Pos nika:n sepa tiwa:lahkeh wa:n timonohno:tsatih de yo:n teko..., tekowit, ka:nachi tiki:xmati, ka:nachi taman, *qué tal** wehkapantia oso xo:chiowa para katí:n kwaltia pos teh no: tikmattos ke:meh no: tikowtahnemi pos kwali tine:chili:s, tine:chili:s katí:n tekowit tiki:xmati. Ke:mah pos tekowit niki:xmattok ne:, neh niki:xmati yo:n a:yo:to:chtekowit, yo:n kiliah mimienta, mimie:ntahtekowit, wa:n yo:n nehjó:n ma:pisi:ltekowit wa:n yo:n ma:pa:pata:waktekowit wa:n yo:n kiliah xilitekowit, ma:kwi:l taman. Ma:kwi:l taman tiki:x..., Ke..., ma:..., ma:kwi:l taman. Ma:kwi:l taman, a:mo na:wi taman, ma:kwi:l taman, achto ne: ayo:chtekowit, ompa mimie:ntakowit, mimientah, mimie:n..., mimie:ntah, mimie:ntahtekowit, ompa yo:n ma:pisi:ltekowit, ompa ma:pa:pata:waktekowit, ompa ayo..., yo:n nimitsilia xilitekowit, yeh kiliah xilitekowit pero nochi tekowit, nochi tekowit, yo:n no: teltakwa:wak wa:n melaktik, kwaltsi:n tatapaka. wa:n i:n ista:k ikowyo wa:n ikowyo tahtamati ne:n ... Tahtamati ke:meh yo:n kowxi:lo:t ikowyo. Kowxi..., kachi mela:wak. Wa:n mochi:wa wehwei. Ke:mah, mela:wak wa:n wehkapantik, mochi:wa we:ikowit, se:, se: tanawa:l mochi:wa. Wa:n yo:n ima:xiwyo ne: ma:pisi:ltik ke:meh xo:me:t ima:xiwyo, ma:pisi:ltik wa:n ma..., momahma:itia wa:n nipa ki:sa ima:xiwyo wa:n iteyo mopahpampilowa ihkó:n ke:meh yo:n xi:kalkowtet. No: chi:chi:ltik iteyo ata. Yo:n yo:n kiliah xilitekowit, wehweixilitekowit. Ke:mah, yehwa yo:n niki:xmattok. Xilitekowit. Nika:n mo..., nochi imi..., nochi yehwa sah mits..., se: mahyá: tikihto:ka:n nochi yehwa tekowit, tekowit nochi, sayoh ta:taman ito:ka:i wa:n ta:ta:man i..., ta:taman ne:n ima:i. Wa:n yo:n ne: ki..., no: kiniwa:nti de n' tekowit, de n' okseki, yo:n ma:pa:pata:wak. Ta:taman ikowyo wa:n ta:taman ineketsalis, pero yo:n xilitekowit tikihtowah tein i:n sa:te:pan nikelna:mikik. Telwehkapantik mochi:wa, mochi:wa se: tanawa:l yehwa xilitekowit. We:i, tomaktik wa:n no: ye:k..., ye:kkwaltsi:n tata, ihwa:k ke:mah ye:keti:k. kachi we:i. Ye:keti:k yo:n kowit, ye:kkwaltsi:n tapa:ni, ma:ski 'tekis ye:kwe:weyak mokow pero kwaltsi:n 'pisi:ltatapatsas ke:meh yo:n tepe:chi:lkowit, yo:n kiliah xilitekowit. A:mo ahaktok, *casi** kwaltis:n. A:mo, yo:n kwaltsi:n tatapaka , ke:meh, ke:meh wa:xkowit. Wa:n i..., ite..., ixo..., ixiwyo nimitsilia ke:meh xo:me:t, ke:meh xo:me:t, ma:pisi:ltik wa:n iwki, ke:meh xo:me:t *mero**, yo:n pisi:lxo:me:t wa:n nehjó:n *cuando, cuando, cuando** teyowa mopahpampilowa ne:n iteyo, ke:meh yo:n, ke:meh