We:noh ekintsi:n i:n nimitstahtani:ti yo:n, yo:n kilwiah tsontsapot de, neh niki:xmattok de n' moskaltihtiw, iwki, iwki we:ixtiw, a:mo nikmati de ton ta:nto de ta:kiti a. Pos ta: ... A:mo ta: yo:n ta:ki ne: pili ok. We:ikowit oso pili ok pe:wa ta:ki. Pili ok pe:wa ta:ki wa:n de pe:wa ta:ki pos iwki, iwki kitoka ta:ki, *cada** xiwit, *cada** xiwit ta:ki. Pili ok pe:wa ta:ki. Tikitas ne: poso:ni a ixo:tiotsi:n, ista:k ixo:chio yo:n, mm. Ista:k. Ista:k ixo:chiotsi:n. Ompa ke:mah tikitas mopihpiloh ya ne:n tsapotsí:n. Mm. Ke:mah. Wa:n yo:n neh..., yo:n nehjó:n xo:chiowa nehjó:n ne: nehjó:n febrero. Poso:niti a para pe:wa onkak a i:n mayo. Ke:mah, para i:n *tiempo**, onkak a i:n, i:n julio pe:wa ne: xi:ni a. Julio xi:ni. Mm, julio x..., julio xi:ni a. Ke:mah. Yehwa yo:n se: moololowilia wa:n se: kikwa yo:n n' i..., we:lik semi pero kihtowah ke pahti yo:n iteyotsi:n. Ke:mah, yo:n semi we:lik ata, we:lik, mm. Ke:mah, yo:n neh no: n'mattok ke pahti. Mm, pahti wa:n mah se: ki..., kikwa wan mah se: ke:wa iteyotsi:n wa:n mah se: kitehteki kwaltsi:n. Pahti. Wa:n ke:mah mah se: kimana, mah kwali oksi wa:n mah se: tai a, mah se: motoskapa:ka ika. A:, ika se: motoskapa:ka. Mm. Wa:n yo:n ne:n ie:wayo no: n' tsapot mah ika se: ma:lti, no: kwaltia para kokomeh. Ke:mah. Ke:meh yo:n se: kokoixwa, ke:mah. Mm, ke:meh yo:n se: kokolisyo, yo:n komo se: kipia kokomeh, mah ika se: ma:lti ie:wayotsi:n iwa:n yo:n a:wa:t ie:wayotsi:n. A:, iwa:n ie:wayo, o:me taman i:n. Mm, iwa:n. Ke:mah o:me taman. Aha:. kwaltsi:n tetsa:wak mochi:wa n a:tsí:n wa:n se: ma:ltia ya. Mah ika se: ma:lti a para mah, mah ki:x..., mah ki:x..., Mm, ika se: ma:ltia. Yo:n seki kokome ata i:ksá: te:kwih ye:kahwayowah. Ke:mah wa:n i:xaha:yowah. Mm wa:n i:xaha:yowah wa:n yehwa yo:n kini:xwa:tsa. Ke:mah, ta: tak porin tete:lik, tete:lik yo:n ... Ke:mah, kini:xtehteki tak yo:n kokomeh. Ke:mah, ta: onkak pahti, mah se: kite:mo sah. Onkak, sayoh ka:n se: kimati nochi, mm, neli ne:meh i:n ... Ka:n se: kimati nochi, tohtoni te:na:mikis. Ne: *tiempo** timoskaltihkeh pos nochi, nochi ne: kikwiah pahti ne: to..., to..., towe:ita:twa:n katka pos yehwa ika no: seki te:chi:xmati:ltihkeh ok. Seki se: ki:xmati wa:n seki pos a:mo te:chilwihkeh k..., ke toni kwaltia ya yo:n iteyo, a:mo, a:mo te:chilwihkeh. Mm, a:mo tew..., a:mo te:chilwihkeh pero tein te:chilwihkeh pos yehwa i:n no: tikmatih ok. Ke:mah, pos neh nikmattok yo:n se: kikwa ne:n tsapotsí:n ke:man oksi a *porque** xi:ni. Mm, ke:mah. Xi:ni, xi:ni, mm. Xi:ni wa:n ke:meh i:n se: yowi kowtah wa:n se: kita wetstok, se: mopehpenilia wa:n se: kipixka. Wa:n se: kipanpipi:na ya, ke:mah, pos ... Mm. We:lik yo:n tsapotsí:n, mm. A:mo nikmati komohkó:n neli pahti no: iteyotsi:n. Pahti iteyotsi:n. Neli pos wa:n ... Pahti *porque** neh nikwi pahti. A:, tikwi pahti, ke:mah. Nikwi pahti, mm. Pos i:n, neh neli kit a:mo Pos i:n neh neli kit a:mo nikmati ox pahti iteyotsi:n, n'mattok ke we:lik ne:n kowtetsi:n, Mm. Ke:mah de oksi a pos neli se: kikwa pero neli iteyo a:mo n'mati ox pahti. Neh nikmattok ke pahti. Ke:mah. Pos yehwa sah yo:n