiw, aha.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="627.065" endTime="632.799">
<Sync time="627.065"/>
Wa:n ekintsi:n, *bueno** tehwa:tsi:n nohma tikinamaka wi:pi:lmeh ke:meh ne: wehka:w tikinamakaya *o** a:mo semi ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="632.799" endTime="644.604">
<Sync time="632.799"/>
<Who nb="1"/>
Nikinamaka, mm, ke:meh i:n, a:man i:n ki:skeh n' pilimeh de *pre-escolar**, seki *o** kalakkeh de yo:n de *escolta** pos ne:chtahtanikeh mah nikimaka wi:pi:l para kikwikeh.
<Who nb="2"/>
Nohma tikinamaka, i:pa iwki sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="644.604" endTime="652.691">
<Sync time="644.604"/>
<Who nb="1"/>
Ehe. Nohma kikwih ok tokni:wa:n aya:mo kika:wah.
<Who nb="2"/>
E:eh. Kikwih ok, ka:n ya kika:wah, ehe.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="652.691" endTime="663.073">
<Sync time="652.691"/>
*Bueno** xikelna:miki nochi ne:n moma:na:mik..., moma:na:mikwa:n tein tikinkwi.
<Sync time="659.962"/>
Tikihtowa ke, ne:, tikelka:w, a:mo n'mati toni tikihtowa:ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="663.073" endTime="742.148">
<Sync time="663.073"/>
Pos, ne:n, a:mo nikelna:mik nimitsili:s, ne:n, a:kasolo:ni kiliah nika:n se: 'kalakilia de nika:n ke:meh se: kihkittiw a
<Sync time="670.988"/>
para a:mo mo..., motokotso:ti:w de se: kihkittiw, moneki ya:s *derechito**, se: mela:wak ya:s.
<Sync time="679.865"/>
Nika:n se: kikwi n' a:kasolo:ni, yehwa n' oh..., ok..., ¿ke:ní:w mono:tsa?, a:kat,
<Sync time="685.207"/>
ohka:n koyoktik. Wa:n neh a:man nikwi nochi yo:n li:mahwits.
<Sync time="689.792"/>
A:mo nikwi yo:n *agujas, porque** onkak kikwih *aguja**
<Sync time="693.861"/>
pero ke:man a:mo se: kihkiti niman, moxo:xa yo:n *agujas** wa:n kipa n' tilmah, niman mochi:wa kostik.
<Sync time="705.129"/>
Entó:s neh nikwi nehjó:n, yehwa yo:n li:mahwits.
<Sync time="710.952"/>
Yehwa nikalakilia wa:n para n'tai:xmoya:wtiw nochi yehwa nikwi, xokowits niki:xmoya:wa
<Sync time="716.754"/>
para mah a:mo tahtapo:tiw, ki:stiw, *porque** i:ksá: se: kihkiti tah..., nihjó:n tapo:tiw *porque** a:mo se: ki:xmoya:wa.
<Sync time="724.066"/>
Kipia de se: ki:xmoya:wtiá:s kwaltsi:n.
<Sync time="726.788"/>
Wa:n yehwa ya yo:n a:kasolo:ni se: kitokihtiw ke:meh se: kihkittiw se:, se: tsikitsitsi:n,
<Sync time="733.722"/>
ke:meh se: kitas a:mo motokotsowa *porque** komo a:mo se: kikalakilih yo:n, motokotsohtiw. Chikopitsa:wak ki:stiw, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="742.148" endTime="748.894">
<Sync time="742.148"/>
<Who nb="1"/>
A:kasolo:ni yehwa tikilia xokowits a tikalakilia.
<Who nb="2"/>
yehwa ya n' witsti, *limahwits** a:mo xokowits.
<Sync time="747.652"/>
<Who nb="1"/>
A: li:mahwits.
<Who nb="2"/>
E:he.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="748.894" endTime="763.113">
<Sync time="748.894"/>
Yehwa nikalakilihtiw *cada ve..., cada** ..., nik..., nikihkitis se:, se: tepitsi:n.
<Sync time="754.176"/>
Niki:xtia n' ohka:n, niki:xtia witsti wa:n sepa niktokilia pero *mismo** yehwa itech n' a:kat niksotiw,
<Sync time="759.926"/>
nika:n wa:n nika:n, iwki n'tokihtiw *hasta** ke:meh nima:tamiti:w.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="763.113" endTime="766.917">
<Sync time="763.113"/>
<Who nb="1"/>
Para a:mo chikotik ki:sa. Uhuh.