yo:n xi:kalkowtet. Wa:n nehjó:n i..., ixo:chio ista:k ke:meh teswat pero mopampilowa ihkwí:n n' i..., ite..., ixo:chio, ompa panki:sa ixo:chio, ompa wi:tsa ya iteyo pero iteyo mochi:wa ihkó:n, mopahpampilowa chi:chi:ltik ke:meh yo:n xi:kalkowtet *cuando** chika:wak a. A: pi..., tsikitsitsi:n iteyo. Tsikitsi:n, tsikitsi:n pero ke:meh chi:chi:ltik ke:meh xi:kalkowtet mopampilowa ihkó:n ika, ika *sarta** tikihto:ka:n. Mopampilowa ixo:chio, imahma:tsa:la:n ki:sa wa:n ista:k ikowyo. Wa:n nehjó:n yo:n nimitsilia ma:p..., ma:pisi:l, ma:pisi:ltekow, ma:pisi:ltekowit yeh a:mo wehkapania, ta:lpantsitsi:n wa:n nehjó:n ye:kmetsahalaxtik no: yek. Yo:n ma:pisi:ltekowit tein nika:n we:ikowtah mochi:wa, i:n nika:n, we:ikowtah *loma** ye:kma:pisi:ltik, kwaltsi:n pané: *hasta** pané: ika se: tachihchi:wasneki ima:xiwyo, kwaltsitsi:n ima:xiwyo. Ye:kma:pisi:ltik wa:n ima:te:mpan chihchi:chiltik, yo:n selontsi:n ok ima:te:mpan i..., ite:mpan ya xochi..., xiwtsi:n chi..., ekachi:chi:ltik i..., ite:mpa. Chi:chi:ltik. Wa:n eka..., ehekapitseh semi, ye:keka..., yekapitseh ima:xiwyo. A:mo, tepitsi:n, a:mo tepitsi:n sah ne:n, tepitsi:n mahyá: tsi:nyewaltik wa:n yekapitseh. *Casi** we:weyak ihkó:n ima:te:mpan, ma..., achi pihpitsa:wak. Ye:kekapitseh xo:chitsi:n, kwaltsi:n mota, ye:kekachahchaya:wtok, ke:mah wa:n iwki mo..., yehwa i:n mo..., mochi:wa ima:xiwyo ihkwí:n, mahyá: mosowasneki, ihko:ni, a:mo moahkokehketsa. Mose..., moso:sowa ihkó:n. Yeh mosowa iwki, kwa..., kwaltsi:n mota iwki moita ke:meh pesma. Iwki mochi:wa yo:n ma:pisi:ltekowit wa:n takwa:wak semi ikowyo, ye:ktakwa:wak. Ke:mah wa:n a:mo, a:mo toma:wak mochi:wa, semi we:i, ihkwí:n sah mochi:wa wa:n wehkapania ke:meh i:n tapan sah, *más** a:mo mochi:wa. Tiowih ika o:me ya wa:n yo:n tikihtowah ne:, tikihtowah ma:pata:ktekowit yeh nehjó:n no: tekowit. Pero, pero yeh ti:ltik ikowyo wa:n achi ma:wehwei wa:n nehjó:n ma..., ye:kma:kahkakaltik, yeh ti:ltik wa:n xahxakachtik ikowyo yo:n, yehwa yo:n nimitsilia ma:pa:pata:ktekowit. Tiowih ika, ika e:yi a wa:n yo:n nehjó:n mimie:ntahtekowit yeh mahsi mimie:ntah, mahsi mimie:ntah, me..., ista:k ikowyo wa:n ima:xiwyo ke:meh mimie:ntah, ke:meh mimie:ntah. Me..., pero sayoh a:mo wehkapania yo:n wa:n momahmaxalowa wa:n ye:ktakwa:wak nalwat, kwaltia para se: kima..., se: kowkamachal, se: ika, se: ta..., tawi:teki, kwali se: kiteki, taxi:kowa no:, wa:n nehjó:n a:mo semi wehwei mochi:wa, telwehwei ihkó:n mochi:wa kowit. A:mo moskaltia telwehkapan sanoke mochi:wa pero mahyá: moso:sowa