*Bueno** pos *compadrito** no: tiknekih xi..., xite:chtapowi ox tiki:xmattok toni yo:n kiliah nakastekilit. ¿Ka:ni mochi:wa, para toni se: ki..., para ton se: kikwi yo:n, para ton se: kineki? yehwa yo:n, yehwa yo:n nimitstahtani:sneki *compadrito**. A:, tikneki tikmatis *compadrito**. ¿Ka:nachi taman, ox se: taman oso o:me taman, oso ka:nachi teh tiki:xmattos no: ka:nachi taman onkak yo:n kilit? Pos neh niki:xmattok sayoh *compadrito** de n' nakastekilit se:, se: taman sah. Se: taman sah. Ke:mah, niki:xmattok yehwa yo:n, ma:yehyewaltik wa:n yehwa sah yo:n se: taman wa:n pos nijó:n no: mochi:wa ne:wí:n se: kita:lia ihkó:n wa:n mowila:na itech tet *o** no: itech kwopalak. Ke:mah. Wa:n yo:n we:lik no: *de que**, kita:liliah, ne:n, emo:ltsí:n wa:n, kita:liliah wa:n a:ko:lin kikwe:chowah, wa:n kita:liliah. Entó:s kwe:lililtia nijó:n nakastekilit. Ke:mah. Pero yo:n nijó:n, mowila:na itech tet. Itech tet, momahma:yotia ihkó:n wa:n *cecerca** kipia n' i..., n' ima:yo wa:n .... Pos yehwa yo:n ka:nsaka, ne:n, onkak ihkó:n nikihto:s paniá:n, itech ta:ltsí:n pané: a:mo tei. Wa:n yo:n no: se: kito:ka pero itech tet Itech tet *o** tehtetsi:ntan. Ke:mah. *o** itech se: kwopalak, tetsi:ntan. Nochi ompa se: kita:lia para nijó:n selia. Ke:mah. Selia wa:n se: kikwiti a yo:n semi ahwia:k. Yo:n ahwia:k kwaltsi:n, ahwia:k. ahwia:k kwaltsi:n wa:n yehwa yo:n nikmattok yo:n. Pos yo:n a:mo nikihto:s para teihsá: pahti, yo:n para tehwa:n tik..., tik..., tikmahse:wah yo:n para totapalo:l. Para takwal sah ne:n i:n. Soh kwaltia para tak..., para takwal sah n' kwaltia. Ke:mah. We:hka:w ne:n ta:tahmeh, tota:tahwa:n yehwa, ne:n, kikwiah. Emo:ltsí:n kita:lilia:yah. Ke:mah. Nochi ihkó:n de n' yo:n xokoyo:lin iwa:n kita:lilia:yah wa:n Ke:mah. pos yehwa n' kwe:liltia. Kwe:liltia kwaltsi:n kahwia:lia ne:n tapalo:l. Ke:mah. Kwe:liltia wa:n, pos nijó:n kintsi:n, pos onkak ampowí:n ska..., ka:nsaka kahkaltsi:ntan ki..., kita:liah. Ke:mah Wa:n ki..., nijo:n de ka..., *cuando** se: koli:nia semi kwaltsi:n ahwia:ya. Ye..., ke:meh pa:pa:lo:kilit yo:n, Yo:n ahwia:k ke:meh pa:pa:lo:kilit. Ke:mah. kwaltsi:n ahwia:k. *Por eso** kiliah nakastekilit *porque** Ke:mah. komo sepa kipia yohyowaltik. Ke:mah. Yo:n kiliah nakastekilit *porque**, ke:masá: nijó:n seki kiliah, ne:n, nijo:n se: monohno:tsa yowaltik ke:meh se: inakas. Ke:mah. *Por eso** kiliah nakastekilit pero, Yehwa ika yo:n kiliah iwki tak. Pos nijó:n kwaltsi:n yo:n se: kiwiwita ihkó:n, se: kiwiwita wa:n kwali se: kita:lia ihkó:n teke:span, wa:n ompa mowila:na ya. Ke:mah. Ompa mowila:na ya wa:n pos ma:ma:..., moma:yo:tia ya. *Después** miak mochi:wa