Tacho sepa nika:n timoahsih. Ekintsi:n nikneki xine:chnohno:tsa *de** yo:n ko:nkilit xa: tikmati ox..., ox miak taman onkak, para toni kwaltia, ka:ni mochi:wa. A: no: tikneki tikmatis *de** nika:n timona:mikkeh itech i:n ohti. Ke:mah. Pos no: niki:xmattok yo:n ko:nkilit ne:n, ko:nkilit kikwih para ne:n, kinimakah to:tolimeh, wa:n no: kimakah para pitsot. Yo:n to:tolimeh oso piomeh no: kinmakah ki..., kilpiah ika se: il..., [ki]kwitih wa:n kilpiah ika se: *hilo** wa:n kipa:npilo:wah wa:n ompa ya kikwah piotsitsi:n oso to:tolimeh, wa:n para ne:n pitsot 'kwilitih pos kite:miliah, wa:n kikwa, nojó:n semi a:yoh. Nojó:n ko:nkilit ne:n (yah...,) *porque** ne:n... No: te..., tepitsi:n wehkapania pero, a:mo semi nejó:n wa:n i..., ikwa:pan mochi:wa ne:n ixo:chio, ikwa:pan mochi:wa n' ixo:chio wa:n ista:k. Nejó:n no semi wehweyi n' ima:y, n' ima:y we:weyak wa:n yehyewaltik, achi xakachtik pero, pos yo:n kwualtia para yehwa ne: n' tapialmeh. Para nikihto:s okse:... Nikihto:s para, teisá: ihkó:n se: kikwa:s a:mo kwaltia. Pané: a:mo ke:man nikita ne:n semi n' i..., iteyo ke:niwki, sayoh nikita ne:n ixo:chio ahko wa:n a:mo ke:man nik..., nikita ne:n mah te:lwehweyi mochi:wa. I:n ka:sika neh nikitstinemi ne:wi:n..., ne:wi:n nik..., nikwiti nehkwí:n mi:lah oso ka:mpa aha:tawyoh, ompa onkak yo:n ko:nkilit ka:mpa a:mo... Ka:mpa tame:wah ihkó:n tame:wah ompa e:wi, no: e:wi wa:n, pos a:mo..., a:mo nikmati neh kox kwaltia para pahti wa:n pos neh nikita kwaltia para sayoh para piotsitsi:n, ke:mah. Nejó:n, ke:mah ne:, neh nikmattok neli no: ke, ke yehwa n' kon:nkilit ne:n pos sayoh para tapialmeh a:mo, pahti a:mo ke:man ki..., nikita mah a:ksá: kitatekiwti para pahti: wa:n ne:n, yo:n teyowa ke:meh..., ke:meh yo:n pa:palo:kilit, neh niki:ita nejó:n, ne:n xo:chiowa ke:meh ita:mia:n i:n..., ke:meh Enero, Febrero xo:chiowa wa:n..., wa:n pohposo:ni ne:n iteyo, ixo:chio pohposo:ni ke:meh yo:n pa:palo:kilit *porque** ata se: koli:nia wa:n kipata:naltia ehekat. Wa:n iwki sah yo:ni ne: nejó:n moxina:chowa, ne:n kwika ehekat wa:n tak ixwatia sepa se:ntapal. Ne:, neh nik..., se *viaje** nikmattok niki..., nikitaka *porque** te:chmakakah seki *conejos** wa:n no: tikininmakayah. Wa:n ke:meh niki:mpiaya A:chá: ke:meh chikwase:meh, nik..., nimolih niktepe:waskia. Wa:n nikte:mohka n' iteyo wa:n tepe:w:ka pero a:it ke:yeh a:mo ixwak, nimolia ke onkak *planta** komo se: kitepe:wa i:pa ka:n ixwa wa:n ixwa pero *sólo** ise:lti. Wa:n ihwaka nikitak ke..., ke ke:meh ekintsi:n nochi moskaltihtok pero para i:n..., i:n *más** tasese:ya *después de, de enero** para ne:paka no: pe:wa xo:chiowa ya. Wa:n teyowa, wa:n..., wa:n sepa itsmoli:ni ka:mpa a:mo se: kite:xi:ma. Ke:mah itsmoli:ni. Yo:n