sah yo:n kowit, ke:mah moso:sowa sah, a:mo wehkapania, wehkapan sah mosowa. Moma:..., moso:sowa, momahmaxalowa sah. Ye:kmahsi, mahsi mimie:ntahkowit wa:n ixiwyo, ye:kyehwa ya wa:n i:n a:tochtekowit, ika ma:kwi:l a, a:yo:to:chtekowit yeh mochi:wa ka:mpa tepe:yoh yo:n, a:mo mochi:wa ta:lpan, mochi:wa itech te..., itech tehtepe:yoh, tehtepe:kwa:ko, tehtepe:te:n wa:n yo:n ma:pisi:ltik no: ne:n, ne:n xiwit, ixiwyo wa:n ikowyo ista:k. Ista:k pero yeh a:mo ke:meh pimie..., mimie:ntahte..., mimie:ntahtekowit yeh ixiwyo, ista:k wa:n pané:, pané: pan..., panxahxakachtik ne:n ikowyo wa:n no: mehmela:wak mochi:wa, no:, no: kwaltia para se: isalo:mets komo se: kineki. Wa:n *cuando** selik ne:n ima..., ima..., ima:xiwyotsi:n, *cuando** selontsi:n chi:chi:ltik yo:n mochi:wa ixi..., i..., ixiwyo ke:meh ahkokowit, *cuando selik i..., ixiwyo, panki:sa ye:kchi:chi:ltsi:n. Ke:mah, mopata. No:, no: wehwei ke:meh ahkokowit ima:xiwyo. Kanah, pisi:ltik, pisi:ltik, a:yo[...]kowit, pisi:ltik ima:xiwyo. Pisi:ltik kachi. Pisi:ltik, kachi pisi:ltik ke a:mo yo:n chechelo:texokot, ma:pisi:ltik kachi, kachi pisi:ltik ne:, ke:man wa:n nehjó:n yehwa yo:n nimitsilia ne:n a:yo:to:chtekowit. No: tekowit, a:yo:to:chtekowit kiliah wa:n se: ma:pa:pata:waktekowit, yehwa yo:n nimitsilia ti..., ti:ltik ikowyo wa:n ma:kahkakaltik wa:n se: yehwa ne:n, yehwa ne:n mimie:ntahteowit, e:yi wa:n se: yehwa yo:n ma:pisi:ltekowit, ne: we:ikowtah mochi:wa wa:n se: yehwa xilitekowit, ma:kwi:l taman. Ma:kwi:l taman. Yehwa neh niki:xmati ne: tekowit. Pos yehwa yo:n kwali ke tine:chtapowih yo:n, ne:n se: taman a:mo niki:xmati pero yo:n na:wi pos niki:xmattok no:. Mm, mm. Yo:n tekowit oksé: ne:n mochi:wa wa:n yo:n a:mo wehkapania. Mm. A:mo wehkapania, nochi nehjó:n kowtsitsi:n nochi a:mo wehkapaniah, yeh panki:sa wa:n mo..., moyewalowa, momahma:yo:tia wa:n ompa sah tami pero yo:n semi kwaltia para ne:n a:chahmets oso para salo:nkowit, no: kwaltia *porque** yo:n a:mo semi wehkapania, ihko:ntsitsi:n. Ke:masá: se: kitas seki mela:wak, tak yo:n itsmol, mela:wak. Pero *más** ahko nehjó:n chihchi..., mochihchihkolowa wa:n yehwa yo:n se: kiteki no: para ne:n kamachal, ke:ní:w se: kihtowa, wa:n ika se: kitila:na wa:n se: [ka:wilowa] , yo:n a:mo, yo:n wehka:wak se: ke:wtok. Wehka:wa. Wehka:wa se: ke:wtok, yo:n a:mo takwa:wak Wehka:wa, takwa:wak, mm. Pero neh a:mo ke:man nikita yo:n nochi de nehjó:n, nochi yo:n kowtsitsi:n a:mo ke:man nikita i..., ixo:chio. Mm. Ixo:chio ke:ní:w mochi:wa oso iteyo. A:mo ke:man. Yo:n