A:man *este** tite:chtapowi:ti i:n ta:taman chalawih tein onkak nika:wí:. Tikihtowa tiki:xmati pos *este** na:wi taman, ekinika xte:chatapowi ke:niwki i:n chalowih chi:chi:ltik. Ka:ni mochi:wa, ke:niwki xo:chiowa, ox we:i *o este** a:mo semi we:i ne: moskaltia, ikowyo ox toma:wak, toni kwaltia, xa: ika se: motatsi:ntsakwia, kowtati:l oso teisá: pahti. Tein teh t'mattos, xte:chtapowi. A:, pos neh name:chili:ti de n', de nikmati ihkó:n, de i:n kowtah ninemi de toni ika tikwih. I:n chalawih de n' chi:chi:ltik nehjó:n pos *a veces** se: ki..., kitehteki wehwei, nehjó:n a:mo tapa:ni, se: kiteki achi tsikitsitsi:n, seki kipia n' ii:x ihko:ni, sepa ne:n kowit pos pané: yo:n ihi:xaktok. Ihi:xaktok wa:n pos a:mo kineki ye:ktapa:nis, se: kikwi pero n' ikehke:span se: kimaga. entó:s yo:n chi:chi:lchalawih. Wa:n sepa ok se: kita ne: wehkapantia *siempre** wa:n wehkapan mochi:wa, wehkapan wa:n mota:lia ne:n ihkó:n moso:sowa ihkó:n, moso:sowa. Ya ima:te:mpan ihkó:n mota:lia we:wehka sah nimitsilia, a:mo *más** mochi:wa *porque** pos yo:n tikwih *solamente** para kowtati:l oso ne:n yo:n no: kwaltia para n' tapala:n. Tapala:n ne:n panxi:ni wa:n tikwih para ne:n tapala:n ihkó:n para ne:n kahbe:ntsi:n *o** para teisá: pla..., nehjó:n ihkó:n tomatsi:n tikta:liliah. Teisá: ihkó:n [...], de n' chi:ltekpin tikta:liliah wa:n 'chi:wah se: tekoch ihkó:n wa:n ompa tik..., tikpexo:ntia ika yo:n tapala:n wa:n ompa tikpantsi:nketsah ya ne:n *matita** de n' tomat, pos kwaltsi:n mochi:wa. Wa:n pos nehjó:n ne:n n' ima:yo, achi ma:..., ma:nextik, ma:nextik wa:n pos yehwa ya seki nehjó:n mehmelaktik wa:n seki nehjó:n ihkó:n mochihchihkolowa. Entó:s pero kwaltia kwaltsi:n tata para ne:n kowtati:l, pero nehjó:n a:mo, a:mo tikwih para teisá: ihkó:n nikihto:s timopahti:skeh, yo:n nochi tikwih para ihkó:n ti, tikwih para tokalihtik, te:chtamolo:ntiliah i:n pane:laha:tsi:n te:chmolo:ntiliah. Teisá: tapalo:ltsi:n pos te:chmaniliah pos yehwa tikwih ne:n kowtsí:n wa:n pos *solamente** para yeh ne: tikwih, para nikihto:s yo:n teisá: ika timopahti:skeh pos a:mo, a:mo tikmatih, pané: a:mo no:, pané: a:mo weli, ta: yehwa yehwa ne:n tikwih para nochi para te:chservi:rowa para ne: ti..., tim..., tikwih para ne: tokalihtik. *[Por]que** tokalihtik miak taman te:chpolowa, soh yehwa tayeka:ntok, nehjó:n yeh, yeh tayeka:ntok nehjó:n, yeh tayeka:ntok nehjí:n kowtsí:n *porque** koma:mo kowtsí:n nehjó:n a:mo, a:mo tietoskeh, nehjó:n yehwa i:n tikwih wa:n pos no: seki nehjó:n ista:k n' i..., ixo:chio. Ka:mpa ima:te:mpa ihkó:n, ihkó:n yowi ixo:chio, achi mooholo:chowa. Mooholo:chowa wa:n nehjó:n pos i:n nika:n iekapan achi, achi pané: achi kohkostik tepitsi:n n' iekapan ya. Yehwa nehjó:n tikwih wa:n ie:wayo achi, n' ie:wayo acho nextik, nextik nehjó:n, achi, achi ihkó:n pané: ta:tapaloh, yeh ta:tapaloh pané: yo:n kipia ihkó:n yohyowaltik, tikiliah ne:n .... Wa:n yo:n a:..., a:mo no: semi wehka:..., wehkapantia ne:n mochi:wa ne:n melaktsi:n ihkó:n ta: nehjó:n achi chi..., mochihkolowa wa:n yo:n ike:span achi ihkó:n mo..., achi pahpala:ni entó:s ompa se: kitektiw, se: kitektiw para se: kitapa:na, a:mo welye:ktapa:ni. Pero nehjó:n no:, no: kwaltia para ne:n kowtati:l. Kowtati:l tikwih pos yehwa ne: tikwih pero yo:n a:mo, a:mo nikihto:s ke, ke teisá: ihkó:n te:ch..., te:chpale:wia para ne:n ika timopahti:skeh ta: i:n tikwih sayoh para ne: toko..., kowtati:l de n' tokalihtik. Ika te:chtamolo:ntiliah. I:n totapalo:l, teisá: emo:ltsi:n te:chkechiliah *o** kiltsi:n pos yehwa ika kimanah, kiltsi:n, ke:masá: nakatsi:n no:, ke:masá: wa:n yo:n piotsi:n ke:masá: kimik..., kimiktiah pos *este** no: te:chchihchi:wiliah ihkó:n pos ki..., ika ki..., molo:ntiah, mm. Wa:n oksé: chalawih. A:, oksé:, ne: chalawih no:, no:, oksé: chalawih de yo:n name:chilia ista:k achi tohmiyoh, yo:n, yo:n, yo:n *siem..., siempre** tapa:ni yo:n. Se: kimaga tatahkoya:n ihkó:n *siempre** ihkó:n motapowa, motapowa wa:n ki:stiw *siempre** Entó:s sepa se: kimá: ihkó:n tapa:ntiw ihkó:n, tapa:ntiw, yo:n *siempre** nehjó:n tahtapa:ni *porque** achi yema:nik. Achi yema:nik wa:n, achi [ye]ma:nik nehjó:n chalawih se: kima:ti ihkó:n, ke:masá: pos kwaltsi:n se: senki:sa, se:senki:sa yo:n ch..., ihkó:n tikiliah kowtatapan. Kowtatapa:n *porque** tikchi:wah ihko:kó:n yo:n, yo:n kwaltia ma:ski achi we:weyak se: kitehteki, yo:n achi we:weyak nehjó:n i:n kwali tapa:ni, nehjó:n yo:n nehjó:n kwaltia para no: .... Seki yo:n, yo:n achi ma:pa:pata:wak tikiliah ne:n ista:kchalawih ne:n achi ihihwiyoh wa:n kipia ihkó:n teisá: yehyewaltik ihkó:n ke:meskia seki tapal wa:n achi chihchi:chi:ltik yo:n ike:sko ihkó:n, achi ihkó:n te:temo:tok, *casi** achi kwi:kwiltik. Entó:s yehwa yo:n ne:n tikwih nochi n' i..., ima:yo, ima:yo yo:n achi moketsa ihkó:n wa:n yowi ahko mela:wak, mehmela:wak wa:n i..., ima:te:mpan pos ompa ki:stiw ihkó:n iselo. Iselo ki:stiw ka:mpa ihkó:n mos..., moskaltihtiw, ihko:ni, moolo:chowa ihkó:n wa:n achi mehmela:wak