<Who nb="2"/>
Wa:n ihkó:n tikita ke a:mo ke:man mochikota:lia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="766.917" endTime="773.077">
<Sync time="766.917"/>
*Porque** koma:mo se: kikwik yehwa ya chikotia, chikopitsa:wak ki:sati wi:pi:l, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="773.077" endTime="775.844">
<Sync time="773.077"/>
Wa:n ne:n xokowits yeh sayoh para tiki:xmoya:wtiw.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="775.844" endTime="779.15">
<Sync time="775.844"/>
Niki:xmoya:wa, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="779.15" endTime="785.4">
<Sync time="779.15"/>
Oksé: taman ok tein no: tiktatekiwtia wa:n a:m..., *este**, ximoelna:mikti.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="785.4" endTime="814.057">
<Sync time="785.4"/>
Pos yehwa, ne:n, pané: nochi a, ne:n tso:tsopa:tsmeh wa:n komimilmeh, e:yi
<Sync time="795.816"/>
wa:n ne:n tso:tsopa:tsmeh wa:n xi:yo:kowmeh pos yehwa ya *a ver** ka:nachi, *siquiera** mahtak *o** mahtaktio:na:wi.
<Sync time="803.587"/>
Se: kita:lilihtiw yehwa yo:n kiliah, nehjó:n, sa:liw.
<Sync time="807.652"/>
Kiwi:ka miak, miak komo se: kichi:wtiw, nehjó:n, i:xyewaliwi sa:liw.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="814.057" endTime="818.243">
<Sync time="814.057"/>
¿Yo:n sa:liw toni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="818.243" endTime="824.243">
<Sync time="818.243"/>
Yehwa ya kiliah *telar de atarraya**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="824.243" endTime="828.056">
<Sync time="824.243"/>
¿Wa:n yo:n, *este**, no: tikwi ika wi:p..., ika ne: 'chihchi:wa wi:pi:lp?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="828.056" endTime="844.907">
<Sync time="828.056"/>
Ta: pos yehwa ya n' ompa nikchihchi:wtiw, *mismo** ompa ya nik..., nik..., ke:meh nikpehpentiw.
<Sync time="834.205"/>
Nikchi:wtiw ne:n sa:liw mahyá:, mahyá: n' *cuacuadritos** ki:stiw n' wi:pi:l.
<Sync time="839.44"/>
A:mo ke:meh i:n, mahyá:, ¿ke:ní:w [nimi]tsili:s?, mahyá: *tríangulos** ki:stiw.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="844.907" endTime="847.088">
<Sync time="844.907"/>
¿Yehwa yo:n mahyá: no: ichihchi:wka?
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="847.088" endTime="849.469">
<Sync time="847.088"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah, yehwa ya ichihchi:wka.
<Who nb="2"/>
¿Yo:n mono:tsa sa:liw?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="849.469" endTime="869.291">
<Sync time="849.469"/>
Sa:liw.
<Sync time="850.465"/>
I:xewalowa, i:xyewaliwi sa:liw wa:n no: ox senki:sas i:xyewaliwi nehjó:n sa:liw.
<Sync time="859.026"/>
Wa:n onkak *cuadrtito** se: kita:lilihtiw a. Ompa *mismo** se:, se: kichi:wtiw n' i:xewaliwi
<Sync time="863.916"/>
de na:wi xi:yo:t pero i:xyewaliwi ki:stiw nochi, mahyá: *encaje** ki:sa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="869.291" endTime="875.471">
<Sync time="869.291"/>
<Who nb="1"/>
Mm. Mm, yehwa yo:ni. Sa:liw, mm.
<Who nb="2"/>
Aha, yo:n no: niki:itani. Aha, yehwa yo:ni mono:tsa sa:liw.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="875.471" endTime="892.338">
<Sync time="875.471"/>
Ke:meh i:n, komo *rebozo** se: kichi:wa nochi yehwa n' kikwi sa:liw, mm.
<Sync time="882.895"/>
Wa:n nikpia wa:n a:mo nikwa:lkwik, mah nikwa:lkwini name:chne:xtili:skia ne:n kati:ni sa:liw.
<Sync time="888.486"/>
Kati:ni ne:n ke:meh i:n komo *cuacuadritos** kwi:ka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="892.338" endTime="905.26">
<Sync time="892.338"/>
<Who nb="1"/>
Aha. Neh nimolia ke *igual** oksé: to:nal tite:chwa:lkwi:li:s wa:n timits..., tite:chne:xtili:s ke:man sepa timitsyo:le:waskeh. Aha, ke:mah.
<Who nb="2"/>
Mm, ke:mah para, para nankitaskeh kati:ni ne:n sa:liw, kati:ni i:xyewaliwi, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="905.26" endTime="912.088">
<Sync time="905.26"/>
Pos miak tasohka:matik.
<Sync time="907.644"/>
*Este**, ¿welis tine:chilwi:s moto:kay, ka:nachi xiwit tikpia wa:n ka:ni tinemi?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="912.088" endTime="921.229">
<Sync time="912.088"/>
Pos neh nimono:tsa niCelina González Nazario, ni..., ninemi pos ompa ne: xola:lpan San Miguel Tzinacapan.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="921.229" endTime="924.026">
<Sync time="921.229"/>
¿Ka:nachi xiwit tikpia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="924.026" endTime="934.886">
<Sync time="924.026"/>
Ni..., ninemik itech n' *siete de febrero de milnovecientó:s cincuenta y seis**.
<Sync time="930.729"/>
Ka:n n'mati ka:nachi xiwit a.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
