*Este** tiki:xmati *compadrito**, ne:n, xok..., yo:n nexkihit? Ke:mah, niki:xmati. Ah, nejó:n, kwali tite:chtapowi:s para toni yo:n, yo:n, yo:n nexkihit. Ke:meh i..., ixiwyo, ita:kilo, para toni yo:n se: ki..., kwaltia. Ah, ita:kilo, nijó:n, se:, se: kimahse:wa wa:n se: ki..., kima:pa:tah ihko:ni wa:n kitsetselowah mah ki:sa n' iteyo. Yo:n iteyo no: seko kita:liah, itech se: *botecito** wa:n pos yo:n no: se kikwi para se: kito:ka newí:n, se: kitepe:wa oso se: kito:ka wa:n ixwa. Ke:mah. Ke:mah se: kitohto:ka ya newí:n *porque** yo:n semi we:lik. Ke:mah we:lik semi. Entó:s ne:n ixiwyotsi:n pos kikwih para yo:n tikilwiah pi:ksa. Para tamaltsi:n. N' [ke:]meh tamaltsi:n Pi:ksa oso etixtamal. Tehwa:n tikilwiah etixtamal nochi, nochi we:lik. Ke:mah, kwaltsi:n kahwia:lia n' tixtsi:n. Wa:n nijí:n semi kwaltsi:n ahwia:k wa:n kwaltsi:n ima:xiwyo wehwei. kwaltsi:n kitetekwinowah ika. Wehwei n' i..., ihkó:n yowi n' *rayitas** tikiliah ne:n, n' *ivenitas** ihko:ni. Ke:mah. Wa:n nijó:n semi no: tikwe:liliah ne:n okwiltsitsi:n, yo:n chechelo:meh. wa:n ne:n a:yo:to:chin. Semi kikwah yo:n, semi kikwah ne:n i..., ita:kilo. Ke:mah, a:yo:to:chin ne:n tik..., semi kit kikwah n' ita:kilo wa:n yo:n semi kwelitah. Kikwah semi. Kwelitah ta: porin we:lik de o:n ..., ahwia:k. Wa:n yehwa yo:n, [ke:]masá: hasta mokowiliah ne:n tokni:wa:n *porque** Ah, pos yo:n i:n... ikwa:k, sah ikwa:k. A:kin eski se: mokowilia *porque** yo:n semi, semi we:lik kwaltsi:n yo:n tapalo:l. Ke:mah semi we:lik wa:n nejó:n no: tik..., tikwi:kah ika yo:n chikiwit. Ke:mah, kwaltsi:n we:lik. Ke:mah para ompa weli *porque** itech *costal** kwitatahtapa:ni wa:n porque pa:ti. Ke:mah, neli yo:n Semi pa:ti wa:n mo:... mah se: kinehmachipia para a:mo wehweliwi. Pos yehwa yo:n semi we:lik nehwa nik..., niki:xmati perok{kkk..., pos onkak ompa newí:n seki ka..., kaltsi:ntá:n wa:n *más** onka[k] newí:n kowtah. Newí:n Pero newí:n kowtah semi a:mo 'ka:wah ne:n chechelo:meh. A:mo 'ka:wah. Wa:n pos *cuando** yoksiti a se: kita se: ..., tihti:ltia. okwilimeh a:mo 'ka:wah? A:mo te:ka:wiliah pero .... Yo:n semi kikalakka:wiah *cuando** oksi. Ke:mah. Pe:wa ya de nika:n ikwa:pan wa:n ihko:ni Wa:n hasta nochi moka:wa, kwaltsi:n ti:le:wi a. Ke:mah se: kitapa:na kwaltsi:n, ne:n, ki:sa ya n' ikakawyo. kwaltsi:n de yo:n, de oksi. ki:sa ya n' ikakawyo. Ke:mah Ikakawyo kwaltsi:n ki:sa ya de ompa ke:mah, pos kwaltsi:n nochi kie:k..., kie:ktia ne:n ..., [ke:]masá: ne:n *[mo]comadrita** pos no: nik..., Ke:mah. Nikwiti