*Bueno** pos ne: sepan nika:n timona:mikkeh Hermelindo nikneki nimitstahtani:s es... Nite:kakilih tiki:xmattok yo:n xankaya:kxiwit kiliah. Neh ka:n niki:xmati 'neki x'ne:chtapowi ke ka:ni onkak wa:n ke:niwki. Ox de kwowit ox de kwamekat oso ke:ní:w ka:ni yo:n mochi:wa. Neh a:mo niki:xmati [a:mo] ke:ma:n nikita yo:n no: n'te:moh neni... O:me e:yi xiwit a pero a:mo niki:xmati yo:n xiwit ke:niwki. Ke:mah niki:xmattok yo:n. Yo:n xiwit nejó:n, no: kiliah ma:tsa:tsaya:mpahxiwit. Wa:n neh nik... Nikaki... Nikinkakilia:ya no:ma:n ne: ke:man ke nejó:n... Kiliah ma:tsa:tsaya:mpahxiwit wa... Wa:n neli semi kihtowah ke xankahya:k. Neli tamantik tsohya:k *porque** miak taman xiwit seki tsohya:k wa:n seki ahwia:k. Wa:n kihtowah ke yo:n te... Ne: kipahtia *cuando** a:ksá: ma:tsa:tsaya:ni... Wa:n ihwa:k siwa:meh ma:tsa:tsaya:nih wa:n kinipahtia *porque** nejó:n de tsohya:k. Ke yo:n tsohya:k kit mahyá: kihyia n' kokolis. Aha. Yehwa ki... Kihyia n' kokolis. Wa:n neh niknek... Neh *más** niki:xmati *por... Por** ma:tsa:tsaya:mpah. Pero nikelna:miktok se:... Se:meh de nokniwa:n ait ka:tieh nejó:n ika moma:pahtia:ya. Ke:mah *porque** yo:n, neli ata siwa:meh ke:meh nochipa kihtowah yehwa:n tapahpa:kah oso kipa:kah tilmah wa:n... *Bueno más, más** achka kikwitokeh a:t seki kinkwi yo:n kokolis ma:tsa:tsaya:nih. Ke:meh i:n ka:mpa se: *ma:rra:rraya:doh** nikitaya ka:n nikelna:miki katieh de nokni:wa:n ompa n' tapa:ni. tsa... Tsa:tsaya:ni *porque**... Mahyá: ye:k... Ehe. De yo:n tewa:ki nimolia. Ke:mah ye:kchihchi:chi:le:wia wa:n... Wa:n kihtowa ke k'kokowa:ya. Chichinaka *hasta** eheski:sa. Ke:mah. *Entonces** nejó:n... Ait a:koni no: n' kinilihka mah ki... Mah ki... Mah mopahti ika yo:n xiwit. Wa:n *entonces** neli tikonkwiah ihkó:n ohte:noh ta: komekat seki komekat ma:ahalxtik wa:n nejó:n ma:xohxoxoktik. Wa:n imekayo pané: achi ista:k. Ke:mah wa:n ixo:chio nejó:n no: ista:k. Ke:mah n' ixo:chio wa:n pos te:tehko itech... Itech teyeski kowit, kowtako:t. A:mo nikmati ox... *Bueno** yo:n komekat pero a:mo telwehweia *porque** miak taman komekat onkak. Ke:meh yo:n texokomekat ata pos yeh wehkapan mowila:na tehko panki:sa. Ke:mah. I:pa para komekat se: kikwi. Wa:n i:n komekat ne:n, ma:tsa:tsaya:mpa *o** no: kiliah xankayakxiwit yeh mahyá: ke:meh yo:n ka:xtapa:n sah. Mowi:wila:na pero ihkó:n tehko se: o:me *metro** telwehkapan wa:n... Wa:n ompa tami sah ke:mah. Nejó:n onkak nikahkwi:ni yo:n a:mo mone:neki sanipa onkak ohte:noh yo:n k... Ata yo:n kiliah wa:kohxiwit iwa:n mochi:wa *o sea** ka:mpa onkak yo:n... A: niki:xmattok wa:kohxiwit yo:n ma:... Yo:n kowyomoloxtik wa:n ima:xiwyo moloxtik wa:n i:xtsotsotsoltik n' ii:xko. Aha. Ke:mah. Yehwa yo:n iwa:n mochi:wa. Ke:mah wa:n neli nejó:n xiwit, ne: ma:ahalaxtik wa:n pané: tepitsi:n ma:ehewaltik pero ma:ehekapitstik. ka:n xok... Xoxoktik n' ikowyo, xoxoktik n' ikowyo. Aha tepitsi:n. A:mo, mahyá: tepitsi:n ista:k, mahyá tepitsi:n ista:k. Ke:mah. Ento:s a:mo niki:xmati niki:xmattok n' kwa:kohxiwit pero yo:n xiwit tikihtowa a:mo niki:xmati wa:n tak *más** nikita pero a:mo n'momaka *cuenta** ke:meh a:mo... tein a:mo tikokolispe:wah de yo:n pos a:mo t'momakah *cuenta** ox pahti wa:n ke:meh a:mo ke:man tikitah. A:mo nikita... Ke:man nikita xiwit nikitas ke ka:n onkak wa:n nikihnekwis