*Bueno** Ernesto nika:n timoahsi sepa ekintsi:n, *pues** nikneki xine:chnohno:tsa de yo:n..., yo:n kilit seki:n kiliah kekexikiilit wa:n seki:n kiliah kopitsokilit wa:n wehweikilit wa:n... *Bueno** nochi n' ito:ka:y tein ika ki:xmatih pero, ka:n mati teh xa: t'mattok xa: ta:taman xa:n..., xa: yetok sah n' ka:mpa mochi:wa wa:n nochi yo:ni kwali t'ne:chtapowi:s Kena:mo, niki:xmattok ne:, yo:n wehweikilit niki:xmattok onkak seki kiliah ne: kekexikilit pero kekexikilit tein mochi:wa ka:mpa ta:lwa:ki ka:sá: kahbe:ntah *o** ka:sá: i..., ka:sá: ihkó:n ohte:noh mochi:wa, yo:n kiliah kekehxikilit *porque** yo:n mahyá: *cimarrón** a:m..., a:mo a:mo we:lik wa:n tein yo:n, yo:n kiliah wehwei kilit oso..., oso ista:kkilit oso kwapitsokilit yehwa n' tein we:lik yo:n mochi:wa ka:mpa chia:wit, ka:mpa onk..., ka:mpa onkak a:t para we:lik ki:sa tak yo:n mochi:wa wa:n niman se: kimati ke we:lik *porque** ki..., kiye:kma:kwitokeh a:mo ke:man kachi moma:ytia *porque** kina:miktiowih sah ne:n ima:tsitsi:n wa:n niman se: kita ke we:lik *porque** ka:mpa, ka:mpa onkak yo:n xiwitsi:n *hasta** ye:k..., ista:k *hasta** na:ltoktik yehwa yo:n se: kimati ke ye:k..., sawehwe:ltik niman se: kita yehwa yo:n kiliah wehwei kilit, ista:kkilit oso kwapitsokilit yehwa yo:n e:yi taman ito:ka:y pero se:..., se: taman sah wa:n neli telwe:lik mochi:wa ka:mpa chia:wit ka:mpa onnkak a:t yehwa yo:n telwe:lik mochi:wa pero yo:n seki met..., yo:n seki kiliah ne: yo:n kekexikilit yeh mahyá *cimarrón porque** mochi:wa ohte:noh mochi:wa kahbe:ntah ka:mpa t'nekis tiá:s ihkó:n tikitas, pero a:mo we:li:k a:mo we:li:k wa:n nejó:n, yeh se: kimati ke a:mo we:lik *porque** a:mo a:ke:n kikwa mah se: kiyeko:s sah ke ike mah te:manili:ka:n a:mo se: kwelili:s telte:tewih pero yehwa yo:n, yo:n kilit tein we:li:k kiliah wehweikilit e:yi taman ito:ka:y wa:n se: taman nejó:n yo:n metson pero yehwa:n... Yeh no: taman kiliah metson *porque** yeh porin..., porin kamohyowa tak wa:n porin no: se: *color** kipia *morado** yeh n' imetskowyo nochi n' ikowyo *parejo morado** wa:n nochi n' i..., imahma:ika:n ikowyo ne:n yo:n xiwit nochi *moradito** wa:n yehika ki..., kiliah metson wa:n mo... Wa:n no: yo:n kamohyowa wa:n i:n wehwei kilit yo:n a:mo kamohyowa yo:n nalwat sah pero metson ne: kipia n' ikamohyo wa:n yo:n ikamohyo a:mo *porque** kamoh sah wa:n ta:ki wa:n ihkwia *si no que** n' ikamohyo mochi:wa nejó:n ... Seki mochi:wa ne: *de que..., de que** motohtoma:wa n' kamohtsi:n wa:n koma:mo se: k'ki:xtih ne: mowila:na, ki:sa... Panki:sa sep... Panki:sa itsi:ntan ne: yo:n seko panki:satia n' itsi:ntan yo:n kilit para mochi:wa sepa