*Bueno** Ernesto nika:n sepa ti..., timonohno:tsatih, ne: nikneki nimitstahtani:s ox tikmattok no:, tiki:xmattok yo:n ichkatemoxa:wakowit kiliah. Ke:mah niki:xmattok mm. Yo:n mochi:wa no: ... Ka:n semi telwehwei mochi:wa, telwehwei motoma:wa *hasta** ihkwí:n sah, ihkwi toma:wak sah, wa:n wehkapania ke:meh se:, ke:meh se: chikwe:yi *metro de** wehkapan *o** chikwase:n *metro** ompa sah, para *más** weia, a:mo mochi:wa wehwei. Tsikitsi:n mochi:wa, nejó:n tahtamati ke:meh yo:n, no: yeh..., wa:n ima:xiwyo ye:kma:we:weyak, ma:kahkakaltik wa:n ye:ki..., ma:tohtohmiyoh ii:xko wa:n ima:tampa nochi tohtomiyoh de ikowyo ima:y ima:kowyo komo ke n' ixiwyo no: ye:ktohtomiyoh ihkó:n, ye:kse: kimachilia de ijkó:n, komo se: mokanta:lilih ye:kte:..., ye:ktohtomiyoh se: kimachilia wa:n nejó:n tahtamati yo:n ke:ní:w kiliah, yo:n kowit, yo:n koma:it. A:, no: iwkitik. kwama:it onkak ne:, kwama:it no: onkak ne: ke:meh o:me taman pané: n' koma:it, ke:mah yehwa iwki n' tamati yo:n ichkatemoxa:wa yeh sayoh ima:y yeh mo..., iwki a n' ima:y i:n koma:it sanoke n' koma:it yeh ma:alaxtik wa:n ne ye:kma:tohtohmiyoh max..., maxaxakachtik ne:, ne:n itohmiyo, itohmiyo wa:n ikowyo xoxoktik, ikechtan tein selik xoxoktik ne:n ikechtayo komo ke selik wa:n mochi:wa wehkapan sah wa:n semi toma:wak ihkwin sah mochi:wa. Wa:n no: kwaltsi:n yo:n para se: kitehtekis wa:n ikowyo *medio** pané: n' ikowyo pané: *medio** ... pané: pankohkokoti tepitsitsi:n, ihkó:n pané: a:kolin ipanko kipia ata, wa:n nejó:n yo:n ahko..., ahkoktik ma:ski, ma:ski xoxowik, t'te:ntekis wa:n tikwikas para kowtati:l yo:n ahkoktsí:n ma:ski, mas[ki] xoxowik. A:mo eti:k. Wa:n ka..., wa:n nochi n' ima:kowyo ka:mpa ima:..., *cerca** ika, i..., selik ok nochi tohmiyoh n' ikowyo tein selik, nochi ye:ktohmiyoh. Ke:mah. Niman se: kita ke yehwa n' ichkatemoxa:wa tik..., komo tik..., komo wetsik n' i, n' *irama** tein m..., tein xiwyoh wa:n ompa wa:kik, se: kita ye:k..., yo:n iko..., itohmiyo *hasta** kostik moka:wa, *cuando** wa:ki ata kostik. Ye:k..., ye:ktohmiyoh ke:meh yo:n owat ne: kipia, iwki ne:n no: n' *iramita** tein pitsa:wak ne:n i..., ima:tako:yo yo:n ichkatemoxa:wa, ke:mah yehwa yo:n pero a:mo mochi:wa wehweikowit *más**, semi wei, ihkwin sah mochi:wa. żKa:nika n' *más** mochi:wa yo:ni? Pos neh nikitani nika:n, mochi:wa sayoh ke:meh nika:n, itech tepe:t ka:mpa a..., nika:n A:tpoliwi, itech n' tepe:t ompa mochi:wa se: kita yo:n, pero weikowtah a:mo se: kita yoni. A:mo semi. A:mo mochiwa, mochi:wa nikahkwí:n tehtepe:tah nika:n ahko ne..., Tasalol..., Tasalo:lpan no: mochi:wa. Mm. No: mochi:wa yo:n, neli a:mo weikowit mochi:wa tepi..., tsikitsi:n sah, ihkwí:n sah de toma:wak mochi:wa. Ke:mah pero, pero para, para kowtati:l ye:kkwaltsi:n, ye:kahkoktik mas[ki] xoxowik se:, se: 'kwiti wa:n a:mo eti:k. Ahkoktsí:n, ke:mah. Ne: żkan [tik]mati yo:n ke:maniá:n xo:chiowa ox no: teyowa? ox..., Ke:mah, pos *que tal de** wa:kik *más, más** ahkoktik, yehwa yo:n niki:xmattok n' ichkatemoxa:wa A:mo ke:man t ta:liah *cuidado** yo:n ke:meh kowit ke:meh a:mo tikihtowah ka:n, ka:n tel*importa** teh..., takilo:t tikihtoka:n teisá: tikwiliah pos a:mo tikchi:wah *cuenta** ke:maniá:n xo:chiowa. Ke:mah. Nejó:n wa:n ikowyo