*Bueno** pos no: sepa nika:n timona:mikkeh no: i:pa n'neki nimitstahtani:s ox no: tiki:xmattok yo:n a:taw mochi:wa seki... Seki kowit ta: ahalaxtik n' ima:xiwyo wa:n achi medio chi:chi:ltik n' imetskowyo achio medio ahalaxtik n' ikowyo ta n' tehwa:n tiki:xmatih kitoka:ytiah a:tawtekowit *porque** iwkia n' tekowit n' ima:xiwyo wa:n ixo:chio ista:k. Ista:k n' ixo:chio ta wa:n a:mo semi wehwei n' ixo:chio tsi... Pisi:ltik sah n' ixo:chio pero nejó:n mochi:wa a:taw wa:n... Wa:n yema:nik n' ikowyo *porque** ke:masá: ke:meh i:n se:... A:taw se: yowi se: xilite:mo:ti se: kwi:ka ma:tat se: kichihchi:wa para ma:takowit no: ta kwaltia wa:n a:mo... Yo:n kwaltsi:n porque a:mo posteki kwetaxtik sah yo:n kowit a: no: tikneki tikmatis kox no: nikmati. ke:mah nikneki nikmatis ox no: tiki:xmattok. Pos no: niki:xmati ke:meh i:n tia:yah a:taw ihkó:n nikitaya yo:n a:tawtekowit nejó:n... Pero a:mo wehkapania sayoh kó:n momahma:yo:tia wa:n... A:mo wehkapania No: tikwiah ke:masá: para yo:n ma:tat ika tikin... kiyowalowa:yah ihkó:n tikchi:waya wa:n ika tikinkwiah ne:n xilimeh te:nta:lilia:yah ma:tat ke:mah. Wa:n yo:n a:tawtekowit a:mo wehkapania momahma:yo:tia sah ke...Ka:n semi wehkapan mochi:wa, tepitsi:n sah semi wehkapan semi wehkapan se: *metro** wa:n tahko o:me *metro** tel wehkapan ya a:mo wehkapania wa:n... ke:meh se: *metro** wa:n tahko. A:mo wehkapania pero momahmaxalowa ihkó:n... Ke:mah ompakawi:n sah. Wa:n a:mo, a:mo nikihto:s tel wehwei mochi:wa ta: tsikitsitsi:n wa:n i... Pihpitsa:wak sah. Pihpitsa:wak. N' iteyo ne:n, achi ista:k wa:n ixo:chio... Ke:mah ista:k n' ixo:chio ke:mah ista:k n' ixo:chio wa:n... Ista:k. Pos no: ne:wi:n mochi:wa ompa ne:wi:n kwowtah ne: n' kwowtah a:mo... Yo:n mochi:wa no: oksé: taman mpa... Ompa n' tekowit onkak ompa no: taman wa:n [i]tech i:n ompa ne: kachi wehwei wa:n... Wa:n yo:n ne: a:taw no taman mochi:wa n' kowit wa:n neli a:mo we:ia tsikitsi:n sah mochi:wa. No: taman ompa tsik... Tsikitsitsi:n. Ta:lpantsi:n moskaltia. Yo:n i:pa a:mo moskaltia tak porin a:taw... I:pa iwki sah. I:pa iwki sah. kiliah a:tawtekowit *porque** [i]tech in a:t ne:n panihkak ke:masá: tatsa:lan de n' tet ompa yetok wa:n ompa ne: mo, mo... Moskaltia ait ke:ní:w monalwayo:tia ta: pos [i]tech in tet... Ke:mah. Ke:mah. A:mo kwi:ka n' a:t tak porin *siempre** tsi:tihtili:ntok wa:n yo:n kwaltsi:n ima:y ma:ahalaxtik a:tawtekowit pero yo:n pané:... Ne: a:m..., a:mo takwa:wak semi yo:n kwaltsi:n... kwe:kwetaxtik yo:n a:m..., a:mo posteki wa:n a:m..., a:mo posteki. kwe:kwetaxtik. Se: kikwi wa:n kwaltsi:n se: ki:... Se: kichi:wa [ih]kó:n yowaltik ke:mah. Ke:mah ihko:ni yo:n Se: k'chihkolowa to:s kwaltia para ne:n... Tak ma:tat no: se: ki..., kita:lia ika se: kite:nta:lilia para mah te:ntapowi se: ima:taw. Ika se: kinkwia ne:n xilimeh. Ke:mah. Ne onkaskeh n' xilimeh wa:n ke:mansá: pos ompa se: kita ne:wi:n wetstok