se: kone:t ya yo:n ikamoh yehwa mochi:wa sepa n' ko..., ikone:w mahyá: tikihto:ka:n mets..., metson metsonkamoh i... *Bueno** ata ikwa:pan kipia pané: kwa:pihpitstik yehwa sepa ne: mochi:wa ne:n xina:ch wa:lixwatia. Ke:mah wa:n nejó:n koma:mo se: kichkwak pos ne: moskaltia wa:n komo se: kichkwak pos a:m... Ompa poliwia pero mah sepa se: kitsi:nto:ka para sepa kamohyowas wa:n mochi:wa sepa yo:n..., yo:n metsonkilit. Ihkwi yo:n wa:n yo:n ikamohyo semi we:lik ato:l wa:n we:lik tatikoixkal komo se: kitikikoixka se:... Ye:kkwaltsi:n we:lik yo:ni yo:n kamoh samohmoloxtik ke:mah yehwa yo:n niki:xmattok ne:n kilmeh. Wa:n ne:n... Teh xa:..., xa: tiki:xmati no: para tehsá: *o** katí:n kilit taman tik..., tikto:ka:ytia wa:n para to:ni se: kitatekiwtia Pos neh, neh nejó:n n'mattok ke nimolia:ya ke kekexixkilit wa:n nochi n' kopitsokilit wa:n nejó:n... *Bueno** nochi n' na:wi taman ito:ka:y seki:n kiliah ista:kkilit wa:n wehweikilit nimolia:ya ke xa: nochi we:li:k ka:n ika eski... *Bueno** n' tehwa:n ke:masá: nejó:n... *Bueno** ekintsi:n a:mo okachi ti..., tik..., tikmahse:wah ok no:, pero nejó:n... Wa:n *cuando** nimoskaltih pos ke:man weli sah no: tikmahse:wayah *o sea** ke ka:n okachi kionkwia noma:n *porque** tehwa:n t'piayah yo:n metsonkilit ne: a:te:noh wa:n *casi** de yehwa nochipa n' tikwa:yah *entonces** yo:n okseki a:mo, a:mo tikwahkeh ai:k wa:n *por eso** a:mo... Pos a:mo no: nik... N'mattok neli kihtowah ye:kah..., yo:n *más** kwali *más** we:lik ka:mpa tah... tatekoch mochi:wa tein we:lik wa:n neli ke:meh... Ne: se: kita ka:mpa i:pa kikwih *o sea** kihtowah ke yetok *lugar** sah no: ka:ni se: k'kwitih para we:lik eski ke:mah. Ke:mah *porque** kihtowah seki:n ka:n mati ox neli 'tsilia pero kihtowa seki:n te:te:nkokoh mahyá: te:te:nahwayo:tih pero yo:n te:te:nkokoh kihtowah no: no: ki... Komo tikwito kilit teh wa:n nejó:n a:ksá: mitsm... Mahyá: mitsihihtoh mah kitoka:yti kekexikilit yo:n ke:mah komo tikchipa:w n' kalihtik *o** kichipa:wkeh kalihtik wa:n tikwa ya te:tewi kit seki:n kihihtowah seki:n de ihto:l..., kiihihtowah seki:n komo mitsitakeh tikma:ma... tikwito n' kiltsi:n wa:n timochihchi:wilih ya yehwa yo:n kihihtowah kihtowah ke kekexikilit pos kachi *más** kitawelia te:tewih ya, te:te:nahwayo:tih wa:n pos yo:n ma:ski *más...,** A:mo wel se: kikwa te:te:nkokoh a:mo se: taxi:kowa. Maski tein i:pa we:lik nejó:n kitawelia pos a:mo n'mati ke:ní:w yo:n pero ki..., pero kihtowah ke komohkó:n nejó:n, kimatkeh seki *vecinos** wa:n nexi:kolmeh ke to:ni n' titi..., tikwa:ti nejó:n kwih..., mahyá: kwihwi:kaltiah pos te:tewih a: pos neli. Yo:n kit a:m..., a:mo