wa:n, wa:n tikta:liah ompa ne:. Ke:mah. Pos ke:masá: no: nikpale:wia ne:n i..., nikpihpixka. Ta: yo:n ne:nke:n tahtapa:ni. Ne:nke:n tahtapa:ni wa:n Ke:mah, ihsiwka. ke:mah 'kwiti a se: tapalkatsi:n ihkó:n wa:n ki[kwiti] n' a:tsí:n wa:n ke:mah kima:pa:ta ya. Kima:pa:tah ya. Kima:pa:ta ya de ompa ke:mah kitsetselowa tepitsi:n. Ke:mah. paxi:i:ni a ne:n..., n' iteyotsitsi:n tihti:ltik. Yo:n iteyo tihti:ltik. Ke:mah para ki:sa n' iteyo. Ke:mah. Ah, *porque** yo:n *fuerte** semi ata. [...] kiwehwelowilia n' iahwia:kka n' tapalo:l. Ke:mah 'wehwelowilia. Pero yo:n a:mo, a:mo weli iwa:n nijó:n kikwe:chowah *porque** no:, no:, no: taman ahwia:ya n' tapalo:l. Ke:mah no: kwehwelowilia wa:n pos *mejor**, ne:n, yehwa sah, ne:n, ki... Ipachyotsi:n sah. Ke:mah, n' ipachyotsi:n sah. Yehwa sah yo:n. Wa:n no: seki, no: seki ne: 'kwe:chowah pero pos a:mo *igual** ahwia:k ok moka:wa. Semi ok ihkó:n *de que**, A:mo, ki..., kikwi:lia n' ahwia:kka ne:n metat. *que** a:mo 'kwe:chowah semi kwaltsi:n ahwia:k n' tapalo:l. kwaltsi:n ahwia:k. kwaltsi:n ahwia:k, a:mo taxokoli:l kwaltsi:n ahwia:k. Ke:mah we:lik. Ke:mah kwaltsi:n, kwaltsi:n we:lik wa:n pos yo: no:, yo:n moneki no: mah se: kimahse:wa pero mah niman. Ke:mah. Mo:stika ke:masá: seki xokoya. Yo:n niman wehweliwi ata. Niman xokoya, a:it ke:yeh por n..., Wehweliwi, wehweliwi wa:n pos i:n, i:n tapalo:l semi kwaltsi:n we:lik pero pos no: we:lik *porque** kita:liliah yo:n Semi we:lik kwaltsi:n. pimie:ntah, yo:n xiwtsi:n ixiwyo. Pimi:entah xiwtsi:n kita:liliah semi kahwia:lia. *o** n' iteyo de n' [pimi]e:ntah 'kwe:choliah oso yehwa ne:n xiwtsi:n wa:n yo:n semi kah..., kahwia:lia. Kahwia:lia semi. Ke:mah yehwa yo:n. No: seki no: kita:liliah yo:n *cebolla**. kwaltsi:n we:lik n' ijuema:lah. Ke:mah. Yo:n kiliah kita:liliah yo:n, yo:n tikiliah, ne:n, yehwa yo:n chiki..., kita:liliah no: seki pero a:mo nochi:n. Ka:n nochi:n, pos ta: ta:taman timotapalo:lchi:wiah. A:mo nochi:n. Ta:taman. Wa:n no: kita:liliah yo:n *ajo**. Ke:mah. [Ke:]mah *ajo** no: kita:liliah. No: kita:liliah pero ni..., pero kiwehwelowiliah n' iahwia:kka sepa. No: kita:liliah pero, pos nika:n tehwa:n pané: tikchi:wah yo:n tapalo:ltsi:n pané: a:mo t'ta:liliah Pero, Kanah ihkó:n sah timomat..., te:che:waltihkeh n' ta:tahmeh ihkó:n sah. *porque** kwehwelowilia nijó:n. Semi *fuer**... Ke:mah, kachi *más** tikwe:liliah ika xiwtsi:n sah de pimie:ntah wa:n ke:mah tikwe:lilia *más** n' tapalo:l, we:ltia Ke:mah, semi. Ke:mah. We:ltia wa:n pos