wa:n ima:te:mpan ihkwí:n sehselistiw. A: sehselistiw, entó:s ne:n tikwih no: seki ihkó:n para ne:n tokahbe:n tiktsi:nte:miliah *o** tikchihchi:wah ihkó:n se: tik..., tikte:mah ihkó:n se:, ihkó:n tik..., sekosah tiknehnechikowah. Tiknehnechikowah wa:n seko sah tikte:mah pos ompa ne: tikte:mah, ke:masá: mochi:wa ompa tikta:liah yo:n ayohtsí:n oso yo:n witstsi:n. Ompa tiktsi:nta:liah wa:n ompa ya ne:n selia, ke:meskia yo:n ixwa. Entó:s nehjó:n no:, no:, no: semi, no: kwaltia, no: kwaltia pero nehjó:n yehwa yo:n, yo:n tikwih, mm. Kati:ni chalawih tein teh tikto:ka:itia chalawih ma:pa:pata:wak, xne:chtapowi ke:niwki. A: yo:n chalawih ma:..., ma:pa:pata:wak achi kipia, pané: achi ihih..., ihihwiyohtsitsi:n kipia ihkó:ni ike:span *hasta** ahko. Ke:mah seki chalawih ne:n acchi ma:pa:pata:wak *porque** okseki achi ma:pisi:ltik, ke:mah. Wa:n i:n toni kwali se: kikwi. Pos i:n yeh..., yehwa se: kikwi para yehwa ya ne:n kowtati:l, kowtati:l wa:n yehwa no: tepitsi:n no:, no: kina:miki para ne:n tapala:n pero pos yo:n no: se: kichi:wa de ke se: kohololowa wa:n seko sah se: kite:ma wa:n pala:ni *más**. Wa:n okseki yo:n nimitsilia chi:chi:l, yo:n pa:nxi:ni wa:n wetstiw ihkó:n, ihkó:n motila:wa, pos yeh no: weli se: kohololowa para se: kite:ma itech tekoch ne:pa para ompa se: kita:lia ya se:, yehwa ya n' tomatsi:n pos no:, no: *igual** pero i:n ista:k i:n no:, no: weli pero achi ma:pa:pata:wak, mm A:man i:n chalawih tein mono:tsa xonekwil ¿Ke:niwki? A: xonekwil, i:n xonekwil ne:n xoxoktik, xoxoktik wa:n ne:n exo:tsi:n mochi:wa wa:n ne:n ima:yo achi ihkwi:ntsitsi:n, a:mo semi we:weyak, ihko:kó:n, achi ahalaxtik wa:n xoxoktik no: n' ima:i. Ima:i wa:n ne:n exo:tsi:n, tikiliah exo:tsi:n xoxoktik *cuando** yo:n achi selik ok Selik ok nochi ne:n i..., [tein] de se: kikwa kwaltsi:n ista:k ihkó:n, ihkó:n panpi:ktok, panpi:ktok pero iteyo ne: ti:ltik. Ti:ltik wa:n achi yo:n kiliah ne:n kahfe:ntik, ne:xtik, entó:s iteyo wa:n yehwa yo:n ne: tik..., tikwih nehjó:n achi tsope:k Tiki:xtiliah wa:n tikwah ya ne:n ipaniá:n, kwaltsi:n pochiktsi:n, entó:s tiki:xtiliah wa:n tikwah ya, yo:n we:lik, yo:n we:lik pero yo:n a:mo semi wehkapantia. We:noh wehkapantia pero ahko ihkó:n moso:sowa ya ihkó:n, ni:nipaka ihkó:n mo:wika ya, ompa ye..., yehyetok ihkó:n ke:meh nika:n yetok ne:n ima:i ihkó:n ima:i entó:s ompa ya ihkó:n moma:..., mopampihpilowa ya. Mopampihpilowa ya *cuando** se: kita ke chika:wak achi pané: mochi:wa ihkó:n ra..., no:, i:ixtapal