se:... a:mo kwihwi:kaltika:n para nejó:n para a:mo teh kichi:was we:li:k kwaltsi:n *hasta** tso:tsope:k yo:n kilit ata ke:mah. wa:n i:n kilit nochi mochi:wa nochi..., nochi xiwit kanah? Yo:n nochi n' *tiempo** onkak, nochi n' tiempo onkak sayoh ke:masá: a:mo *te:toca:roh porque** ke:masá: kima:kwih wa:n a:mo *te:toca:rowa** se: kitati ke:mah ata? Aha. Wa:n yo:n yetok sah ka:mpa mochi:wa *porque** neh nikta ne: koyo:xo:chiko de yo:n ka:mpa chihchia:wyo ka:mpa onkak a:t ye:kkwaltsitsi:n mochi:wa n' kilit wa:n a:mo no: 'ka:wah n' tokni:wa:n kiye:kma:tekih *seguido** 'kwitih. Ke:mah wa:n telwe:lik ompa nikita neh wa:n ne: we:ikowtah se: ne:ntinemi ke:meh semi ta:lsese:xpan ompa..., ompa nejó:n noya:n we:lik nimolia sayoh mah ki... Mah se: kahsi sah komo onkak ompa ne: mochi:wa n' kilit ye:kihista:k ye:kpohpochiktsitsi:n. Aha ompa a:mo semi kitekih ok eski... ke:mah wa:n ompa we:lik mochi:wa *porque** neli kowtah ya wa:n neli a:ta:l ke:mah. Ta: yo:n we:li:k ne: semi n' kilit ka:mpa mochi:wa a:ihtik wa:n a:ta:l ka:mpa takwecha:wtok ika semi we:lik yo:n kiltsi:n pero ka:mpa i:n tawa:kya:n kabe:ntampa oso ixta:wat mochi:wa a:mo we:lik. We:lik mochi:wa itech n' a:pitsak tawakal mochi:wa ne:..., ne: texa:yakatitan ata yo:n tawakal ompa ke:mah ye:kwe:lik n' kiltsi:n ne: ke:masá: tikonkwih ne: we:lik semi yo:n wehwei kilit. Pero a:taw mochi:wa. Wa:n ke:ní:w tikihtowa tein a:mo we:lik to:ni n' te:chi:wilih *o** ke:ní:w a:mo wel se: kikwa pos te:te:nahwayo:tih. A:n no: te:te:nahwayo:tih? Aha Te:te:nahwayo:tih yo:n a:mo te:miktih pero a:mo se: kixi:kowa *porque** ye:kte:tenahwayo:tih ke:mah komohkó:n se: kikwah ya mah se: kanahwayowa se: mokantsotsona wa:n a:mo se: kikwa *mejor** ihkwi se: k'ka:wa ke:mah. A:. Pero a:mo se: te:n..., se: kankohokoixwa oso ke:mah kanah. Pos ka:n se: kixi:ko:s te:te:nkokoh porin cho:kil kanah? Pero pos *igual** a:mo se: ki..., kisentoka se: ki... *igual** komo..., komohkó:n no: tikneloh... Neh se: *viaje** nikwika yehwa wehwei kilit nimopoloh nik... wa:n yo:n para... Neh n'mattok kichihchi:waya nowe:imoma:n katka ne:n yo:n wehwei kilit. Pero takah a:mo ihkwi kichi:waya wehweikilit kinelowa:ya iwa:n ne:n tehtsonkilxo:chit, yo:n totomol a: aha. kaltsi:ntan onkaya n' tehtsonkilxo:chit n' totomol wa:n nikte:xi:n tehtsonkilit wa:n niktekilih wa:n nikwito wehweikilit nikchipa:w wa:n nikmanak wa:n nikihto tiye:ktakwa:tih pos nimopoloh neh..., neh n'mattok kita:liah wehweikilit takah a:mo takah kita:liah takah soyokilit yo:n tehtsonkilxo:chit iwa:n we:lik no: nikta:lilih yo:n wehwei kilit pos *más...