*Bueno** pos ne:, sepa nika:n timona:mikkeh Hermelindo, nikneki sepa nimitstahtani:s ox tiki:xmati yo:n kowit kiliah e..., ka:la:omit, pero a:mo, a:mo k..., a:mo de omit neli *sino que** kowit sayoh iwki sah kitoka:ytiah ne:n n' ta:tahmeh, ka:la:omit. Ekintsi:n a:mo tiki:xmatih n' kachi ok *porque** pos senpa:nti a:mo okachi tiowih kowtah wa:n tota:tahwa:n a:mo te:chiliah ke:ní:w mono:tsa n' kowit. Yehwa yo:n wa:n semi kwaltsi:n mah se: kitsi:ntoka a:ksá: se: ta:tahtsi:n ke:ní:w mono:tsa n' teisá: *clase de** kowit ke:man se: yowi kowtah, mah se: tatsi:ntoka para se: kimatis ton, ton kowyo, ke:ní:w mono:tsa wa:n para toni, yehwa nimitstahtani:sneki ox tiki:xmattok no: yo:n kwawit nimitsilwia ke ka:la:omit kito:ka:ytiah. Ke:mah niki:xmattok nejó:n wa:n neh nimolwia kilwiah ka:la:omit *porque cuando** wa:ki telpipi:nia. Pipiktik wa:n semi takwa:wak, maski xoxowik takwa:wak, ke:swihwi:teki ika *machete**, tsili:ni, tsili:ni se: *imachete**. Ke:meh omit, ke:mah, e..., ke:mah, aha. Ke:mah wa:n *este**, n' yo:n, yo:n mochi:wa no: kachi mochi:wa ka:mpa yo:n *cerca** tepehxit, ka:mpa tetah. Taki itech ... ka:mpa tehtepehxit mochi:wa yo:n, ka:mpa teh..., teh..., tepehxit ompa mochi:wa yo:n kowit. Ke:mah nan..., *porque** kahbentah mochi:wa ka:sá: ika pero *igual** ka:mpa tetah. ka:mpa tetah. Pero ka:mpa kwaltsi:n talohtok sah ke:meh ne: Kalika:mpa, nehkwí:n *por** A:tekohkomol ka:mpa yo:n nochi ta:l, a:mo tei n' ompa. Ke:mah. Ompa kanah a:mo, a:mo kanah se: kita yo:n, a:mo se: kita. N' onkak nika:n pe:wa onkak i:n Tena:nkwakokopa, nochi onkak ya. Onkak, onkak. Ke:meh ne: A:tenohkopa pané: onkak ompakawí:n. Ke:mah nochi i:n yo:n i:n Tepe:ihtik, yo:n tepe:yoh onkak. Ompakawí:n mochi:wa, om..., ompa onkak ne: semi icha:yohka:n i:n Tepe:ihtik ka:mpa n' Fidel ita:lpan tani, onkak n' ka:la:omit n', n' kowtah, itech tepe:yoh. Ke:mah *porque** nike:lnamiktok nejó:n ne: ke:man ya tehwa:n tieto:kayah Mm. wa:n nejó:n ... *por eso** niki:xmat *porque, porque** telneli telonkak n' ompa. Nochi yehwa. Wa:n *entonces este** niktahtaniaya ne:n no:pa:n, "¿Ton kowyo i:n". Kihtowa, "ka:la:omit", wa:n yeh ne:chiliaya, kihtowa, ka:la:omit kiliah kihtowa "*porque** nejó:n ye:k..., ye:kpipiktik. Ye:k takwa:wak, ehe. Ke:mah kehkepa *machete**. Wa:n komo:, komo wa:kik" kihtowa "mochi:wa ke:meh omit", *o sea** a:mo para x' teki ok. Ke:mah, ke:mah niki:xmattok wa:n yo:n neh nikita ke moskaltia, a:mo we..., mochi:wa weikowit. N' a:mo semi. Ne: ta:ká:n mochi:wa, telwehkapan moskaltia ke:meh eyi *metro** sah. Iwhki sah ka:n, ka:n wehkapania. Ke:mah. Ka:n wehkapania yo:n a:mo, a:mo taxi:kowa para, para se: a:chahmets *porque** a:mo semi we:yi mochi:wa n' kowit, pitsa:wak moskaltia.