no: ke:meskia yo:n kwi:kwi:ltia nehjó:n chalawih. Pos yo:n kwi:kwiltia achi kostik moka:wa *cuando** yo:n se: kita ne:n chika:wak a. Pero seki chalawih, ne:n yehwa ne:n xonekwil pos *cuando** chika:waya moyo:kolia ihkó:n tsaya:ni, tsaya:ni wa:n ki:sa n' iteyotsi:n. Ke:masá: paweitsi oso ke:masá: ompa ki:sa n' i..., inalwayotsi:n, ompa ki:sa inalwayotsi:n wa:n ki:sa se: xiwtsi:n. Ke:mah ompa, ompa ne: ke:meskia mochika:waltia wa:n de pawetsi a pos no:, seki pawetsi a *o** kitamo:tah ne:n chiktehtsitsi:n pos nehjó:n ta:lpan ya monalwayo:tia ihkó:n, ixwa wa:n ko..., *hasta** se: kita ihkó:n *matitas** ne:n ixwak a de ihko:ntsitsi:n, ke:mah. No: kwali se: kikwi kowtati:l. Nehjó:n no:, ima:yo no:, no, no: weli wa:n no: se: kikwi pero yo:n ne: se: kitahtapa:na a:mo wel ye:k se: kitahtapa:na nehjó:n yo:n a:mo kachi, a:mo kachi ye:ktata. Yo:n a:mo *igual** tata *porque** pos *siempre** achi chichinawi, no: tata de kwaltsi:n wa:kik pero de sepa a:paltik a:mo, a:mo, a:mo *igual** tata. Mm, katí:n ima:yo tepitsi:n tata no: *porque** yo:n achi tihtila:wak n' i..., ie:wayo. Ie:wayo tihtilka:wak wa:n no: de wa:ki a komohkó:n se: kita achi pala:ni a pos ki:sa ise:lti n' e:wat, moka:wa sayoh ihkó:n kowtsí:n ya, no: *igual** ne:n ihkó:n ne:n kowtati:l pos no:, no: ki:sas nehjó:n seki ie:wayo, ie:wayo tihtila:wak ihkó:n, ihkó:n de tihtila:wak achi. Nehjó:n wa:n nehjó:n ahko ne:n n' ima:i achi kahkana:wak n' ie:wayo pero ne: ka:mpa ne:n toma:wak, toma:wak ne:n kowit achi tihtila:wak ke:mah yo:n pos no: kwaltsi:n ihkó:n, ke:meskia kipia ihkó:n nehjó:n i:ixtapal pané: yo:n tapal ihkó:n kipia yoh..., yohyowaltik no: ike:span no: ihkó:n achi chihchi:chi:ltik, mm. I:n okseki chalawih tein a:mo xonekwil no:, no: kwali se: kikwa oso a:mo wel, a:mo wel se: kikwa. Pos no: nehjó:n okseki chalawih a:mo weli, yeh..., *solamente** yo:n kiliah komekachalawih ke:mah. pero okseki a:mo, seki onkak ne:wí:n kowtah tikiliah, kowtahchalawih, yo:n kowtahchalawih a:mo we:lik. Mm, yo:n kowtahchalawih a:mo we:lik, welik *solamente** de nika:wí: chalawih *porque** nehjó:n yo:n tikiliah komekachalawih pero yo:n komekachalawih a:mo *porque** tikiliah ya sayoh komekachalawih, yo:n nehjó:n ihkwí:n i:ixtapal kipia ke:meskia se: tapal ihkó:n achi, achi, achi xohxoxoltik, ihkó:n, ihko:ni. Achi ihihwiyoh, ihkó:n ya:yahtok, ihkó:n ya:yahtok tikiliah komekachalachih, entó:s yo:n no: ke:masá: taihtik se: kinahxilia seki okwiltsitsi:n seki okwiltsitsi:n