ya. Miakia, itsmoli:ni. Miak itsmoli:ni. Miak mochi:wa ya wa:n se: ki..., se: kitekiti. Ke:mah. Ke:masá: se: kikwi iwa:n ikowyotsi:n oso ima:..., imahma:xiwyotsí:n sah. Kwali se: kikohkoto:na wa:n *hasta** se: ima:y ahwia:ya de, Imahma:tsí:n sah. Yo:n ahwia:k. de se: kikohkoto:na *porque** yo:n semi chika:wak. Ahwia:k. Ke:mah, kwaltsi:n ahwia:k. Semi chika:wak wa:n kwaltsi:n ahwia:k. Ke:mah. Yo:n no: kima:kohkoyo:niah seki tak ne:h chapolimeh. Okwilimeh kima:kwah. Ke..., kahwia:kmatih no:. Okwil..., tak no: kwe:liliah. Kahwia:kmatih wa:n pos yehwa yo:n neh nikmattok para yo:n, para totapalo:l, a:mo para nikihto:s teihsá: pahti. Ke:mah. Mm. Yo:n para totapalo:l tikmahse:wah *de que** wehka:w tota:tahwa:n *siempre** yeh, Para tapalo:l sah, para tapalo:l sah. yehwa kikwih. Ke:mah. Kikwiah wa:n ekintsi:n pos te:chka:wilihkeh, pos ekintsi:n tehwa:n no: tik..., tikmattiyoweh. No: t'tatekiwtiah yehwa n' tapalo:ltsí:n. Ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:n neh nikmati sah *compadrito**, pero teh Ke:mah. Ka:nah *compadrito** no:, no: iwki sah niki:x..., niki:xmati ke:meh no: xa: kachi tikmattos ki:ní:w timo..., tik..., [tik]to:ktok ompa ne:wí:n pos tikmat... seko *casi** sencha:nehkeh pos nochi yehwa n' tapalo:l ki..., kisemo..., komo xokoyo:lemo:ltsí:n pos yehwa n' kita:liliah, neli kahwia:lia ne:n, ne:n, etsí:n. Iwa:n etsí:n kinelowah iwa:n xokoyo:li:n wa:n yehwa yo:n xiwtsí:n kipante:miliah kiahwia:lia n' tapalo:ltsí:n wa:n a:ko:lin. Wa:n komohkó:n seki kikwah ne: etsí:n sah kita:liliah yo:n nakastekilit no: kwaltsi:n we:lik. I:pa, i:pa yehwa sah n..., kita:liah sah nakastekilit. Etsí:n sah, mahyá: a:emo:l, pero ki..., iwa:n a:ko:lin kita:liliah, ma:ski a:mo kipia xokoyo:lin pero xiwtsí:n kahwia:lia, kimatih mahyá:, mahyá kikwahtokeh xokoyo:lemo:l. Ke:mah, ika yo:n neh n'mattok kichi:wah n' okseki tapalo:l. Ke:mah wa:n, pos neh nikmattok ki..., kitewa:tsah ne:n a:ko:lin. Kitewa:tsah. A:ko:ltsí:n mah kwaltsi:n tewa:ki sah, wa:n nejó:n .... Yo:n selia, yo:n a:mo mone:neki yo:n xiwtsí:n, ne: sayoh mah se: kita:li sah tehtetsi:ntan, oso ka:sá: it..., kohkowte:ntsi:ntan, itech kwopalak mochi:wa semi yo:n, mopacha:nia wa:n ne:, selia niman. Selia soh *que**, ka:n mone:neki yo:n, ka:n mone:neki, yo:n ke:meh ma:talin, A:mo wa:ki. sayoh mah se: kita:li sah ne:n *plantita**. Pos yehwa yo:n nochi ne:n .... Ke:mah. Iwki yo:n wa:n, wa:n no:, no: xo:chiowa wa:n te..., teyowa tsikitsi:n [...] moahkokehketsa n' iteyotsi:n wa:n pané: xa:ltik ne:n i..., i..., ite..., [i]teyo ya, yehwa yo:n ixwa sepa. Komo se:, komohkó:n iteyo ixwa wa:n komo se: kineki kito:kas, se: kito:ka pos a:mo se: kito:ka iteyo, se: kito:ka n' ikowyotsi:n. Ke:meh se: kito:ka inalwayo, komo itsmoli:ni ompa mowe:ita:lia ya pero, Pos n' i..., *cuando** xo:chiowa pos yeh momiakilia ya *mismo** ya, ne:n, i..., yo:n xiwtetsí:n de teyowa wa:n kwi:kah a:skameh yo:n iteyo wa:n kimoya:wah yehwa n' sa nipa e:wa se: kita, ka:mpa onkak *mata**, momoya:wa ya *porque** iteyo ne:n ixwa. Ka:sá: ika se: t..., se: kita tsikitsitsí:n, yo:n kwi:kah ne:n tak a:skameh wa:n Ke:mah, *pues**, tew..., pané: tewtsí:n sah n' iteyotsi:n, yehwa yo:n a:skatsí:n kikwah wa:n seki kwi:kah, wa:n kita:lih..., kitamo:ttiki:sah ne:wí:n ka:sá: ika ompa ixwa ya teke:span. Pos ke:masá: tek..., Yeh ika se: kita teke:span e:wtok yo:n kiltsí:n *porque** pos ompa kitamo:tah n' a:skameh. tak ompa a:mo wel kwi:kah ok. Wa:n sasaltik yo:n, yo:n sasaltik yo:n kowtetsí:n, mopilowa ne: itech teihsá:, itech teke:span, *porque** sasaltik yo:n kowtetsí:n. Ata komo se: kima:tokak, se: kiteki ke:masá: *cuando** teyohtok, te:makwi nochi se: ima:ko moka:wa yo:n iteyotsi:n, pané: tewti yo:n A: se: i..., te:ma:kwihkwi. pisi:ltik semi, ne:, ne:, tahta:ltik sah *o** chikola:tik tikihto:ka:n iteyotsitsi:n, a:mo, a:mo ti:ltik, chi:chikola:tik sah. Chikola:tik. Ke:mah, chikola:tik n' iteyotsi:n. Wa:n yo:n kipia ne: pané: n' i..., inalwayo ka:mpa ihkó:n mopepechohtiw itech n' tet, Tein kowtsí:n ya, tein ikowyo ya pos yeh kina:..., ka:mpa n' pachti kipia. teke:span mopepechowa n' inalwayo para, para ompa takwa ya, para itsmoli:ni sepa. Wa:n *cada** ii:x ompa n' itsmoli:ni para miakia n' xiwtsí:n. Kanah, ta: yo:n a:mo mone:neki, teke:span sah ka:mpa takwecha:wtok, Pos yo:n a:it ke:ní:w a:mo moneki ta:ltsí:n, ta: yo:n ike:span pachti mo..., ompa taksa wa:n momiakilia n..., yo:n xiwtsí:n. panki:sa nijó:n *matita**. Ke:mah, yo:n a:mo moneki itech ta:l, itech teke:span sah motakxilia wa:n ompa ya, *o** kowke:span. Pos kwaltsi:n miak a:mo ki:xmati pero nika:n tehwa:n nika:n timolihtokeh pos tik..., tiki:xmattokeh. Ke:mah. Pos nika:n *lo más** tiki:xmatih, yehwa n' ki..., kikwih tapalo:ltsí:n kita:liliah. Kahwia:lia n' tapalo:l. Semi ahwia:k ki:sa n' tapalo:l. Ke:mah, kwaltsi:n we:lik *compadrito** yo:n. Pos yehwa sah *compadrito** yo:n nimitstahtania wa:n A:, *bueno**. ne:, 'ne:chili ke:ní:w moto:ka:y, wa:n de ka:ni n' tiwa:le:w. Pos neh nijó:n ni..., niwa:le:w de San Miguel Tzinacapan. Neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Ke:mah, pos neh no: nimitsili:ti noto:ka:y, nimono:tsa niErnesto Vázquez Chanico, Ne:ch..., ne:ch..., de San Miguel Tzinacapan. A:, *bueno**, tasohka:matik. Yehwa sah *compadrito**.