tekowit, nochi de nehjó:n, neh i..., nik..., nochi de na:wi niki:xmattok. Pos yo:n a:mo nikihto:s kikwitih para teisá: yo:n kowit kitsaya:natih, yo:n kwaltia no: para kowtati:l. Mm. Para kowtati:l semi pipi:nik no: para se: kitehteki. Ke:mah, pero kwaltsi:n tata no:. No: kwaltsi:n tata. Wa:n kwaltsi:n tapa:ni. Tapa:ni no:, yo:n a:mo ... Ma:s[ki] chihkoltik, chihkoltik tapa:ni kwaltsi:n melaktik. Yo:n tak ke:meh yo:n xa:lxokot. Ihkó:n *mero** Yo:n no:, pos neh nikmati yo:n kowit i:pa sayoh para yeh ne: se:, se: kikwi. Mm. Para kowtati:l wa:n para a:chahmets no: se ki..., ta: seki ka:sá: ika se: kita ihkó:n, ihkó:n ne:n de wehkapan mela:wak ok, mela:wak ok. Wa:n no: kwaltia para ne:n salo:nkowit ka:mpa ... Pero yo:n a:mo no: semi mela:wak mochi:wa, we:weyak, yo:n ihkwi:ntsitsi:n sah, pero ye:ktakwa:wak. Tsikitsitsi:n, mm. Yo:n no: kwaltia ne:n se: kikwiti no: para yo:n kiliah yo:n tepos yo:n ne: *chuzo** se: kita:lilia. Mm. Yo:n no: taxi:kowa. Ke:mah. Yo:n no: taxi:kowa *porque** tehwa:n tikitayah ne:n tota:tahwa:n kikwiah para ne: ika ta..., kichi:wayah ne:n, ne: tekoch ihkó:n. ika tahtachkwayah, a:mo yekapa:tia. Takwa:wak iekapan.. Ke:mah. Pero yo:n a:mo nikmati ox xa: kipias ne:n iyo:lo. Yo:n a:mo yo:loh, yo:n takwa:wak sah kowit, yo:n a:mo yo:loh yo:n, nochi tekowit a:mo yo:loh, yo:n, yo:n soh takwa:wak ika, ika mopale:wia *porque** takwa:wak kowit, ke:meh ista:kka, ke:meh yo:n nochi iwki sah, yo:n a:mo, a:mo kipia iyo:lo. Wa:n yo:n nehjó:n ipane:wayo neh nikita ne: xi:ni seki ne:n de n' eheke:wi. Pero yo:n mimie:ntahtekowit ke:mah, yeh, yeh xi:ni, ehke:wi. Mimie:ntah tekowit yo:n ki:sa ie:wayo. Ke:mah. A:mo ki:sa, ke:meh yo:n a:yo:to:chtekowit a:mo ki:sa. Pero n' okseki a:mo, a:mo ki:sa. A:mo ki:sa, tak yo:n takwa:wak, pepechiwtok i..., Wa:n kem..., takwa:wak wa:n ke:meh i:n mo..., mo..., yo:n ma:pata:waktekowit, yo:n ti:ltik ikowyo, yo:n a:mo no: ki:sa, yo:n xahxakachtik ata. Xahxakachtik wa:n ... Yo:n, yo:n a:mo ki:sa. Pos neh nikitak ne: pané:, nochi *igual** de pipi:nik. Takwa:wak nochi. Takwa:wak. Soh ke a:mo mehmela:wak mochi:wa yo:n. A:mo mehmela:wak, a:mo mochi:wa. A:mo mela:wak, tepitsi:n mela:wak mochi:wa i:n a:yo:to:chtekowit no: pero yeh mochi:wa tepe:tah sah, a:mo mochi:wa itech ta:l. Wa:n i:n seki kowmeh tein tikto:ka:itihtokeh, ke:meh i:n ma:pisi:ltekowit mochi:wa itech ta:l, ne: ista:ka:t nika:mpa, *loma** nochi yehwa senlo:mah se: wa:ltemowa yo:n ma:pisi:ltekowit, nochi yehwa ompa. Pos no: onkak okseki ma:pa:pata:wak ne: chechelo:tepe:tikpak. Ompa no: onkak ma:pata:wak, ompa no: onkak, ke:mah. Ompa nochi yehwa. Ompa no: onkak yo:n tepe:t, tepe:kwa:ko, ompa ne: ke:meh i:n. Tikowtahnemiah pos ompa tikitayah, tiktekiah para yehwa yo:n ompa tani tik..., titame:wayah ihkó:n, titachipa:wayah pos tik..., tiktekiah yo:n. Yo:n taxi:kowa, yo:n wehka:wa se: kipixtok komo takwa:wak. Nochi yehwa, ke:mah, mm. Takwa:wak, takwa:wak kowtsi:n, ke:mah, takwa:wak. Yo:n takwa:wak pero yo:n a:mo nikihto:s weh..., we:weyak, semi mehmela:wak, yo:n achi tsikitsitsi:n ka:mpa i..., kipia i..., itsmol, tohtokotstik. To..., tohtokotstik sah, tohtokotstik. No: tohtokotstik pero yehwa nimitsilia no: kwaltsi:n para n' a:chahmets de yo:n takwa:wak no: wa:n ... A:, yeh kwaltia, yekkwali takwa:wak semi, sayoh ke neli komo kwaltsi:n a:chahmets, kwaltsi:n, melaktik. Pero yo:n a:mo kineki mah se: kitsontawi:teki ke:man se: kowtapa:na, komo se: kitsontawi:tek mochala:nia wa:n i:xtapa:ni se: ia:chahmets yo:n. Yo:n ... Pos tapa:ni *porque** nehjó:n mochala:nia se: kitsontawi:teki, ke:meh melaktsi:n ne:nke:n tapa:ntiki:sa. Pos yo:n tik..., tikwelitayah ne:n chi:chi:ltik no: wa:n *porque** tahtakwa:wak Pero yo:n komo, komo se: kitsontawi:tek ye:kne:nke:n wehweliwi, senxama:ni, xama:ni. Ke:mah xama:ni, xama:ni. Xama:ni yo:n ke:meh yo:n ... Ne: ke:meh melaktsi:n ... Ika xa..., xama:ni kowtsi:ni, xama:ni. Xama:ni. Wa:n kwaltsitsi:n no: n' i..., ima:yo, *casi** ima:yo a:mo semi telwe:weyak pané: achi ma:..., ma:pihpitstik no:. Ke:mah. No:, pero neh a:mo ke:man nikita ne: i..., iteyo, ke:niwki, ke ti:ltik oso xa: xoxoktik. Ke:mah, ka:n ke:man nikita no: iteyo, a:mo, a:mo ke:man nikahsi. Tein nikita iteyo yehwa yo:n a:yo:to:chtekowit, yeh ata ma:ekapanchi:chi:ltik i..., iteyo wa:n no: i..., iwki a n' i..., iteyo ke:meh, ke:meh yo:n chechelo:t..., [chechelo:texokot] ma:pisi:ltik. A:yo:to:chtekowit, ke:mah. No: ye:kkahkana:wak ne: pampi:xowi ne: i..., iteyo, pero yeh xoxoktik yeh. Xoxoktik. A:mo, i:n se: ma:pisi:lchechelo:texokot yeh ista:k wa:n na:ltoktik ke:meh pa:pa:lo:t iahtapal. Yehwa yo:n, ihkwi:ntsitsi:n pawetsi wa:n ne: se: a:mo, a:yo:to:chtekowit iteyo, ye:kkah..., ye:kkahkana:wak pero xoxoktik, yeh a:mo, a:mo ista:k. A:mo, a:mo tihtil..., a:mo ti:le:wi. Xoxoktik, iwki nikitani iteyo yo:n. Kanah, xoxoktik sah, wa:n iwki pampi:xowi a yo:n. Pero a:mo ixwa *porque** a:mo ke..., sa..., tiki...., oso yo:n ye:ktal..., ompa ne: te:mi:lah ew..., e:wik, a:mo, a:mo ne:w..., a:mo ixwa. Wa:n yo:n no: tak kikwah ne:n