taihtik ka:mpa ne:, a:it ke:ní:w panowah koyo:niah nehjó:n n' e:watsi:n *porque** yo:n, yo:n *siempre kana:wak. Yo:n e:watsi:n de se: ki..., ihkó:n se: kitapowa kwaltsi:n ihkó:n se: mokawa n' e:..., e:watsi:n, ke:masá: kipia seki ihkochtsitsi:n ihko:ni, ihkochtsitsi:n ihista:k. Ista:k wa:n yehwa yo:n ki..., kikwah no: ne:n chalawih, kikwah *porque** tsope:k, tsope:k ne:n ch..., chalawih tikiliah, tsope:k nehjó:n ihk..., ihkwi:ntsitsi:n ne:n chalawih ihkó:n no:, no: tihti:ltik wa:n seki yohyowaltik, seki ihkó:n we:hwei wa:n seki yohyowaltik ke:meh .... Ihko:ni wa:n no:, wa:n yo:n yohyowaltik ihkwí:n ne:n chalawih ini..., [kitah] ihkó:n pos ke:masá: no:, no: no: tapa:ni, no: tapa:ni wa:n pos nehjó:n no:, no: kwaltsi:n we:lik. Pero n' okseki ne:n a:mo, a:mo we:lik, yo:n seki kiliah kowtahchalawih, yo:n a:mo we:lik *porque** yo:n a:mo a:kin kachi, kachi kiteki. Ke:masá: ke:meh i:n tehwa:n ka:sá: ika tikitah ne:n [se]ki pi:piltsitsi:n kihto:s niktekiti ne: chalawih, ne:, ne: we:lik, ne: kiliah komekachalawih. Pos no: se:, no: kiniliah xiktekiti pero semi xi..., ximokwida:ro, *no sea que** tiktolo:s iwa:n i:n okwiltsi:n [tein] de n' kipia. Wa:n kihtowa "a:mo ta: niktekiti, niktekiti i:n, *¡ay! takah neli ka:n nikitak" kihtowa "kipia i:n, i:n okwiltsi:n" "Wa:n ke:niwki", "pos ta: ista:k, ista:k okwiltsi:n!, "A:", "kwahtoya ne:n chalawih, no: kikwa takah" "*¡ay!** semi, semi" kilia "semi, xikwa" ki[lia] "pero semi ximokwida:ro *porque** i:n, *no sea que** tik..., motoskako moka:was *o** itech nika:n i:n, nika:n moye:lpan oso itech mote:noh", "a:mo" kihtowa "ta: nimokwida:ro:ti wa:n nik..., nikwa:ti, nehjó:n nik..., nikpixkati" Pero yo:n se: ki:xtilia ihko:ni wa:n se: kikwa ya ne:n, pero yo:n no:, no: se: kikwa ne:n *cuando** mote:nta[li]lia wa:n se: kimaka wa:n *después** soh se: ki:xtia i..., iteyotsi:n, iteyotsi:n ihkwí:n seki ohololtik ihkó:n se: ki:xtia, *porque** komo se: ki..., kitapa:n nehjó:n, se: kitapa:n a:mo, ke:meskia yo:n te..., te:ka:kampi:tsa. Te:ka:kampi:tsa n' i..., n' i..., iteyotsi:n. Ke:mah *porque** iteyotsi:n a:mo, a:mo we:lik, ke:mah, we:lik seki kihtowah ne: no:, no: we:lik kite:tewa:tsah pero neh pos neh a:mo ke:man nik..., nikita yo:ni pero nehjó:n yehwa yo:n komo se: kixama:nih ika se: itan pos nehjó:n te:ka:kampi:tsa, ke:mah. I:n oksé: chalawih, tein tikilia kowtahchalawih ¿Ke:níwki? Pos yo:n, yo:n wehkapantik wa:n ni:nipaka kipia ke seki exo:tsitsi:n ihkó:n, seki exo:tsitsi:n pero nehjó:n