para 'neltokas ke:mah. Nejó:n ke:mah wa:n koma:mo ke:masá: nika:n i:n tinentinemih kwali nimitsne:xtili:s Para nikmatis yehwa. Ox yehwa ya xiwit ke:mah. Ke:mah. Nejó:n tsilia yo:n... Yo:n onkak *hasta** a:man *porque** ke:meh teh tikihtowa seki poliwtiw xiwit pero ne:n yehwa yo:n xiwit onkak *hasta** ekintsi:n nejó:n... Mochi:wa. Niki:ita nochi ne: ka:mpa ika ninemi wa:n nejó:n komo se: yowi i:n tatampakopa onkak nochi. Ke:mah nejó:n a:mo... A:mo mone:neki wa:n pos a:mo a:ken kiteki okachi ke:mah. A:mo kitekih de a:mo kimati ox pahti. Aha. ke:mah wa:n... Wa:n ke:meh tsohya:k pos nionó: tapialmeh a:mo kikwah. A:mo kikwah de tsohya:k. Ka:nah. Nejó:n yo:n nochi neli ne: o:me e:yi tokniwa:n sah nimolia kimattokeh wa:n yehwa sah para pahti. Ke:mah. A:man nikitas ka:sá: nias kowta nikitas ne: nikma:koto:nas wa:n nikihnekwis para ne: nikmatis katieh yo:n xiwit. Ke:mah. Wa:n neh nikmattok nikitaya ne:n ompa ne:n para pahti ke:mah. Kima:xakwalowa:yah ihkó:n wa:n ika..., ika moma:xakwalowah. Ke:mah *porque** nejó:n ke:meh xiwit se... Seltik Ke:mah yehwa sah yo:n wa:n pos xoxowik se: 'konkwia ke:meh se: kitekiti wa:n selistok ento:s niman mahyá: nejó:n xohxokoltia wa:n ento:s ika ima:y ne:n *mismo** moma:xakwalowa:ya wa:n para moma:pahtia:ya wa:n iwki kinna:mikia. ke:mah. Pos yo:n neh ka:nma... Ka:n niki:xmati ya ke nik ne... t'ne:chtapowia pos niki:xamti wa:n nikmatis a wa:n 'pias *cuidado** ke:masá: nikitas yo: xiwit nikma:koto:nas wa:n nikihnekwis para komo iwa:n mochi:wa yo:n kwa:kohxiwit n' kwa:koh niki:xmattok neh ke:mah. Iwa:n nochi yo:n kaxtapa:n ka:mpa onkak no: mochi:wa. Ke:mah Wa:n nejó:n nikita se:... Aha. Ke:mah. Ihkó:n ohohte:noh mochi:wa oso... Oso kahbe:ntah. Ka:mpa yo:n ke:masá: se: tawi:teki e:wa ompa. Ke:mah *porque** ne:n... Ne:n komekat nochi te:yeski komekat pos no: yetok sah ka:mpa mochi:wa ke:meh... Mah tikihtoka:n ixta:wat a:mo se: 'kahsi. A:mo onkak. no: taman xiwit mochi:wa wa:n... A: ke:mah. Sepa komo se: yowi ne: kowtahpaya nehkwí:n *por** a:tekohkomol a:mo no: tei ok semi. A:mo no: tei no:. Ke:mah. Ta: onkak nikahkwi:ni sah nochi i:n San Miguel nochi *hasta**... nochi xola:lte:n Aha nochi ne: *hasta** A:yo:tzina:pankopa no: onkak ok EVC dice algo que no se entiende... Ke:mah. Neh neli ka:n niki:xmati pero nikitas a a:man yake t'ne:chtapowia a... Onkas ke:mah. Ni... Nikitas nikma:koto:nas wa:n nikihnekwis para ika nikitas katí:n yeh n' pahti yo:n. Ke:mah. Ke:mah pos yehwa sah yo:ni ni... Nimitstahtania *porque** a:mo niki:xmati neli wa:n *más** neli ti... tiwe:wehtikeh ya pero a:mo tiki:xmati yo:n xiwit. *Es que** tel miak taman onkak nika:n. Tel miak *cosas**... Miak taman onkak xiwit wa:n nionó: t'matih ox pahti nió:n t'mati para to:n... Para to:ni *selvirowa.** Ke:mah. Tikpanowihtinemih sah *o** tika... Tika:wilchi:wah. Pero ya:ke se: kimatia mah se: kipia *cuidado** wa:n mah se: mah se: kihto ke i:n mah se: *cuidaro porque** tehsá: tana:miki pahti ke:mah neli. Pos yehwa sah yo:n nimitstatsi:ntokia wa:n tasohka:matik ke tine:chilwih nikmatia wa:n nejó:n 'neki xne:chili moto:ka:y wa:n de ka:ni n' tiwa:le:wak. Pos neh nimono:tsa Hermelindo Salazar wa:n niwi:tse San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vásquez wa:n no: niwa:le:wak San Miguel Tzinacapan.