chiktehtsitsi:n tak. Ke:mah. Ta:..., pané: a:mo teh kikwa, *porque** komo kikwa:skiah pos ne: tikitaskiah kikwaskiah, a:mo. Ta: yo:n, ke:meh yo:n chikteh, yo:n chechelo:texokot ... A:mo kikwa chikteh yo:n iteyo. Yo:n chika:waya pa:pata:ni wa:n moseya:wa ne: ta:l..., seki. A:mo kikwah. *Cuando** taeheka ata, ohti te:ntok se: kita ihkó:n. Wa:n ihwa:k se: ki:xmati ne: iteyo ke chechelo:texokotet, pané: tsina:kay..., pané:, yo:n kiliah ne: tsi:kat iahtapal, iwki, iwki tamati ata. Mm, tsi:kat ne: ... *Casi** ke:meskia no: pata:ni. Pata:ni porin kana:wak, pata:ni, ihko:ni yo:n. Ke:mah, pata:ni de n' ahoktia ihkó:n, de ke:meskia wa:kkatik, pata:ni ne:wi:n. Pos ke:mah, wets..., chika:wak ehekat kwi:ka. Wa:n yo:n de wetsiti a ox ixwa ne:wí:n ya tak oso ixwa. chechelo:texokot, ixwa ne:n iteyo. Ixwa iteyo. Ixwa. Ixwa *por eso** ka:sá: ixwatok ata, ke:mah, ixwatok. Es ke ka:sá: ika se: kita tatampa ne: ixwatok ihkó:n, ihko:ntsitsi:n ne:n ... Yo:n niman se: ki:xmati ke yo:n, yo:n kowit *porque** nehjó:n ma:..., de, de pe:wa ne: moskaltia, ihkó:n pané: eliwis xahxakachtik. Ke:mah, ke:mah se: kita, aya:mo ya. Seki, aya:mo alaxtik ne:n Yo:n kipia ata ne: ihkó:n ra:rayi:tas, ihko:ni te:temo:tok, nochi ima:yo.. Niman se: ki:xmati yo:n kowit, yo:n semi telpipi:nik wa:n pos yo:n ma:ski nehjó:n se: kitehteki, ma:ski ima:yo, yo:n semi tel, teleti:k. Mm, niman. Etiktik, eti:k. Eti:k. Eti:k nehjó:n kowit ne:n pos yehwa yo:n neh niki:xmattok yo:n kowtsitsi:n ne:n pero a:mo nikmati neh ox, ox ne:n seki moskaltia, neh nikita sah i:pa ke:meh yo:ni sah ne:n ... Pos yo:n kowit nochi, nochi tekowit a:mo moskaltia wehkapan, telinachi moskaltia yehwa nimitsilia ne: xilitekowit, yeh moskaltia we:i, se: tanawa:l mochi:wa. Tsikitsitsi:n. Ke:mah, tikmattokeh *porque, porque** koma:mo mochi:wa itech ta:l yo:n, itech ta:l mochi:wa. Mela:wak mochi:wa. Tikitakeh ne: kowtah tehwa:n ompa titekitiah ne:, nika:n Tahchikteko, tiktamo:tkeh a:chá: ke:meh ka:n chikwa:se:n yo:n chechelo:tekowmeh, tikintamo:tkeh wa:n tikitakeh ke:ní:w teyowa. Ke:mah, ki..., ima:i ke:meh xo:me:t. I..., iwki ata ke:meh xo:me:t ima:i, yo:n, yo:n pisi:lxo:me:t, iwki moma:itia. A:, ke:meh xo:me:t. Ma..., kipia ima:kowyo wa:n ki:sa ompaka ima:xiwyo wa:n, wa:n *cuando** ta:ki pos mopampilowa i..., i..., iteyo ke:meh xi:kalkowtet. Pero no: taman iteyo. Chi:chi:ltik, chi:chi:ltik, chi:chi:ltik ke:meh, tepitsi:n we:weyak ke:meh, ke:meh yo:n, ke:meh yo:n tepe:xi:lo:tet. Pero chi:chi:ltik, chi:chi:ltik ke:meh *colorín**, i..., iwki