** A:mo tikwahkeh *porque** ye:kte:tewih te:te:nkokoh pos n' tehtsonkilxo:chit no:, no: *delicado** te:te:nkokoh wa:n yehwa ne:n wehweikilit icho:kil kwaltsi:n sah moka:w mo..., mosempale:wihkeh ye:kte:tewih yo:n *cabrón** nikwa:ya a:mo tikwahkeh tikalantoya:wkeh. a:mo welik. A:mo we:li:k, pero takah nimopoloh *porque** ne:n no:we:imoma:n te:chchihchi:wilia:ya iwa:n et wa:n iwa:n tehtsonkilxo:chit pero takah iwa:n ne: soyokilit aha ke:mah. Kanah? Soyokilit iwa:n se: kikwa pero ne:h n'ta:li wehwei kilit *puta** a:mo kwaltia. A:mo kwaltia. Ke:mah yehwa yo:n nimopoloh n'chihchi:w pero a:mo ihkwi n' chihchi:w nikchihchi:w no: taman n'ta:lilih takah n'talili:skia soyo:kilit. Aha. Ke:mah wa:n soyokilit no: kwaltsi:n we:lik semi ka:mpa... Tein yo:n ista:k. No: we:lik yo:n tein chi:chi:ltik ma:we:weyak pero nejó:n tel *fuerte** a: no:. Ke:mah. Tel *fuerte fuerte** semi n' iahwia:kka kipia wa:n i:n ista:k a:mo semi *fuerte** kwaltsi:n se: kikwa *hijo de la mala** yo:n telwe:lik. Aha. wa:n ne:n, yehwa yo:n kilit tein we:lik ki..., weli kikwih *cualqier... O sea** A:mo kipia ke kitas iwa:n ox selik me:tsti ox chika:wak me:tsti ata yo:n sayoh 'kwiti:wih ke:meh mokopi:ntiw ke:meh ke:mah tein kwaltsi:n we:lik no: mah chi:... Ma:ski chika:wak yo:n pané: momo... Pata:wak kipolowa ok tepitsi:n mopata:was sayoh kwali mah se: kiteki kwaltsi:n we:lik wa:n yo:n tein tetekwiniwtok mahyá: tehtetekwiniwtok yo:n telwe:lik no: pero ne:n owih se: kichipa:wa porque tehtetekwiniwtok ata? A: ke:mah más kohkoto:ni kanah? ke:mah kohkoto:ni n' ima:tsitsi:n wa:n iwa:n se: kita:lilia n' kowit cho:kiloh ke:mah. ke:mah moneki mah se: kikwa ima:y sah se: ki..., se: kiye:kti. Yo:n a:mo wel se: kikwa se:ko..., se: kohsa semi n' icho:kilo ata? a:mo. yo:..., wa:n yo:n se: kipa:ka ise..., paka..., para se: ki..., se: k'kwitia n' kilit wa:n se: ki... Komo se: kia:toto:wi se: kia:toto:wi wa:n ke:mah nejó:n se: k'mahma:kwi wa:n se: kipanketsa ya n' ko:mit mah molo:nto mah kwali molo:nto wa:n ke:mah se:... De kwali molo:ntoka ne:n a:t pantamo:ta ya n' kilit wa:n ke:meh xikma:ma:nelo ya wa:n kwaltsi:n ki:sa xoxoktsi:n ke:mah. tein yeski kilit molo:n..., molo:ntok n' a:t ye:kkwaltsi:n ki:sa xoxoktsi:n pero komohkó:n nejó:n ompa tika..., tik..., tiko:nketsa wa:n ompa tiktatokilia n' ko:mit kostia *después** ne:, mochi:wa n' kilit kostik wa:n nochi n' ia:yo nochi kostik moka:wa mah yo:n tomakilit komohkó:n teh ti..., tik..., tikta..., tiko:n..., tikmanati n' kili..., n' tomakilit wa:n komohkó:n kawa:ntoka n'... Tepitsi:n sah ne:n n' ia:yo... *Bueno** n' a:t wa:n t'panta:lia n' kilit ye:k..., ye:kkostia n' a:t wa:n kilit no: tamanal no: ye:kkostia wa:n komohkó:n