tik..., tikmatilia kit, a:mo *más** tikmati teisá: ihkó:n mah, mah kwaltia yo:n para pahti *o** para teisá:. Ikowyo ox no: kwaltia para se: kitatia. A:ah, i:pa yehwa sah yo:n n'matilia. Ke:mah, ikowyo no: kwali se: kitatia wa:n ne:n we:ikowit tein ke:meh yo:n ma:ski ta:ki pero komohkó:n se: kite:xi:ma wa:n wa:ki se: kitatia, mm. kwaltsi:n tahtapa:ni. No: wa..., de wa:ki a se: kitatia ya, no: kwaltia. A:mo kwaltia para ihkó:n, para mah ki:sa *tablitas**. A:mo, yo:n kwaltia para sayoh se: kixo:talti:s. A:, a:mo kwaltia kow... kali, para kali se: kichihchi:was ke:meh yo:n ... Mm. A:ah. Tel..., komoke teleti:k ne:n ikowyo. Teleti:k, ke:mah pos yehwa yo:n niknekik nikmatis ox no: kwali tata. Mm, teleti:k, mm. *Porque** i:n tehwa:n nika:n i:n xola:lpan tinemih pané: a:mo kanah semi onkak yo:n kow..., kowta:kilo:t. Semi onkak nika:kwí:n nika:kwí:n paratani, de i:n Ayo:tsi:na:pampa paratani *este** Xaltipan semi nochi yehwa. Ke:mah, pero nika:n nochi yehwa. Ke:mah wa:n neli pos yo:n a:mo nikmati ox kwali tata ikowyotsi:n. Kanah, ta:..., Ke:mah, ompaka nochi onkak, mm wa:n ompa ya ne: ka:mpa neh ninemi nochi yehwa, mm. Kanah, kwali tata ikowyotsi:n wa:n neli nehjó:n kwali pahti ne:n iteyotsi:n. Pahti semi. Mm. Wa:n ke:yeh pos yo:n tite:chilwia:ya ke nehjó:n kwali no: para se: itoskak tekokoh, ke:ní:w yo:n te:pahtih. Wa:n ke:ní:w yo:n te:pahtih. Ke:mah. Ta: yo:n nehjó:n, yo:n se: tatasisneki wa:n pané: a:mo wel se: tatasi, fie:roh sah se: kichi:wa. Yehwa yo:n n'neki nikmatis. Entó:s yo:n nehjó:n mah se: kimana yo:n iteyotsi:n, mah se: kite:tehteki wa:n mah se: kimana wa:n ke:mah mah se:, ika se: motoskapa:ka sah ke:meskia. Wa:n ton *tanto** de a:t se: kimana. Sakie:ra se: tahko *litro** de a:t, mm. Tahko *litro** de a:t. Tsokowa:ki, tsokowa:ki tak mah kwali oksi ne:n kowtet, mm wa:n ompa ke:mah mah se: kitolo tsikitsi:n, mm... Tahko *litro** wa:n tsokowa:ki oso ... Mm. Wa:n mah miki okwilin komohkó:n ompa se: kipia ne: teisá: okwilimeh *porque** ne: *timpo** kihtowa:yah ne: towe:ita:twa:n ke kim..., se: kimpia okwilimeh *por eso** kit yo:n se: toskatsahtsi, mm. Mahyá: se: toskaahwayohmiki. A:, yehwa yo:n kihtowah. Aha. Mm. Ke:mah, wa:n yehwa yo:n se: kichi:wtok. Wa:n yo:n tein yo:n kowtetsi:n ia..., ia:yotsi:n ke:meskia, ne: te:tekitili:tia pos ne: se: toskatapowi a. Ta: tak porin tete:lik. Ke:mah, tak yehwa ika, mm. Yehwa sah yo:ni ne:n ... Tete:lik, pos tehwa:n tikmattokeh i:pa nehjó:n yehwa sah tik..., tikta:kachi:wah, de yo:n tikpipi:nah de oksi. A:mo, ta: kwali no: iteyotsi:n wa:n ie:wayotsi:n no: kwali pero ie:wayotsi:n a:mo se: tai ta: yeh mah se: ki..., mah ika se: ma:lti. Semi kwali. Ika se: ma:ltia komo yo:n se: kokoti. Mm. Ke:mah, komo yo:n se: kokoti. A:, pos yehwa yo:n nimitstahtani:snekik wa:n miak tasohka:matik. Neh niwa:le:wa San Miguel Tzinacapan, nimono:tsa Celina González Nazario. We:noh wa:n neh no: niwa:le:w ne: Tecoltepec, neh nimono:tsa Leonor Osollo Segura. Miak tasohka:matik. Namech..., name:chilwi:ko de i:n ne: toni neh nikmati pahti de n' tsapotet, mm. Ke:mah, pos miak tasohka:matik.