teisá: kwaltia oso ... Ikowyo tein melaktsí:n no: kwaltia para kale:waltsitsí:n, kale:waltsitsí:n no: kikwih. Takwawak. ihkwikwí:n kwaltsi:n mela:wak mochi:wa, wa:n kwaltsi:n *porque** mehmelaktik mochi:wa wa:n takwa:wak, yo:n takwa:wak semi, takwawak. Ke:mah pero ahkoktik kwali se: kechpano:ti:w, a:mo teh se: molia, ahkoktsí:n kowtsí:n, yo:n wa:kkatik a:mo, a:mo a:yoh nimolia, *por eso** a:mo eti:k. Ke:mah, nejó:n i:n żKa:n kwaltia para pahti ka:n tikmati? Ke:mah A:mo n'mati yo:n, a:mo n'mati ox kwaltia para pahti pero n'mattok kwaltia para kalkowit n' ikowyo. Para kalkowit. Ke:mah. A: wa:n pos neh no: niki:xmattok no: ne:chilihka neli ke, ke ichkatemoxa:wa wa:n *este**, nikiita ke:masá: ka:sá: ika mahyá: chihchichimoltia ata n' ikechtayo, *o** ne: wa:n mochi:wa pané: kokotsitsí:n mota:lia, tak no: cha:wis kikwi yo:ni. Eski cha:wisyowa. Ke:mah wa:n *este**, pos neh, neh nikmattok ke:masá: ka:sá: ika ke:meh yo:n se: tato:ka se:, se: kahsi. Cha:wisyowa. Ka:mpa yo:n xiwka:wal mochi:wa no:, ke:mah wa:n nejó:n, ke:mah ye:kahkoktik neli wa:n ne: iwkitik ne:n yo:n koma:it, xa: ne:n ... pero neli a:mo no: ke:man nikita ox, ox xo:chiowa, ok..., ox ta:ki *porque** neh, neh nikiita n' kowkone:meh ok wa:n ke:masá: se: kita kasaika weikowit no: n' ke:meh tikihtowa pero a:mo nejó:n, neli a:mo se: kita:lia *cuidado** ox xo:chiowa. Pos yo:n neh a:mo, a:mo ke:man nikita, a:mo ke:man nikita xo:chio[wa]. Wa:n ox teyowa, ke:mah. Wa:n tak yo:n a:mo kikwih para ... Ne ke:man kikwiah n' koma:it kikwiah para kali, pero yo:n tak a:mo kikwiah para kali. Ihwa:k kikwiah para kali pero n' koma:it pero n', pero nejó:n ekintsi:n pos a:mo kikwih ok. Nochi k..., tein titatsiwinih pos *mejor cartón** t'taliah ya *cartónkal** chihchi:wah. A:mo ok, aha:, ke:mah. Ke:mah Ke:mah pero neli iwkitik pero pos no:, no:, no: oksé: kowit. Ke:mah. Ke:mah żA:it ke:yeh kiliah ichkatemoxa:wa? A:it ke:yeh tak pero n' semi xaxakachtik, semi ma:ixtohtohmiyoh ne:n ik..., ikechselo. Ke:mah eski, yehwa ika ke..., Yehwa eski wa:n..., Wa:n a:it ke:yeh ijkó:n kito:ka:ytiah pero ne: sew..., yo:n kowit kwaltsi:n *porque** a:mo, a:mo eti:k, ma:ski xoxowik, a:mo eti:k. Kanah ahkoktsí:n, ke:mah. A:mo eti:k ata. Ke:mah. Ke:mah wa:n pos neli komo, komo mi:lah se: tato:kati se: kima:xi:ma, neh nik..., Se: kima:xi:ma, se: kima:xi:ma wa:n ye:k... wa:n imaxiwyo nochi n' i..., ima:tampa noch..., nochi n' ima:tampa wa:n ima:ixko ye:k..., ye:k..., ye:ktohtohmiyoh, xaxakachtik ata. Nikelna:mi:ktok nejó:n. Ke:mah. Ke:mah, xaxakachtik, ke:mah. Ke:mah ne: pos ... Ka:n mati koma:mo teisá: ti..., tikmati ok *más de** yehwa yo:n kowit. Yehwa sah, yehwa sah yo:n niki:xmatok. Yehwa sah yo:n pero niki:xmattok para kowtati:l sah se: kikwi wa:n tein mehmelaktsitsi:n pos kwaltia para *siquiera kal..., kale:waltsitsí:n tein achi wehweyihtsitsí:n, ka:n mochi:wa *más** wehweikowit yo:n..... A:mo semi. Ka:n mochi:wa *más** wehweikowit. Ke:mah yehwa sah yo:n niki:xmattok. *Bueno** pos ne: ne:chilwi ke:ní:w moto:ka:y wa:n. Ke:mah. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:wa nika:n San Miguel Tzinacapan. *Bueno** neh nimono:tsa Hermelindo Salazar wa:n *A bueno** kwali yetok. niwi:tsa de San Miguel Tzinacapan.