ne:, iwki ne: iteyo, chi:chi:ltsi:n. Wa:n yo:n no: kikwih ikowyo para teisá: kikwih para kow..., kowtati:l *o** para teisá: ihkó:n kitekih para kaltsi:n. Pos para kowtati:l kwaltia, ye:ktakwa:wak, kow..., Pero kali a:mo ke:man nikita kitekih *porque** a:mo kachi kanah onkak semi yo:n, a:mo no:ya:n onkak. Nikmattok yo:n te:ch..., soh tekkeh *porque** katka lo:mahtipan wa:n titekitikeh pos 'tamo:tkeh yo:n kowmeh wa:n 'tehtekkeh nochi para kowtati:l, ye:kkwaltsi:n tata. Tata. Soh ye:keti:k. Wa:n no:, no: tapa:ni se: ki..., No: kwaltsi:n tapa:ni, ye:kmelaktsi:n. A:mo ke:keski:sa. A:mo, yo:n kwaltsi:n tapa:ni. Yeh ika niki:xmattok, ma:kwi:l taman tekowit. Pos yehwa yo:n ne:n neh a:mo nik..., tak nikpanowia yo:n kowit. Pero a:mo, a:mo nikmati ke:ní:w ito:ka:i, ne: ke:masá: ne:wí:n nikpanowia eski. Ke:mah, ka:n se: kimati. Ke:mah, a:mo tiki:xmati ke:ní:w mono:tsa, ke:mah. Pero ekintsi:n ne:n pos ke:masá: ne:wí:n tikwile:waskeh tik..., tinemiti:wih wa:n kwali tine:chne:xtili:s yo:n. Yo:n kowtsí:n *porque** ke:meh i:n se: yeh pos kwali se: moli:s katí:n ox nik..., niki:xmati yo:n kowit. Ke:na:mo, kwali yetok. Ke:mah. Niki:xmattok okseki pero yeh, yeh a:mo nik..., nik..., tak, taknikita ihkó:n pero a:mo nikmati ke:ní:w ito:ka:i wa:n yehwa yo:n ... Ke:mah, ka:n se: ki:xmati, ka:n n'mati ke:ní:w mono:tsa. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n tiki:xmattokeh. Pos we:noh, okseki kowit pos nik..., nikmattok yo:n kwaltia para ne:n teisá: ihkó:n para kowtati:l, pero nikihto:s teisá: kikwitih ihkó:n para kaltsi:n, a:mo kwaltia. A:mo kwaltia. Yo:n mo..., se: ahko moma:so:sowa wa:n pos a:mo, a:mo kikwih. Kanah. Kikwih, tak no: kwaltiaskia komo mehmela:wak no: kwaltiaskia, ta: yo:n semi takwa:wak. Takwa:wak. Takwa:wak wa:n pos yo:n kihtowah ne:n chika:wak semi, ne:n et..., eti:k no:, de sepa se: kitehteki ne:n komohkó:n kowtati:l yeketi:k para se: kisa:saka. Eti:k. *Igual** ke:meh se:, ne:n eti:k ke:meh ne:n xa:lxokot. Ihkó:n *mero**. Ihkó:n de eti:k wa:n pos neh yehwa sah de yo:n nik..., nehjó:n nikmatisah de yo:n tekowit wa:n pos no: wal..., kwal..., ta:ká:n tikmatia ok teh *más* de yo:n tekowit pos kwali tine:chili:s. A:mo, ta: yehwa sah no: niki:xmati neh. No: yehwa sah. Yehwa sah. Pos komo yehwa sah kwali tine:chili:s ne:n moto:ka:i, ke:ní:w timono:tsa wa:n ka:n tiwa:le:w. Ke:na:mo, neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. Pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián wa:n niwa:le:w de San Miguel Tzinacapan.