ne: molo:ntok n' a:t wa:n mah kwali molo:ntok wa:n x'panta:li momolokatok ye:kkwaltsi:n *hasta** xoxoktia n' ia:yo n' tomakilit mah se: kimati kimanas para kwaltsi:n ki:sa n' kilmeh ke:ní:w se: kichi:was, ke:ní:w se: kikwa:s mah saxoxoktsi:n aha. Pero komohkó:n tekit kawa:ntok sah wa:n yo:likamantok ompa kostia wa:n de kostia no: nejó:n... Ka:n *igual** we:lik pané: toto:nkahya:ya ta a:: ke:mah. Ke:mah. Wa:n komo kwaltsi:n xoxoktia ye:kahwia:k kwaltsi:n. Ahwia:k. Iwki i:n wehwei kit no: se: kichih:wa mah, mah se: kii:xpa:ka wa:n ke:mah mah molo:nto n' a:t wa:n se: kipanta:li wa:n ke:mah se: kinelo ya ke:meh..., ke:meh ato:l *primero** n' tahmo..., ika se: tahmolo wa:n kwaltsi:n pa:ti kwaltsi:n oksi wa:n ke:mah se:... Komo se: kita:lilia a:ko:lin se: kita:lilia koma:mo kwaltia ihkwi se: kikwa ya 'poye:liah sah wa:n ika chi:ltamo:ltal ye:kwe:lik taa:man ke:mah. Ke:mah ihkwi yo:n. Miak taman we:lik yo:n kiltsi:n sayoh mah se: kimati se: mochihchi:wili:s n' tapalo:l. Ke:mah ata? Ka:nachi taman kwali kichi:wah tapalo:l yehwa ne:n met..., ne:n wehwei kilit? Ke:mah we:lik semi. Pos we:lik a:ko:loh, we:lik taa:man sah wa:n nejó:n, neh nikmattok neh nikwa ne: ke:masá: a:ko:loh neh nikwa taa:man sah pero ika..., ika chi:ltamo:ltal a:. O:me taman? O..., o:me taman se: kichi:wa se: kikwa. Ke:mah o, o..., o:me taman. Wa:n neli tak yo:n a:mo wel kitsoyo:niah. Tak no: kwali kitsoyo:niskiah pero tehwa:n a:mo ke:man kitsoyo:niah pero, pero seki n' kilmeh kwali kitsoyo:niah ke:meh yo:n wehwe... Yo:n este nikihto:sneki ne:n ma:kwi:lkilit aha ke:mah. Ke:mah. No: ye:kwe:lik n' tatsoyo:n wa:n we:lik n' a:ko:loh no: wa:n we:li:k n' taa:manal. Ke:meh ekilit no: *igual** we:lik n' a:ko:loh wa:n we:lik taa:..., taa:man sah. Ke:mah yehwa yo:n we:lik pero n'... Wa:n no: kitsoyo:niah ke:meh yo:n wa:wkilit no: we:lik n' tatsoyo:n. Ke:mah. Wa:wkilit no: we:lik n' tatsoyo:n. Ke:mah wa:n yehwa 'tsilia ne:n wehwei kilit niki:xmattok de n'... De se:..., se: kilit sah e:yi taman tikto:ka:ytiah wehweikilit wa:n nejó:n ista:kkilit wa:n yehwa ya tik..., tikto:ka:ytiah wa:n yo:n okseki *morado** yo:n ne:... Tak a:mo n'mati ke:ní:w se: kito:ka:ytia metsonkilit ox *morado** kiliah tehwa:n tikiliah metsonkilit. A: ke:mah neh *cuando** nimoskaltih i:pa ihkwi nikakia kito:ka:ytiah metsonkilit. ke:mah. I:pa iwki kito:ka:ytiah neli. I:pa iwki kito:ka:ytiah metsonkilit. Pero tein yo:n..., yo:n we:lik nochipa we:lik yo:n we:lik mochi:wa kahbe:ntah se: kito:ka yo:n. Wa:n... A: yo:n ke:mah. Yo..., yo:n a:mo *cimarrón porque** kamohyowa tak. Aha wa:n yo:n *solo** mah se: kito:ka *solo** se: kito:ka yo:n