E:..., Hermelindo ekintsi:n *que** nika:n timoahsih *este** niknekia nimitstahtani:s ne: nikakik yo:n ke:mania:ntika tikihtowa *este** ne: yo:n xiwit onkak ne:wí:n se: kita kohkostik n' ixo:chio tikilwia *este** pitsoa:xiwit. Ajá. Wa:n ne: n'nekia nimitstahtani:s *que** ke:h n' iwki nankilwiah namehwa:n. A:, yo:n pitsoa:xiwit. A:mo nikmati neli ke:yeh yuhki kiliah pero neh *cuando** nimoskaltih ihkó:n nikitaya *porque** ne:n n'tahtania *porque** ihko:k..., neh ntekitia kowtah ne: ke:man, ne: wehka:w wa:n nitame:waya kahfe:ntah. Wa:n yo:n ne: se: tame:wa kahfe:ntah, ne: no: mochi:wa yo:n pitsoa:xiwit. Pero yo:n pitsoa:xiwit moteltili:ntia, moteli:xtohto:ka. Ka:mpa onkak, mahyá: ye:ktatakwa:wa, tatakwa:waltia *porque** mo..., mote:li:xkwi wa:n wa:n nejó:n mo..., monalwayo:tia pero ye:ka:achka kipia ne:n ii:x tein yo:n ika monalwayo:tia pos mahyá: mo..., mahyá: kihilpia n' ta:l. Pos ye:kowih se: ki..., para se: tame:wa, komo se: kwiwitasneki yehwa m' pitsoa:xiwit mo..., te:nkokotoka sah. Wa:n pos onkaya seki xiwit yo:n kiliah *gachupín**, pos yo:n se: kitila:na wa:n wiwitik ya. Pos ntahtania, ¿ke:yeh is..., ke:ní:w mono:tsa i:n xiwit, ke:yeh n' ke:meh i:ni? Wa:n ne:chilia:ya no:pá:n, *no** pos yo:n pitsoa:xiwit. Pero a:mo n'mati ke:yeh kiliah pitsoa:xiwit *porque** nejo:n yo:n a:mo, a:mo nikihto:s kikwa pitsot *o** oso tapial teihsá: mah kikwa, nu:ño kwaltia para pahti. I:pa xiwit sah yo:n mochi:wa wa:n nejo:n neh nikitani *que** yo:n yehwa m' pitsoa:xiwit no: mochi:wa ka:mpa ka:mpa tata:kwa:wa, ka:mpa yo:n ne:..., wa:n ka:mpa ne: tahta:lkwa:ke:s okachi mochi:wa. Tak pro ne:n moi:xtohto:ka semi. Ke:mah. Wa:n Ke:mah. yehwa yo:n neli ka:mpa mochi:wa m' pitsoa:xiwit moye:k..., moye:knehnepanowa mahyá: mo..., monahna:miki, mo..., mopa:patilowa nochi yehwa sah. Wa:n ompa..., yehwa ika neli tatakwa:waltia n' ka:mpa onkak. Pero neli nochipa onkak, *más** mochi:wa ka:mpa yo:n kiliah chika:wakta:l. *Porque** ka:mpa yo:n ta:l kwaltsi:n emaxtsí:n *o** mahyá: ye:ktik semi, taema:ni, a:mo, a:mo mochi:wa. Ke:mah. A:, pos ne:n nokahfe:ntah n'pia nika:n San Miguel ne:paka sah, yahkah i:n tokni:wa:n kkwitoh seki xiwit, ompa no: onkak. Wa:n neli tatakwa:waltia semi. Ke:mah, ne:n..., wa:n yehwa yo:n pitsoa:xiwit neli mo..., mowi:wila:na mahyá:, moso:sowa ta:li:xko sah. Wa:..., a:mo, a:mo wehkapania ne:n..., wa:n ixo:chio no:, iwkitik ke:meh ne:n ehkawxo:chit. Sayoh pané n..., pané: nochi n' *tiempo** xo:chiowa *porque** xo:chiohtok ekintsi:n. Wa:n nejó:n ma:ehewaltik. Ne:n ma:..., ma:..., ma:ehewaltik wa:n pos a:mo telma:pa:pata..., ke:meh yo:n iwkitik n' ima:xiwyo ke:meh yo:n kiliah a:lwe:we:noh *o hierbabuena** kiliah koyo:kopa, achi iwkitik. Pero nejo:n wa:n ikowyo n' ik..., ne:n..., e..., pitsa:wak no: wa:n mahyá: nejó:n *morado**, n' ikowyo. Ke:mah. Wa:n pos yo:n a:mo se: kito:ka, yo:n ixwa sah tak. Nimolia teyowa wa:n komo a:mo teyowa *mismo** eka:s..., pero de teyowa eski *porque** ka:sá: ika ke:masá:..., ompa ne: nokahfe:ntah a:mo tei katka. wa:n a:t ka:ni wa:le:w ne:n xina:ch wa:n *o sea** pos neh nikita onkak. Wa:n achto, achto neh n' ompa ne: kahfe:ntah nitame:waya *porque** neh *cuando** nimoskaltih ne:chne:xtilia:ya no:pá:n ti..., titame:wah pero yo:n kiliah se: ma:tame:wa, se: kwihwiwita xiwit. Ekintsi:n ke:meh ne:n kihtowah *que** yo:n se: ma:tame:wa no: nejó:n i:xtami n' ta:l, motapa:k..., motapahpa:ka, *cua:...