* Ke:mah nejó:n m..., wa:n ka:mpa e:wa, nejó:n e:wa se:sah wa:n komo, komo itsmoli:ni pero *igual** o:me oso e:yi itsmol sah wa:n iwki moskaltia. Ke:mah ka:n, ka:n semi weyi. Ke:mah, yo:n a:mo. A:mo mowe:yi..., a:mo we:yi..., mowe:yita:lia ke:meh okseki kowit, yo:n tak mone:neki oso pero n' takwa:wak. N' a:mo tak, i:pa iwki sah n' kowit *porque** onkak miak taman, miak taman kowmeh moskaltia ket..., ke:meh yo:ni sah wa:n a:mo weia *más**. Ke:mah. Ke:mah wa:n nejó:n, ke:mah niki:xmattok *porque** yo:n i..., ixiwyo xohxoxoktik Ke:mah xoxoktik no:, ke:mah. wa:n pané: ma..., ke:ní:w tikilia n' teh pané: ma:.., ma:tahtalwayoh nochi n' i..., ima:ixko wa:n ahalaxtik n' ixi..., ixiwyo. Ke:mah alaxtik no:. A:mo ke:man nik..., nikchi:wa *cuenta** semi no: xo:chiowa eski Pos neh a:mo n'mati ox xo:chiowa pero tak ke:mah eski, pero ke:ní:w *mosemillarowa**. *Porque** a:mo ke:man nikita mah nejó:n xo:chiowa. Ka..., ke:meh a:mo semi tiowih kowtah achi:chika *o** pos ke:masá: sah se:, se: yahtiki:sa wa:n se: kita ihwa:k sah ihkatok n' kowit. Pero neh a:mo no: ke:man nikita xo:chit neh, nochipa nikita ihkatok n' kowit wa:n pero a:mo, a:mo ke:man nikita ixo:chio nió:n ita:kka, a:mo n'mati ke:ní:w yo:n. Ke:mah wa:n Aha no: iwki neh wa:n yo:n i:n Tena:nkwako nokahbentah ihkaya se: *mata** a:mo n' mati A:chá: onkas ok, *porque** nikte:xi:nka no: n' ne:n ke:meh kahbentah nikte:xi:nka ne:n n', n' *mata** wa:n nimitsilia nik..., ihwa:k sepa nikelna:mik ke, ke ... *Porque** pe:wak nikteki pero neli ye:k..., ye:ktakwa:wak. Takwa:wak semi. Ke:mah wa:n nejó:n pos yehwa yo:n ne:n pipiktik semi wa:n yo:n pos kwaltia para kowtatehtek wa:n xa: kwaltia para teisa: ok *más** ne: ... Pos ne: n' i..., kowit tein achi melaktsi:n mochi:wa wa:n kwaltia para salo:mets, sayoh ye:ktakwa:wak no:. Neli eski. Ke:meh yo:n *pimientahkowit** yo:n kow..., yo:n kilwiah *de pimientahtekowit**. Aha:, ke:mah. Ihkó:n *mero**, ye:ktakwa:wak, ke:mah ye:ktakwaktik yo:n *seguro** para se: tasalo:wis wa:n ye:kkwaltsi:n yo:n kowit taxi:kowa:. Ke:mah ta: mota sah ke *hasta** xoxowik ye:k..., ye:ktakwa:wak, ke:mah wa:n ... Ke:mah. Ke:mah nejó:n neh ihkó:n ke:meh i..., nimitsilia *desde** ke ninemi wa:n, wa:n ti..., tieto:kayah wa:n titame:wayah nochi t'tehtekiah para kowtatehtek sah. Ke:mah. Ke:mah wa:n kowtatehtek no: iwki *porque de cuando** pe:wa wa:ki pos wa:ki wa:n kwaltsi:n tata. Ye:kkwalsti:n tata ke:meh i:pa ne: yo:n, ke:meh ahkokowit tata, ye:kkwaltsi:n xo:ta wa:n tekoloh semi. Ke:mah *porque** ... Ke:mah, ke:mah *porque** ne: takwa:wakkowit. Ye:kkwaltsi:n yo:n kowit, takwa:wakkowit yo:n. Ke:mah pos ihko:n, mm. Pos yehwa sah yo:n nimitstahtaniaya, n'nekia nikmatis ox tiki:xmattok neli koma:mo se: ki:xmati mah se: motahtani wa:n mah se: moilwi ke:ní:w yo:n kowit, ka:ni mochi:wa wa:n ke:niwki. Ke:mah wa:n neli mochi:wa sayoh ka:mpa tehtepeyoh, ka:mpa onkak tet, ke:mah mm, ke:mah. Ke:mah tasoh..., ompa sah mochi:wa, ompa sah, ompa sah, ka:n mochi:wa no:ya:n, a:mo mochi:wa no:ya:n, yetok sah ka:mpa mochi:wa. Pos yehwa sah yo:n, sayoh ne:chili:s moto:ka:y wa:n ka:ni tiwa:le:wak. A pos nimono:tsa Hermelindo Salazar wa:n niwi:tsa de San Miguel Tzinacapan. Pos neh no:, niErnesto Vázquez wa:n no: niwa:le:wak San Miguel Tzinacapan.