komo se: kinehneki pos se: 'kwiti ka:sá: *semilla** wa:n se: kito:ka wa:n yo:n a:mo mone:neki selia ke:mah. Ke:mah. mochi:wa no:. Ke:mah. Aha. wa:n ikamohyo pos momiakilia ya. Momiakilia. Ke:mah. Nejó:n wa:n neli yo:n kihtowah yehwa yo:n kilit komo se: ne:n yehwa n' kopitsokilit komo koko:k kwaltsi:n *más** we:lik oso pos kwali se: k'koko:lia komo kineki se: komo kwali... A:ken kikwa n' chi:l pos kwali k'koko:lia wa:n we:lia kwaltsi:n pero onkak seki i:pa te: *medio** tewi wa:n a:mo welnichi:lkwa *más** ne:nke:n ok a:mo se: kikwa:s. ke:mah ata? Ke:mah. Ni... A: pos kwali se: kikwa. Kwali se: kikwa yo:n. Kwali se: kikwa pos ma:ski a:mo semi koko:k? Aha. Yo:n a:mo teh..., a:mo teh kweh... Kina:miki chili:toh wa:n pos a:mo chi:liwis komohkó:n nejó:n, neh n'chihchi:wa ne: kalihtik mah, mah a:ko:loh oso mah taa:man sah wa:n n'panpoto:nilia chi:ltekpiwa:k *hijo de la mala** telwe:lik kwaltsi:n ke:mah ata? Ke:mah. Wa:n ne: pos i... Onkak o:me taman tikihtowa de yo:n kilit yehwa ne:n... We:lik kwaltsi:n. Metson. A:mo wa:n oksé: ne:n yehwa *mismo** n' wehwei kilit wa:n kekexikilit ta:taman pos we..., wehwei kilit wa:n ne:n ista:kkilit ne: se: taman sah sayoh ta:taman 'to:ka:ytiah. Aha. Wa:n de kekexikilit ke:ní:w se: kimati ke taman? Ke:mah. ta:taman to:kja:ytiah. Kati:n? Tein kekexikilit, pos tein kekexikilit yeh kah..., mochi:wa kahbe:ntah wa:n telma:xoxoxoktik. Tein te..., kekexikilit wa:n... Aha. A:. Ke:mah. Aha. Yeh nima:n se: kimati kekexikilit *hasta** n' ikowyo ye:kxoxoktik niman se: kita ihkó:n a:mo we:li:k. Niman se: kita, se: kahbe:ntah yetok uta i:n ye:kxoxoktik n' ik..., imetskowyo xoxoktik wa:n xiwit ye:kxoxoktik wa:n nejó:n yo:n tein we:lik *hasta** n' imets *hasta** na:ltoktik ata? Aha. Wa:n ixo..., ixiwyotsi:n ye:kkwaltsi:n ne: xoxoktik pero *hasta** na:ltoktik ma:ski..., ma:ski pata:waka n' ima:y pero *hasta** na:ltoktik ye:kwehwe:lik moita ke we:hwe:ltik semi yo:n se: kimati niman ke, ke tein we:li:k. Ke:mah. Ke:mah. Pos nejó:n, yo:n a:mo kwaltia para pahti *o** ke:mah? Pues seki:n ta no: seki:n no: kita:liah ke:meh yo:n ke: para mah, mah kite:malki:xti tehsá: ihkó:n kokotsí:n kipia no: kita:liliah ka:mpa... Kita:liliah 'pepechowah wa:n kipi:kih ika se:, se: tilmahtsí:n *o** se: a:mat *o** se: tilmahtsí:n para no: kina:miki tak porin cho:kil ki, ki..., kipahtia. Aha. Ke:mah kise:wia komohkó:n semi te:kokoh tata semi, kipepechowiliah yo:n, yo:n kil... Yo:n xiwit wa:n ke:mah mo:stika sepa kito..., sepa ki..., kiki:xtiliah ya wa:n tamati:ya ke:mah. No: kwa..., no: kwali kita:liah pahti no: para ke:meh yo:n se: metskokoti wa:n te:kokoh wa:n kita:liah