**, ihwa:k wi:tsa kiowit ta:...,tachpa:ntiw n' a:t. Entó:s a:man kihtowah *que** mah *mejor** se: tawi:teki pero ahko sah. Pos *de que** ahko sah se: tawi:teki, yo:n xiwit no: okachi mochi:wa. Ke:mah. Wa:n pos yehwa sah. Ne:, a:mo n'mati ke: n' kiliah pitsoa:xiwit, n..., a:mo ke:man nikitak mah, ne: ihwa:k nimoskaltih mah tikwa:lkwili:ka:n tapial, pitsot, *porque** tikimpiayah pitsomeh ke:masá:, a:mo, a:mo..., ke:mah. Wa:n a:t ke:n kiliah pitsoa:xiwit. Pero neli ne: pos mochi:wa sah, a:mo moto:ktani. Wa:n mochi:wa iwa:n..., achi..., n' mochi:wa kahfe:ntah wa:n mochi:wa ka:sá: ika ohohte:noh, ka:mpa nejó:n miak taman xiwit iwa:n mochi:wa. Ke:mah. Wa:n moso:sowa iwki neli. Ke:mah. Pos a:mo, pané: a:mo teh *más** nikmati ok de yo:n, Ke:mah. Neh ne:... Ke:mah. nik..., nikakik yo:n ke:maniá:n *que** iwki nankilwiah. Neh niki:xmati yo:n *por este** a:xiwit. Ajá, a:xiwit. A:xiwit. Ke:mah wa:n ne: A:h. neh ompa newí:n nikita ka:mpa yo:n kanah ika ata a:chia:wit oso yo:n pantemowa a:t, ompaka yo:n mochi:wa itech, komohkó:n etok se: *caño** ompa yo:n motelchi:wa wa:n wehkapan ihkó:n moskaltia, pané: telkwahkwali mochi:wa. Wa:n neli tikihto:s pané: nochi n' *tiempo** poso:ntok. Ke:mah. Ke:mah, pero ne: ke:man ya neh nikelnamiktok ke:man yo:n nikitaya kanah ika onkak ke:meh ne: kwaltsi:n, nikwi:kaya m' pitsot ompa, nikwila:naya *hasta** ompa niko:nilpia:ya pero kikwa m' pitsot, A:, pos yehwa ika eski. A:h. kikwa. Ke:mah. Pero nimolia *que** ne: yeh ika nankiliah namehwa:n pitsoa:xiwit. Xa:. Pero tehwa:n ne:..., a:mo ke:man niktekia neh. pero tehwa:n tikilwiah ompa ne:wí:n a:xiwit. Pero ne: ke:mah, kikwa m' pitsot. Ne:..., wa:n iwki yo:n n'tsilia nikita ompaka ne:wí:n sah, ne: moskaltia ka:mpa i..., ka:mpa mo..., pantemowa a:t, pero a:mo itech wehweia:taw, ta: ka:mpa semi tepitsi:n sah pantemowa n' a:t ompa ne:n motelchi:wa wa:n a:mo n'chi:wtok *cuenta** ox ne: neli nteltatakwa:waltia, pero no:, no: nikita *que** onkak n' ompaka ne:wí:n. Ke:mah, wa:n yehwa yo:n nikihtoh nimitstahtania ne: yo:n ne: pero tne:chilwia *que** a:mo tikmati ke:yeh, ke:ní:w, ke:yeh n' iwki kilwiah. Kanah. Ka:n nikmati wa:n nejo:n pos neli ki..., ihkó:n ke:meh ta:t..., se: seko tinemih, *cada** xola:l ta:taman t'to:ka:ytiah n' xiwmeh. Ke:mah. Nika:n tehwa:n no: onkak seki xiwit tikiliah a:xiwit, pero yeh no: taman, okseki. Moskaltia tepitsi:n wa:n yeh kikwah to:tolimeh. Nikelna:miktok neli ne: m..., ke:man, pero okseki xiwit. Ke:mah. Ompa n..., ta:ká:n mochi:wa a:it ke:ní:w nankito:ka:ytiah pero neli kipia *que** kitas ke:meh ka:mpa se: nemi. Ke:mah. Ke:mah. Ke:mah, ta:taman tikto:ka:ytiah xiwmeh. Ke:mah. Ke:mah. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n niknekia nimitstahtani:s. *Este** ne: komohkó:n a:mo teh tikmati ok, kwali tine:chilwi:s moto:ka:y. Pos neh noto:ka:y Hermelindo Salazar, niwi:tsa de San Miguel Tzinacapan. Neh ne: nimono:tsa Ceferino Salgado Castañeda wa:n niwi:ts de Tacuapan. A:, pos tasohka:matik *que** timonohno:tskeh.