Onkak se:, onkak seki xiwtsi:n mono:tsa itskwimpahtwits. Yo:n itskwimpahwits moskaltia, *este**, itech ixta:wat *o** itech kahfe:ntah. Ka:mpa yeski mochi:wa yo:n, yo:n a:mo moneki tikto:kas, yo:n mochi:wa sah. Moskaltia wehka..., a:mo wehkapan moskaltia ke:meh se: tamachi:w wa:n tahko sah yo:n moskaltia. Wa:n ixiwyo, ixiwyo ma:wihwitsyoh. Kipia witsti n' ixiwyo wa:n ikowyo no: kipia witsti. Ke:meh n' ampó:n tikitas, tikitas se: sepa ata yo:n ix..., ikowyo kipia witsti wa:n ixiwyo kipia witsti. Wa:n yo:n, yo:n, *este**, n' ixo:chio ista:k. Ista:k wa:n n' i..., n' i..., n' i..., n' ita:kilo mochi:wa seki *boli...**, seki mahyá:, mahyá:, mahyá: tikihtowah tehwa:n, *este**, ke:n nimitsilwi:s ohololtik. Ohololtik ke:meh, ke:meh ne:n, ke:meh yo:n tikihtowah, tikihtowah, *este**, *canicas**. Ihko:ni ohololtik. Wa:n n' i:n..., n' ixiwyo xaxakachtik wa:n witsyoh. Yehwa yo:n. Pero yo:n tehwa:n tikwih no: para pahti. Yo:n no: kwaltia para pahti. Para ke:meh i:n *a veces, este**, [ko]mo kinekih mopahti:skeh, ika ma:lti:skeh, xiwtanechiko:l kisenkwih. Ke:meh i:n *a veces** siwa:meh tein mokokowah, ika ma:ltiah. Pero a:mo sayoh yehwa sah n' itskwimpahwits, kikwih miak, kikwih miak taman xiwit. Oksé: n' ixiwyo no: kwaltia, no: kwaltia para ne:n pilimeh ika kimpahtiah. Yo:n pilimeh ata kipiah, ke:masá: eliwis tenah, yo:n, eliwis mahyá:, mahyá: tenatokeh. Yo:n kipiah seki okwiltsitsi:n, a:mo, a:mo nikmati ke:ní:w mono:tsa n' koyo:kopa. Pero onkak seki okwiltsitsi:n. Entó:s yo:n okwiltsitsi:n, kikwih n' ixiwyo de n' itskwimpahwits wa:n ika kin..., ika kipan..., kimpaxakwalowah impanko, *o** inin..., nika:n inimehmetsko *o** inimahma:ko. Wa:n ompa ki:sa yo:n okwiltsitsi:n, Yo:n okwiltsitsi:n, yehwa yo:n pilimeh ke:meh eskia kinkwehmolohtok *porque** ke:yeh, okwilohkeh m' pilimeh. Ika yo:n itskwimpahwits ika kinki:xtiliah. Wa:n onkak sentaman no:, no: ki[ni]na:miki m' pilimeh, kinimakah pahpata. Yo:n pahpata *este, guinea**. ¿A:mo n'mati kox tiki:xmattok tehwa:tsi:n yo:n pahpata? *Guineo** pahpata yehwa nejó:n no: kwaltia para no..., para pil, para pilimeh. Pero no: kwaltsi:n, no:, no: semi kwali yehwa n' itskwimpahwits tikihtowah. Yehwa yo:n, a:mo nikmati xa: ..., ¿Wa:n ke:no:n, ke:no:n, ke:no:n kikwi se:? Yo:n kikwih sayoh ke:meh eskia n' itskwimpahwits, kikwih n' ixiwyo sayoh. Pero xoxowik, a:mo kimolo:ntiah. Yo:n iwki xoxowik ke:meh eskia kikwih, wa:n ika kip..., kimpaxakwalowah ika m' pilimeh, n' impanko *o** inimetsko *o** inima:ko ka:mpa ya itech, *o sea** ke:mah inakayohka:n *pues**. Ika kixakwalowah para ki:sah ya n' okwiltsitsi:n. Wa:n ompa, ompa ya pe:wa ki:sah n' okwiltsitsi:n mahyá: ihkochtsitsi:n. Yehwa n' tein pilimeh kinkwehmolohtok. A:mo yo:n, a:mo moneki se: kimanas, para se: ma:lti:s ke:mah. Mah tikihto:ka:n tehwa:n para ma:lti:skeh, kikwih yo:n tepitsi:n yo:n xiwtanechiko:l yo:n kipia ke kimolo:nti:skeh. Kimolo:ntiah iwa:n itskwimpahwits wa:n kise:wiah. Mah se:wi, wa:n ke:mah ika ma:ltia ya ne:n, ma:ltia ya n' kokoxkeh komohkó:n mokowa. Yehwa yo:n nimitsilia, a:mo nikmati xa: oksé: tam..., xa: oksé: talna:miki:lis, tikpias *más** tasti:ntokalis. *Bueno**, ¿para suwa:tl? Para siwa:t *o*** ..., Ke:..., ke:tla ¿kinina:ltia? Kina:ltiah, yehwa yo:n nochi kwaltia, *hasta** para tehwa:n tita:kameh. Para tehwa:n tita:kameh komo tikpiah, *este**, teisá: kokolis ke:meh i:n *a veces** ticha:wistih, mah ika se: ma:lti no: te:na:miki. *O** ke:meh yo:n *a veces** se:, se: eheka..., se: kipia ehekat. Ehekat, *a veces** se: kipia ehekakokolis, mah ika se: ma:lti yo:n, no: te:na:miki. Yehwa yo:n nimitsilia. *Sea** i:n, i:n xiwtsi:n, a:mo sentaman kokolis sah kipahtia, i:n miak taman kokolis kipahtia *porque** kipahtia de yo:n ehe..., ehekapah, kiliah eheka..., ehe..., se: moehekawia. Mah ika se: ma:ma:lti ika ne:, wa:n yo:n se: momow..., se: nemowtilo. No:, no: te:na:miki. Wa:n yehwa nimitsilia neh, tein mokokowah, *este**, *este** de n..., ika, *bueno** yo:n cha:wistih. Yehwa yo:n ika ma:ltiah. Mm. A:mo nikmati xa: oksé: tatsi:ntokalis, *este**, ..., Pero tikihtowa yewa ke:tla:, ¿se: kimolo:ntia? Ke:tla, ¿i..., iwa:n oksekimeh no: x..., x..., xiwit. Okseki xiwit, a:mo yehwa sah. Komo ke mah tikihto:ka:n, Tehwa:n. ¿To:ni, toni oksé: xi:wit? Tikihtowah tikwih itskwimpahwits, tikwih pi:na:wits, tikwih kwomo:so:t, tikwih mi:lahmo:so:t, tikwih a:tsi:tsika:s, tehtsonkil, witsto:tomat, witsto:tomat, yo:n tikiliah, *este**, texokowits, xo:kihya:k pesma, *y**, wa:n yo:n kiliah chohcho..., chohpil..., chohpilkwa:..., chohpilkwa:koweh, chohpixiwit, chohpixiwit. Wa:n mah 'ta:li:ka:n tsiktsi:n xo:me:t wa:n tsiktsi:n i..., i..., *este**, ixiwyo de n' awaka..., awakaxiwtsi:n. Yehwa yo:n wa:n tsiktsi:n chirimo:yahxiwit. Yehwa yo:n mah 'ta:lili:ka:n. Yo:n miak taman xiwit, mokwi ke:meh se:, ke:meh se: mahtaktio:mo:me, mahtaktio:..., mahtaktio:mo:me taman xiwit se: kikwi. Yehwa yo:n kito:ka:ytiah xiwtanechiko:l. *Por eso** tikiliah xiwtanechiko:l, *porque** a:mo sentaman sah, *sino que** miak, de miak tikwih, de miak xiwtsitsi:n tikwih. ¿Not..., no:chi ixiwyo? Nochi, nochi xiwit nochi n' ixiwyotsi:n yo:n, yo:n, yo:n nimitsilia yo:n, *este**, tein onkak. ¿Wa:n se: kim..., kimolo:ntia? Se: kimolo:ntia wa:n mah se: kita:li mah se:wi. Wa:n ompa ke:mah mah se: ma:lti a ika yo:n. Yo:n mitsna:mikis ta:ká:n ti..., tikpia ehekakokolis, te:na:mikis. ta:ká:n tikpia nemowtil, te:namikis. ta:ká:n ticha:wisti, te:na:miki. *Porque** se: sepa ata yo:n te:..., se: cha:wiskwi, te:kokoh se: itsontekon, *o** se: momowtia, *o** a:mo se: kimati ok ton te:na:mikis. Nochi nejó:n mah se: kichi:wa, yehwa nejó:n para te:na:miki. *O a veces** se: moehekawia, se: eheka, se: kipia ehekat *porque** yo:n *a veces** tik..., tikihtowah tehwa:n te:chahsi ehekat ke:meh i:n *a veces** ti..., tiohtokah yowak *o** a:mo poliwi ke:ní:w te:chpi:tsa n' ehekat wa:n a:mo tikmatih ton te:ch..., ton te:chkokowa. Pos yehwa yo:n mah ika se: ma:ltia yo:n. Yo:n xiw..., xiwtsitsi:n nimitsilia mosenkwi a nochi ne:n mahtaktio:mo:me taman xiwit. Para n' ehekat *o para cual**..., para katí:n eski kokolis, para katí:n eski kokolis nejó:n kipahtia. Pero yehwa, yehwa n' itskwimpahwits n' te:..., te:wa:n no:, *sea** miak *cosas**, miak, miak taman xiwtsitsi:n kikwih. Yehwa yo:n. Xa:, ¿oksé: taltsi:n..., tatsi:ntokalis ok? I kwahli, kwali a. *Bueno**.