*Bueno** pos ya:ke sepan nika:n timona:mikih ne:, nikneki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n... Yo:n kiliah to:tots... To:to:tsapo... To:to:tsapotkowit *o** to:to:tsapot e... Ka:ni mochi:wa yo:n, n'te:kakilih ke mochhi:wa nikahkwí:n tatampakopa xa: tiki:xmattos ke... N' kowit no:... ke:ní:w mono:tsa wa:n ke:niwki wa:n ke:niwki n' iteyo Pos no: kwalia ke nika:n timona:mikkeh itech nejí:n ohti tine:chtahtania kox niki:xmati yo:n to:to:tsapot. Kiliah ke to:to:tsapot wa:n to:to:tsapokowit. Yo:n niki:xmati pero a:mo... Yo:n a... Neh nikita a:mo semi telmotoma:wa wa:n i... A:mo semi wehkapania xa: ke:meh ma:kwi:l *metro** sah de wehka:pa:n wa:n a:mo ke:man nikita neh tel... Telwe:i mah mochi:wa nochipa pitsa:wak ihkó:n de pitsa:wak wa:n pos ki... Kipia n' i... N' iteyo e:yi e:yi n' iteyo wa:n kostik pero yo:n iteyo a:mo nikihtos telwehwei kwaltsi:n pahpatachtik sah ihkó:n iteyo yo:n ke:meh yo:n kowach n' iteyo. Ihkó:n iteyo wa:n pos neh nik... Nikita kihtowah ke seki:n ne:n kihtowah ke we:lik ne:n ipa:ne:wayo neh sayoh nikita ke:meh ne: wetstok oso ne: pilkatok a:mo ke:man nikteki. Ne: ka:mpa nitato:ka no:... No: onkak nejó:n to:to:tsapot, pero a:mo ne:... A:mo nikteki ya:ke nika:n tine:chilia ke no:... A:cha: no: we:lik pos nijó:n kwal... Kwali se: k'tekis ke:mah. I:n a:mo nikmati pero pos no: kwali tine:... Tine:chili:s neh no: nikitstinemi no: niki:xmattok Pos neh no: niki:xmattok yo:n n' kwowit mochi:wa ne:... Neli ka:n semi wehweia mochi:wa ka:mpa i:n se: tato:ka i:n tatampakopa mochi:wa semi wa:n nejó:n ka:n wehkapania semi telwehkapan telwehkapan yowi ke:meh ma:kwi:l *metro** semi wehkapan wa:n a:mo motelmahma:ytia *si no que**... Ka:n no:... Ka:n no: kika:wah ke:meh kima:xi:mah pero ka:mpa kima:xi:mah yo:n a:mo wa:ki yo:n... Yo:n nejó:n de kima:xi:mah a:mo ika wa:ki *si no que** ihitsmoli:ni sepa *cada** xiwit kima:xi:mah itsmoli:ni *como siempre** seki kowit kima:xi:mah wa:ki yo:n a:mo wa:ki yo:n a:mo mone:neki tak. *Porque** kima:xi:mah itsmoli:ni wa:n de itsmoli:nia pos nejó:n *por eso** a:mo weh... Eh... Wehweia semi *porque** achi:chika kima:xi:mah wa:n i:pa ihkwi sah n' kowit a:mo wehwei mochi:wa i:pa ka:n wehwei mochhi:wa *porque**... Wa:n mochi:wa ompa sah ne: tatampakopa *más** a:mo mochi:wa ne: kowtah a:mo se: kitas. Ne: kowtah a:mo mochi:wa mochi:wa i:nika:n sah tatampakopa ka:mpa tato:kah. Wa:n nejó:n iteyo neli ne: *cuando** x... *Cuando** de selik n' iteyo xoxoktik xoxoktik wa:n mes... *Casi** ehe:yi ne:n mokwitok yo:n kowtet wa:n *cuando** chi:chhi:le:wia... Ye:kkohkostik, chika:wayatia ye:kkohkostik wa:n *cuando más** oksi a chi:chi:ltik a ne:n moka:wa yo:n kowtet yo:n oksik a n' chi:chi:le:wi a tahtamati ke:meh yo:n chechelo:texokot ma:pa:pata:wak n' iteyo ihkó:n e:he:yi nene:tstik