mos..., moskaltia ke:meh... Te:lwehkapa:n ke:meh se: *metro** wa:n tahko wa:n iwki sah tein *más** wehweyi mochi:wa wa:n seki *más** tsikitsitsi:n mochi:wa. Ke:mah wa:n pos yehwa sah yo:ni. Mochi:wa kahbe:ntah, mochi:wa ka:sá:ika ohte:noh ka:mpa..., ka:mpa a:mo a:kin tawi:teki wa:n kowtah ihkó:n a:mo mochi:wa ke:meh nipahkwí:n mah se: yowi ne: nejó:n, ne: Ta:lchi:chilkopa mahyá: a:mo mochi:wa yo:n ompa ka:mpa ahkokow:yoh a:mo mochi:wa. A:mo mochi:wa, mochi:wa ka:mpa pania:n. Ke:mah mochiwa ka:mpa paya:n, ka:mpa yo:n se:..., komo se: tawi:teki ne:, kowyo..., tah..., wa:n se: *después** se: tawi:teki, se: tame:wa ompa ixwa ya. Wa:n ihko:ni mochi:wa nochi, nochi mochi:wa nikahkwí:n yo:n nikita a:mo mone:neki nochi, mochi:wa nikahkwi:ni wa:n komo se: yahki, se: yowi Zacapoaxtla nochi n' *hasta** ne: ahkwa:kopa nochi, nochi onkak. Ke:mah nochi onkak. Nochi ne: nejó:n, Xo:chitla:nkopa no: nio:yow: nochi n' ohte:noh onkak Wa:n mochi:wa maski tasese:ya, yo:n nochi ne: Zacapoaxtla *cerca** se: ahsitiw ata nochi onkak n' ohohte:noh. Nochi yehwa. Ke:mah wa:n pos yo:n nik..., *más** kikokowa *sólo** komo sese:k, yo:n kwa:tsa eski sese:k, *porque** no: neli ye:ka:yoh *por** ne:n Wa:n nochipa sehseltik. yo:n komo, komo se: kikwito miak wa:n se: kite:mak wa:n komo a:paltik, a:mo wehka:wa ke:meh e:yi to:nal, pe:wa mahyá xokoya ya wa:n kokotoka ise:lti. Yo:n kachi kwali komo se: kinimaka n' tapialmeh pero mah xoxowik wa:n mah se: konkwitiw wa:n *igual** komo se: kita:li ne:, ke..., se: [ki]kwito wa:n se: kite:n ke:meh i:n ekintsi:n takawa:ni. Ye:kne:nke:n kwetawi, tak porin ma:kahkanaktik ta: xiwit ta:taman seki ma:tihtila:wak wa:n seki, seki makah..., ma:kahkakaltik wa:n ne: ye:kma:ehemaxtik, wa:n semi ma:kahkana:wak nimolwia yehwa ika nejó:n nima:n, nima:n kwetawi. Yehwa ika *de** ne: ma:kahkana:wak wa:n pos neh no: nikitaya seki *de..., de** ne: wehkapania ompa [mo]mahmayo:tia ya wa:n seki tak *de** chika:waya ya ka:nsika se: kita moyo:kolia wa:ki. Moyo:kolia wa:ki wa:n ompa ne: ke:masá: seki wetsia yo:n. Yo:n no: kwaltia tak para tapala:n ta: ka:nsika moyo:kolia wetsi ihkó:n ne:n se: kitas wetstok ya nejó:n xiwit, ko:nkilit wa:n *de** nika:mpa wetsi wa:n seki *de** ka:mpa ka:mpa se: kite:xima. Pos nejó:n ka:nsika tekwa:ko pos pania:n sah mota:lia seki wa:n seki no: motihtili:ntia. Wa:n yeh *de** kwaltsi:n se: kite:xi:ma pos ompa ya e:wi n' i..., ne: n' itsmol, wa:n yeh se: 'kwitia: seki ihkwikwi:n, wa:n para sehselik ye:knenke:n kwelitah ne:n piotsitsi:n oso ne:n to:tolimeh yehwa ya n' pitsot. Wa:n *de veras** ke:meh tikihtowa ne:n komo se: kita:lih ta:lpan ihkó:n xokoya, xokoya se: 'kwiti nochi tsikitsi:n ya ne: xiwit moka:wa sayoh n' imahma:yo, tami