yehwa yo:n de que se: kita:li:s nijó:n ke:meh nika:n tehwa:n a:mo timomattokeh ihkó:n tikwa:skeh. pos pané a:mo tikwe:liliah pero Ka:n se: kwe:lilia, yehwa t'ta:liliah ne:n ka:n se: kwe:lilia. xiwtsi:n de ne:n pimie:ntah wa:n no: semi kwe:liltia. Ah, ke:mah. Kiah..., kiahwia:lia xiwtsí:n. Kwe:liltia, kwe:liltia wa:n pos i:n, i:n ta:kilo:t miak, nijó:n, ki..., kite:mowah wa:n ki..., kikowah. Kikowah. Yo:n 'kowah nehkwí:n. Kikowah wa:n yehwa yo:n semi ..., Ki..., se: kwi:ka ne: xola:lpan, kikowah neli. Wa:n ne: ke:man neh no: tiktahta:lih ne: kowtah. Ekintsi:n mochi:wa ya. Ka:n ta: yo:n a:mo mone:neki, sayoh mah se: kitachipa:wi sah, se: 'koto:nili komekat para a:mo kipechi:s, mopitsa:na. A:mo mone:neki wa:n... Ke:mah. Pitsa:ni wa:n Ke:mah. no: *de que** se: kichipa:wa kwaltsi:n mochi:wa ne:n i..., ne:n i..., ixiwyo, n' ixiwyo. Ke:mah wa:n Iteyo wehwei mochi:wa. Wa:n ixiwyo wehwei mochi:wa no:, ke:mah. Pos yo:n no: tikwitih ihko:ni wa:n tik.... Kichi:wah ne:n tamaltsi:n ihkó:n, seki pi:ksa ke:meh se: kihtowa. O:me taman kichi:wah yo:n semi kwe:liltia. Kwe:liltia wa:n i:..., i:n itech *todos santos** nochi yehwa n' kitekiti:ltiah. Semi tikwih. Pos neh ke:masá: itech *todos santos** newí:n nikwiti ne: kowtah, semi miak nikwiti. Ke:mah. Ke:meh i:n seki ne:chtahtaniah *porque** pos kwaltsi:n kwe:liltia ne:n Kah,.., kah..., kahwia:lia. Ke:man, ompa ne: ka:mpa tehwa:n *este** ti..., ti..., titekitih ne: kowtah nochi onkak yehwa yo:n xiwtsí:n. tamaltsi:n kahwia:lia ne:n Nochi yehwa. Nochi yehwa yo:n. Nochi yehwa mochi:wa. Semi moye:k..., teltawelita n' ompa mochi:wa. Wa:n yehwa yo:n, pos seki de..., kwelitah nijó:n seki wehwei ihkó:n mo..., wehwei mochi:wa. [...] "¡Xte:chwa:lkwili se: o:me, e:yi", kiht[owa]. No: tikwiskeh", kihtowa, "*porque** i:n semi ahwia:k Ke:mah kwelitah porin ma:pa:pata:wak mochi:wa semi. Kwe:liltia n' tamaltsi:n. Ke:mah. Ka:n *igual**. A:mo *igual** ke:meh okseki xiwtsitsi:n ihkó:n, a:mo *igual, porque** i:n semi tel miakka:n nijó:n kikwih de nijí:n xiwtsí:n. Ke:mah yehwa, kikwih. Ke:mah pos yeh, yeh .... Ke:mah *porque**, pos yo:n ki:sa se:, se: xiwit, se: *hojita** Ke:mah. Se: xiwit ihkó:n ki:sa o:me. O:me ki:sa, ki:xtiki:s..., ki:x..., kiki:xtiliah ni:nipaka inakastan ikowyo. O:me, o:me tamaltsi:n kichi:wah oso yo:n pi:ksa. Ke:mah. kowtsí:n sah moka:wa. O:me, o:me ki:sa *porque** kitsaya:nah ihkó:n wa:n moka:wa sayoh n' kowtsi:n. Yo:n kowtsí:n kwaltsi:n moka:wa melaktsi:n ya. Ke:mah. Melaktsi:n ya *porque** 