moke ihkwi yo:n kowtet tamati wa:n no: ipa:nnakayo we:lik komo se: kikwi neh ke:masá: ompa ne: n'tekiti ne: mi:lah nik... Nikteki yo:n tein oksik a nimopehpenia oksi pawetsi wa:n nik... Nikwa tsope:k yo:n kowtet n' ie:wayo a:n tsope:k tsope:k mahyá: yo:n... Mahyá: *manzana**, ihkwi ika se: kitetexowa tsope:k pero a:mo wehwei tsikitsitsi:n iteyotsi:n tsikitsitsi:n sah Pos neh a:mo ke:man nikita ne:wi:n kowtah ne:wi:n nitekititinemi ka:n mochi:wa kowtah. A:mo ke:man nikita mah onka ompa ne: yo:n tsapot yo:n *más** nikita ka:mpa se: tato:ka ihkó:n ka:nsika ne:n yetok nejó:n kowit wa:n *por eso** no: nikitani ki... Ompa mochi:wa. Kima:xi:mah wa:n ompa itsmoli:ni a. Nijó:n itsmol *después** moskaltia wa:n ompa ya sepa mochi:wa, ompa sepa ta:ki ne:n i... yehwa ya sepa ta:kia n' iteyo. Ita:kka wa:n tsilia ne:n neh a:mo no: nikmati kwalia ke tine:chilih ke... Ke we:lik ne:n ipane:wayo ke:mah. neh sayoh nikita ya ihkó:n pi:ktok pero a:mo nikmati ne:n... Pero ekintsi:n semi kwaltsi:n ke:meh i:n timona:moikih se: motapowia wa:n se: molia ke:mah. Kox no:... No: se: ki:xmati nejó:n tsapot. ke:mah. Wa:n ekintsi:n nika:wí: mah se: kite:mo ne:wi:n a:mo se: k'ahsis ta:... nika:wí: a:mo onka yo:n, yetok sah n' ka:mpa mochi:wa no: nikahkwí:n a:mo onkak. A:mo onkak a:m... A:mo inkak wa:n pos neh nikitani ne:n, pos n' ixo:chio pané: ista:k, pané: mo... Mo... Mota:lia ihkó:n ista:k n' ixo:chio. ista:k. Ista:k n' ixo:chio wa:n i... Ne:n nikitani ne:n kohkostik ne:n i... N' ipa:ne:wayo seki eheeh ke:mah. Wa:n yo:n *cuando... Cuando** ta:ki ata mote:tekpa:nilia ne:n itech n' i... Itech n' *irracimo** ya de n' ita:kilo Kohkostik wa:n... Tamati ke:meh yo:n witsikite:mpi:l iteyo mochi:wa ihkwi mopehpechowa ike:span de mote:tekpa:nilia ne:n kowtet. Motekpa:ntiw ihko:ni. Ke:mah ike:span wa:n ompa chika:waya. Eheeh motekpa:ntiw ike:span, itech n' *irramitas** ompa mochi:wa ne:n, ompa chika:waya tein... Tein oksik a chi:chi:ltik wa:n tein chika:wati a kostik ompa chika:waya ne:n... Wa:n tein selik xoxoktik ihkwi yo:n ne:n kowtet. O:me... O:me taman, e:yi taman s... De... Pero yo:n tsikitsitsi:n Ke:mah de... E:yi taman komoke *cuando... Cuando** selik ok xoxktik. Ke:mah wa:n *cuando, cuando... Cuando** chika:wayati oksitia kostik wa:n *cuando** oksik a chi:chi:ltik. Chi:chi:le:wi a wa:n... Ihkwi yo:n se: kimati a oksi a chi:chi:ltik. Ke:mah yehwa yo:n Pos yo:n a:mo teh pahti i:pa sayoh tikitah sah ke... Ike onkak sah ne: ka:mpa se: tato:ka wa:n yo:n a:mo tikmati kox no: kwaltia para teisá: se: mopahtia *o** sayoh se: kikwi *hasta** ompa sah no: kowta... Kowtati:l se: kwalki pero a:mo we:i... A:mo we:i miak kowit kite:maka *si no que** tsikitsi:n yo:n ramitas, pihpitsaktik, kowtako:t sah. Wa:n teh xa: tikmati ke:maniá:n xo:chiowa oso ke:maniá:n ...? Pos a:mo n'mati a:mo... Ka:n 'chi:wa *cuenta** no: pero neli xo:chiowa wa:n teyowa pero a:mo t'chi:wah *cuenta** ke:maniá:n pero neli *más** se: kita niman n' ita:kka ne:n iteyo ke:mah. Pos no: *igual** neh ke:masá: nikita sayoh n' iteyo yo:n *más** se: kita. Ke:mah. ke:mah. Kanah ka:n, ka:n se: kimati katí:n me:tsti ne:n xo:chiowa a:mo t'mati katí:n me:tsti xo:chiowa A:mo ke:man nikita katí:n to:nal ne:n... Katí:n to:nal... Metsti chika:waya katí:n to:nal ne: xo:chiowa neh sayoh nikita ne:n *cuando, cuando** onkak ya Ke:mah no: ihkwi neh *cuando** onkak ya wa:n pos yo:n no: kwaltsi:n ke:masá: no: mela:wak mochi:wa n' ikowyo no: ihkwi neh ka:n t'matih ke:maniá:n xo:chiowa ke:maniá:n ne:... Kati:n... Ke:mah. A:mo moskaltia we:i i:pa tsikitsi:n sah. Pero a:mo ke:man nikitas neh telwe:i kowit teh xa: tikitani xa: toma:wak n' ikowyo i:pa iwki itekiw sah. Ke:mah. Neh nikitaya *lo más** ihkó:n wa:n pos no: mahma:yo:tia pero neh a:mo ke:man nikita kox no: kikwih para kowtati:l pos se:... Se: kwalki de ompa se: kite:nxi:ma mi:lah se: kwalki pero neh nikwa:lki ompa ne: n'tato:kaya nikwa:lwi:kaya ne:n para kowtati:l pero ka:n miak ki:sa tepitsi:n sah ke:meh ka:n miak *ramas** kipia. Wa:n yo:n no:, no:... No: kwaltsi:n tata tak a:mo tata kwaltsi:n pos ta: takwa:wak n' kowit yo:n pos neh nikita ompa ne: kite:nxi:mah pero a:mo, a:mo nikwa:lkwi, nimolia ta:ká:n a:mo tata ke:mah. Ke:mah neh nikwa:lkwi neh ke ompa t'tato:kayah pos nikwa:lwi:kaya wa:n ta: neli no: tata no: kwaltsi:n. Pero ka:n miak kite:maka yo:n n' i... Ima:kowyo a:mo miak kite:maka ta: tsikitsi:n kowtsitsí:n. Tepilitsi:n porin pihpitsa:wak semi. Pihpitsa:wak. Pihpitsaktik. Ke:mah. Ompa ne: osto:ka:pan ka:mpa ika ne:n tato:ka Bonifacio ompa semi onkak n' kowte:meh pero kima:xi:mah ompa kito:kiliah et *por eso** ne: k'ka:wtokeh ne:n kowte:meh. para n' et ompa kita:liah. Para et ompa, ompa kito:kah n' itsi:ntan para mochi:wa a:mo wehwetsi ke:meh i:n owasi:n pos wehwetsi wa:n kowte:n a:mo wetsi ompa itech mopacha:nia wa:n ompa ki... Ta:ki a n' etí:n Pos kwaltsi:n no:... Ompa, ompa ne: ka:mpa tato:ka Bonifacios i:n ta:lpan semi telnochi yehwa yo:n tetah ne:... Yo:n to:to:tsapot nochi yehwa. Nochi yehwa. Nochi yehwa ompa ne:... Ompa no: tikitakeh i:n ke:maniá:n t'takelpacho:toh wa:n ompa miak onkak no: ke:mah. Miak onkak. Pos yehwa sah yo:n ika nimitstahtania ke no: iwkia tiki:xmattok ke:meh niki:xmati wa:n ne:chili moto:ka:y wa:n ka:ni tiwa:le:wak. Pos semi kwaltsi:n no: tine:chtahtanih i:n to:to:tsapot kox no: niki:xmati wa:n neh nimitsilih ke no: niki:xmattok. Ke:mah. Pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián niwa:le:w de San Miguel Tzinacapan. Ke:mah. Pos neh no: *igual** nimono:tsa niErnesto Vásquez wa:n no: niwa:le:w ompa San Miguel Tzinacapan.