kisa nejó:n n' ixiwyo. Entó:s n' ixiwyo a:mo kwaltia ok yo:n sayoh para ika se: wetsis koma:mo se: kiye:kta:lih. Tehwa:n no: tikonkwiah nejó:n, ko:nkilit pero ahko tikta:lia:yah para a:mo xokoyas *porque** ta:lpan se: kita:lia xokoya, pero no: ahko se: kita:lia ne:n, no: wa:ki niman, wa:ki niman. *O** no: kwaltia para se: ki:nmaka ne:n tapialmeh, pos se: kipilowa, se: kilpi..., se: kilpia ihkó:n *manitos** wa:n pos ompa kitihtipi:niah ya n' piomeh oso to:tolimeh pero komo se: kitamo:ta ne: nochi ka:wilowah *o** yehwa yo:n wa:ki xokoya, wa:n sepa n' pitsot, pos no: komohkó:n se: kipia se: pitsotsí:n pos se: k' kwili:ti wa:n no:, no: se: kimaka pero am..., ke:masá: se: kimaka sayoh n' i..., ixiwyo *porque** n' iwa:n ikowyo pos a:mo no: seki a:mo seki tahtakwa:wak *de** n' pitsokone:meh *solamente de** wehweyi:n. Wa:n nejó:n ko:nkilit pos semi a:yoh, pero i:ksá: pitsot ihkó:n *de** semi nohne:l, pos no: 'kwiltia kalanemi:lis, yo:n no: ke:masá: kitelpano:ltiah no: ke:masá: kinkwi ne:n yo:n kokolis no: pero *de que** a:mo pos no: kwaltsi:n mokwaltiliah, no mo..., motoma:wah n' pitsomeh. Yehwa nejó:n ta: no:, no: momatih no: ika te:nwe:liah *de..., de** sepa se: ki:nmaka yo:n ko:nkilit, ke:mah. Ke:mah pos ihko:ni neli nejó:n a:mo..., a:mo semi, miak toni n' ika se: monohno:tsas *porque de** a:mo... Pos yo:n niono: se: kitoka, mo..., ixwa moyo:kolia, nejó:n a:mo mome:w:tani *tanto** a:mo... Pos a:mo mochipawtani, ta: mochi:wa sah. Pos yo:n ka:nsika se: kita tsikitsitsi:n yo:n a:mo nikihto:s de ke... Teyowa sayoh ke a:mo se:..., a:mo se: kita keniwki n' i..., iteyo tak tsikilitsitsi:n wa:n tak kwikah chiktehmeh wa:n ompa ya ixwa. Ihko:ni. Ka:mpa se: tame:wa *de** se: kito:kati et, ompa miak e:wi. Ke:mah. Ompa miak e:wi nejó:n a:mo... Yo:n a:mo a:ken kito:ka niono: pos neh nikmattok ke a:mo teh..., sayoh para tapialmeh para tikihto:s ne: tikwa:tih oso teisá: pahti pané: a:mo teh, a:mo teh kwaltia nejó:n. Kanah. Ke:mah. Wa:n nimitsilwia neh n' mattok mahyá ki..., kipata:naltia ehekat neli wa:n kwika wa:n para ixwa ya. Ke:mah eski. Ke:mah. Pos nejó:n komamo teh *más** tine:chnohno:tsas *de** yo:ni nejó:n, *o** taka..., *o** ta:ká:n teisá: tikelna:mikiok. A: pané: yehwa sah *de** i:n ko:nkilit tik..., tikitakeh yehwasah para ne: n' tapialmeh pos tasohka:matik de ke Yehwasah, *bueno** pos. No: tine:chtahtanih pos nika:n no: timo..., timolihkeh ka:nsika pos se: ki..., kwali se: 'kwitiw:. Ke:mah. Ne:chilwi moto:ka:y wa:n... A: pos neh ni..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:lew: San Miguel Tzinacapan. Pos neh nimono:tsa Hermelindo wa:n no: nimo..., no: niwa:le:wa San Miguel Tzinacapan. A: *bueno** tasohka:matik. Ke:mah. Tasohka:matik.