'ki:xtiliah nochi ne:n i... Yehwa yo:n. ixiwyotsi:n. Ixiwyotsi:n kwaltsi:n kitetekwinowah de momattokeh, kwaltsi:n kitetekwinowah ihkó:n, kitetekwinowah. Ke:mah. Ke:mah. *Hasta** ihkó:n kita:liah. Ke:mah kita:taliah ya itech n' ko:ntsi:n. Kisa:lowah ya. Kisa:lowah ompa ya. Kisa:lowah, ihkó:n kisa:lohtiowih, ihkó:n kisa:lohtiowih *hasta**, nijó:n .... Yo:n no: kimatililihtokeh. Kimatililiah ke:ní:w n' kisa:lo:skeh. Yo:n ki... molo:ni a, molo:ni a. Ke:mah. Ke:mah. Ompa ke:mah 'kwitih ya se: wa:n te:yeko:ltiah ya. Ke:mah. Ke:mah. Te:yeko:ltiah ya kox yejó:n yoksi a. Wa:n s..., ke yoksik ya, ta: x..., 'ki:xtia nika:n, pos 'ki:xtiah ya wa:n ti..., timowahwa:ntih ya. 'kwitih ne:n Ihkó:n neli, *compadrito. kaxtsitsí:n, yo:n, soki..., de sokit. Ke:mah. 'kwitih wa:n kita:liah ya wa:n tikmahse:wah ya, ompa ne: timosente:we:liltiah ya. Ke:mah. 'Kwitih ya yo:n chi:ltamo:ltal, ompa tiketsah ya wa:n tikwah ya. Ke:mah. Kina:miki yo:n, kina:miki *compadrito**, eh. kwaltsi:n ihkó:n, ne:n taxkaltsi:n *hasta** popo:ka *cuando**, nijó:n, de 'ki:xtiah ya. Ke:mah, kwaltsi:n neli. Ke:mah. Hasta popo:ka. Ke:mah neli. Entó:s yo:n popo:ka nochi ne:n ahwia:kka:yo:t nochi se: ki.... Se: kwelita para se: kikwa. *Hasta** se: kipia *ganas de** se: ki..., Ke:mah, wa:n kahwia:lia xiwtsi:n, ne:n iswat. se: takwa:s. Ke:mah wa:n yehwa yo:n pos a:kon wi:tsa nima:n ne:pa ti..., Ke:mah, ahwia:k kwaltsi:n. Ke:meh ne:p[a] timotasohtah, ne: ka:mpa tietokeh, te:chahsi se: tokni:w te:chkalpano:ti, Kihto:s: - "¿Tietok?" - "Nietok." [...] "'kwa:ki se: taxkaltsi:n, wel a:man tiki:xtihkeh." Ke:mah. Pos no: yowi a ne: wa:n *entonces**, 'Ne:chwa:nti, 'ne:chwa:ntika:n komohkó:n. Kihto:s, "Semi, semi ye:kwe:lik i:n motaxkaltsi:n." Ke:mah. "Ke:mah. Entó:s *de que** ..., ¿ton xiwyo ika tikpi:kik?" "Pos yehwa i:n nexkihit." Ke:masá: t'ne:chkwi:li:ti:w no:, xa: tike:mantis. Ke:mah. Itech *todos santos** ne: tikwiti:w wa:n ikwa:k ne: tikchi:waskeh no:. Ke:mah *compadrito**, ke:mah. Pos ke:masá: pos ihkó:n no: nik..., nik..., nikwiti a, nikwiti a *o** tikwitih ya. Ompa newí:n tikte:mowah ya wa:n tikwitih ya yo:n iswatsí:n. Ke:mah. i:n se:, semi kwaltsi:n. Kowta:kilo:t i:n. Yo:n kwaltsi:n semi. I:n *lo más** kitik..., tikwelitah para tik..., kwaltsi:n, kwaltsi:n yeh. tikmahse:waskeh. Ke:mah. Neli n' ijuema:lah. Ke:mah. Pos, yehwa sah *compadrito** yo:n nimitstahtania, yehwa sah yo:n. Ke:mah. Ah, *bueno**. Ke:mah *compadrito** Ah, [tasoh]ka:matik ke:mah tine:chtahtanih *compadrito**.