achi ihkwí:n mehmela:wak pero se:, se: kowit nehjó:n no: ma:pisi:ltik yo:n onkak ne:wi:n, nika:wí: por, nika:n ka:mpa Tozán, ompa onkak itech itsi:ntan tepe:t, onkak nehjó:n kowtahchalawih, ke:meskia mopihpilowa ya itech i:n tepe:t, mm. Ompa onkak pero yo:n a:mo we:lik. Wa:n ie:xo:yo we:weyakia We:weiakia ihko:ntsitsi:n, ihko:ntsitsi:n pero achi a:mo, ke:meh i:n noma:i ne:n, achi nehjó:n mehmela:wak, yo:n a:mo pahpatachtik, yo:n mehmela:wak. Mm, ihkwi:ntsitsi:n de we:weyak, yo:n achi nehjó:n nehnextik, mm, yo:n, yo:n a:mo we:lik yo:n, mm. Yo:n komo se: kikwah kihtowah te:..., te:mikti:s *porque** a:mo se: kimati ox ne:n, pos yo:n a:mo kachi kikwah, se: kita ompa ne: kipanxi:niah yo:n chechelo:meh, yo:n semi kikwah, chechelo:meh. Kemah, yehwa yo:n nikmattok, nikmattok sayoh we:lik de tein ekintsi:n name:chilih seki, seki de n' mochi:wa. I:n .... Wa:n ixiwyo ke:niwki kowtahchalawih. A:, ixiwyo ihkwí:n, ihkwí:n achi ma:yohyowaltik wa:n achi pané: ma:..., ma:nehnextik no: wa:n nochi se:, nehjó:n semi ka:n semi, *cer..., cer..., ce:cerca** kipia nehjó:n nika:n, nika:n i..., iekapan. Ke:mah, iekapan wa:n i:n kowit ihkó:ni, ihko:ni wa:n ta:ki a mo..., ke:meskia t..., iwa:n komekat moihilpia wa:n ompa ne: mo..., ompa ne:, ompa ne: ki..., mochi:wa, mm. I:n kowtahchalowih tikihtowa mochi:wa tepe:tah wa:n i:n okseki chalawih ¿Ka:ni mochi:wa? Mm, mochi:wa nehjó:n itech yo:n ka..., kahkafe:ntah, mm, kahkafe:ntah ka:mpa ihkó:n oso kahkaltsi:ntan seki mochi:wa, seki ne: kahkafe:ntah. Ke:meh nika:n ka:mpa nemia nika:n kiliah Tosa:nko. Pos ompa miak onkak chalawihmeh, ke:meh kowtah ya pos miak onkak ompa miak taman de ne:, de i:n name:chilih i:n chalawih *solamente** ompa nikitak. Pos no: nika:n tikitah yo:n okwiltsitsi:n kima:kwahtokeh, yo:n, no: seki onkak, nika:wí:, nika:wí: no:, no: onkak chalawih ke:meh nika:n i:n tikitstokeh, i:n no: onkak chalawih pero no:, nochi ta:taman. Pero yo:n tikiliah xonekwil yo:n onkak no: ampo:wi:n no: pero nika:n, nika:n tosa:nko no: onakak. A:mo semi, no: ka:sá: ika ki..., ka:sá: ika kito:kah *porque** we:lik. Mm, ne: kampa tietoyah tehwa:n ne: kaltsi:ntan pos yeh name:chilia ke no: taman se: chalowihxonekwil, mm, no: taman ka:mpa tietoyah, ka:mpa ne: tiwa:le:wkeh pos kaltsi:ntan no: kitamo:tak no:pá:n ne:n *semillita** wa:n ompa ixwak, entó:s we:i mochi:wak, mm. Ke:meh no: ne: ke:man ya tiwa:lpanki:skeh, mm. Wa:n yo:n seki chalawih no: mochi:wa ke:meh i:n kahfe:ntan *o** i:ksá: mochi:wa