n' e:wat wa:n pos ika mah se: kinte:mo:tia ke:mah yo:ni pero a:mo tsi:n... Pos a:mo *más** nikmati xa: tik... Xa: tikmati no: a:mo ta: no: yehwa sah no: nikma... Niki:xmattok neh yehwa n' tikwiah ke:meh yo:n tiahsih a:taw pos neli tiktekiah wa:n tikchihkolowaya para ma:takowit sayoh yehwa sah yo:n tik... Tiktatekiwtiah pero más... Para kowtati:l pos a:mo no: miak kite:maka ta: pihpitsaktik n' kowtsí:n ka:..., ka:n we:i kowit mochi:wa tako:t sah wa:n iteyo no: kwaltia para teisá: tak pos a..., a:mo tak a:mo xa: kikwah chiktehtsi:n ke:meh yo:n pero, pero... Ka:n se: kimati kikwah chiktehmeh tein mahxiliah de maya:ntokeh wa:n... Chiktehtsitsi:n mahokwiliah mahokwiliah mahokwiliah *de que** maya:nah pos ne: ika momaya:n polowah ma:ski a:mo k'kwa:skiah. Kite:mowah. Ke:mah motate:moliah. pos yehwa yo:n *de que** moneki mah nochi kwaltsi:n... *De que** [ke:]meh [e]kintsi:n tine:chtahtanih wa:n no: nimitsilih pos no: ka:nsika se: kitas yo:n tekowit [i]tech in a:t pos niman se: kihto:s i:n kwaltias para ma:takowit ke:mah. Yehwa *lo más** n' ta:tahmeh kikwih ne:wi:n... Ya:ya tech in a:t wa:n ompa kite:ntekih wa:n ki... Kikwih ya kichihkolowah. Wa:n no: ke:masá: kichihkolowa:yah wa:n kilpia:yah kaka... kakwomekat ke:mah. ke:mah ika kilpiah (...) para a:mo..., a:mo kaxa:ni para a:mo tohtomia. Pos yehwa nejó:n no: nik... Nikmattok no: tepitsi:n. Ke:mah. Pos yehwa sah no: nimitstahtania no: neh wa:n (...) no: niki:xmattok neh pero a:mo *servirowa** para tei nió:n para kowtati:l sayoh para yehwa sah ika se: tate:mowa a:ken a:tawnemi a:ken a:mo pos a:mo *kiservirowa** para tei pero ke:meh i:n se: noya:n se: a:tawnemi pos te: *servirowa** tepitsi:n sikera pos se: kitstinemi ke:meh i:n se:..., se: yowi [i]tech n' a:t se: kin... Ke:masá: ihkó:n *antes** tik... tia:yah [i]tech n' a:t ke:mah. ke:mah. Pos tikitayah yo:n tekowit. Wa:n timolia:yah i:n kwaltias para ne:n ma:tat tikchihkolo:tih ke:mah. Ke:mah. Tein mela:wak n' ima:y kite:maka kwaltsi:n para se: kiyowalowa ta: mela:wak seki n' ima:y. Sayoh *que** yo:n a:mo kwaltia para kowtati:l semi te... semi tel ye:ma:nik. Wa:n semi tsikitsitsi:n. tako:tik. ke:mah mela:wak. tako:tik sah. Ke:mah. Pos yehwa sah yo:n nekia nimitstahtani:s wa:n (...) de tiki:xmati pos kwali... kwalia no: que tiki:xmati mah se: motapowi. Pos ihkó:n *ya que** tine:chtahtania nika:n timona:mikkeh wa:n... Ke:mah. Mah se: kimati. moneki mah nochi timomatiltika:n para ne:... Mah se: kimati. Se: kitas se: ya:s [i]tech n' a:t pos se: ki... Ki:xte:mo:s ka:nika yetok n' tekowit ke:mah ihkó:n. Pos yehwa sah nimitstahtania wa:n ne: ne:chili moto:ka:y wa:n ka:ni tiwa:le:wak Pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián niwa:le:w San Miguiel Tzinacapan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vásquez no: ompa niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. *A bueno** tasoohka:matik.