kaltsi:ntan, yo:n seki kito:ka:itiah exoyema:nchalawih, tiki:xmati oso a:mo tiki:xmati. Mm, pos seki niki:xmattok yo:n, yehwa ya nimitsilia we:weyak mochi:wa wa:n seki we:i wa:n seki tsikitsitsi:n. Se..., tsikitsitsi:n, seki nik..., niki:xmattok no: pero a:mo yo:ni, se: exoyema:nchalawih no:, no: mono:tsa exoyema:nchalawih pero a:mo miak ta:ki. Yo:n ta:ki ihkwí:n, ihkwi:ntsitsi:n sah wa:n ke:masá: kipia oho:me sayoh, oho:me ne:n taihtik de n' se: kikwa, oho:me sah, ihko:kó:n. Nika:n i:n ihkó:n de, de weyaktsi:n wa:n nika:n mota:lia se: exo:tsi:n tein se: kikwa ihkó:n wa:n sepa oksé: ihkó:n, a:mo we:weyak, yo:n a:mo miak ta:ki, a:mo miak ta:ki nehjó:n. A:mo miak ta:ki wa:n semi tsikitsitsi:n, ke:mah, semi tsikitsitsi:n yo:n kowit wa:n yo:n nimitsilia a:mo no:, a:mo nochi wel tapa:ni nehjó:n kowit. Pero tein yo:n we:weyak yo:n ke:mah, yo:n no: tapa:ni pero no:, no: *igual**, no: semi tata pero a:mo, a:mo *igual de que solamente** mah semi tel mah wa:ki. Pero de ihkó:n a:paltik a:mo tata, mm, a:mo tata. Wa:n i:n se: pos no: *igual**, no:, no:, no: tata, ima:yo no: tata pero yeh nehjó:n tsikitsitsi:n ne:n exo:tsi:n mochi:wa wa:n ihkó:n mopihpilowa, a:mo semi telmiak ta:ki ma..., sa..., o:me sah *o** e:yi sah kichi:wa. Ehe wa:n okseki pos miak, miak ihkó:n mosa:salohtiw, kie:ra ihkwí:n exo:tsi:n pos mosa:lohtiw *hasta** ima:te:mpan wa:n i:n se: a:mo semi, a:mo miak mochi:wa, mm. Seki chalawih tein a:mo nika:n kayo:t, a:mo tiki:xmati teh, tein a:it ka:ni kiwa:lkwikeh, ox ne: tanikwa:kopa oso ahkwa:kopa, a:mo se: kimati ka:ni ne:n wa:le:w pero i:ksá: nika:wí: *este** onkak chalawih tein a:mo nika:n kayo:t. Xa: tiki:xmati sake:ra se. A:..., a:mo niki:xmati, mm, a:mo niki:xmati *porque**, pos tikitah ne:n kwa:lkwih yo:n pero a:mo tikmatih ke:ní:w, ke:ní:w moskaltia. A:mo tikmatih ke:ní:w ixiwyo *o** ke:ní:w, ke:ní:w ikowyo, entó:s sayoh tikitah ne:wí:n kwa:lkwih nika:n Cuesala:n kinamakah pero a:mo tikitah, tikitah ne:n chalawih ihkó:n kwa:lkwih pero a:mo tikmatih ke:ní:w moskaltia, ke:ní:w ikowyo *o** ke:ní:w ox tikwiskeh para tokowtati:l *o** tikwiskeh para tiktahtapa:naskeh. A:mo tik..., a:mo nikmati, *mas bien** a:mo nikmati, ke:mah. We:noh, a:man xite:chili ne:n moto:ka:i. Pos nehwa nimono:tsa ne:n Anastacio Nicolás Nehwa ninemia nika:n Tozán Jonotla pero ekintsi:n nietok Xopana:ko, mono:tsa ne: Xopana:ko, San Miguel Tzinacapan. Nikpia e:yi powal ika e:yi xiwit de n', de ninemik pero ninemik nika:n Tozán, mm.