wa:n no: te:na:miki ke:mah. Ke:mah nejó:n yo:n a:mo monamaka? Pos wehweikilit a:mo monamaka, pero metsonkilit ke:mah monamaka *porque** nikitaya tehwa:n te:chtahtania:ya ne: kaltsi:ntan mah tikinnamaki:lti:ka:n. A:. Ke:mah monamaka a:mo n'mati ke:ní:w, ke:meh a:mo tiknamakah tehwa:n yo:n. *Bueno** se: *parte por** tak n' metsonkilit yo:n seki kipia de se: kito:ka. Yo:n ke:mah se: kito:ka, se: kito:ka wa:n komo tikma:kwik kokolaki a:mo, a:mo kamohyowa kwali. A:mo mochi:wa ise:lti. Aha. Yo:n moneki yo:n mah a:mo se: kima:kwi para kite:maka n' kamoh komo se: kamohtsí:n sah pos mah a:mo se: kima:kwi para mochi:wa kwaltsi:n ikamohyo kite:maka kwaltsi:n ita:kka pero komohkó:n se: kima:kwi kokolaki wa:n nionó: moskaltia kanah ata? A:ah komo kwaltsi:n moskaltihtok yo:n xiwit tik..., tikma:teki se: ikechtayo okse: kitohtokati a:m..., a:mo *igual** mochi:wa ok m..., motokotsowa ya wa:n sepa se: ki:sati *más** tsikitsi:n ya komo sepa tikwik ihkwi motokotsowa *hasta** ihkwi *tontohkwi** yo:n..., yo:n metson. A: *por eso** pos ne:n... Ke:mah. Yo:n tontohkwi komohkó:n tikma:kwi *seguido** tontohkwi. Yo:n moneki komo se: kinehneki kamoh se: kikwa:s pos mah a:mo se: kima:kwi. Mah se: kika:wilihtiw n' ixiwyo. Mah se: kika:wili n' ima:y *porque** ika n' ima:y ika ne: moyo:lchika:wtok wa:n..., wa:n ne: kokolaki komohkó:n se: k'kwilia n' ima:y. Ke:mah. Ke:mah. *Solo** yo:n wehwei kilit pos a:mo, a:mo kite:maka kamoh i:pa xiwit sah kite:maka yo:n a:mo teh *pasarowa** kwali se: kima:teki maski *cada** ima:y mah se: kitekili. Ke:mah. Aha. Ke:mah pos nejó:n... Wa:n yehwa yo:n wehwei kilit kwali kikwa a:ken yeski *o sea que** a:mo, a:mo kipia de kitas ke:ní:w yetos n' *persona porque** a:mo. Onkak teisá: ata kihtowah... *Bueno o** teisá: tapalo:l te:chi:wilia *dańo** pero a:mo... Pero wehwei kilit a:mo teh kichi:wa, a:mo teh kichi:wa *dańo** nió:n tei. kanah? Kichi:wa *dańo** pero komohkó:n se: mopahtihtok wa: iwa..., *pastilla** oso *mitsyectarohkeh o** tikwahtok *vitamina** wa:n xikwa yo:n, yo:n ke:mah *veneno** a:mo... Se: mopahwia. Yo:n ke:mah porin cho:kil. a: ke:mah? A:. *porque** nikakini miakeh tokni:wa:n a:mo nikwa:s wehwe..., wehwei kilit oso metsonkilit a:mo nikwa:s *porque** nimopahtihtok yo:n *peligroso** kwali tikwa:s ke:meh tomakilit *o** ihkó:n pa:pa:lo:kilit kwali tikwa:s pero *solamente** yo:n porin cho:kil. Ke:mah. A: yehwa ika yo:n moneki... Ke:mah yehwa yo:n tepitsi..., tepitsi:n yo:n mahyá: komo t'mopahtihtok a:mo wel se: kikwa:s porin cho:kil se: kimowilia. Aha. A: *bueno**. Ke:mah. Ika se: motanowia mahyá: 'tai:skia *refino** timopahtihtok wa:n 'tai *refino** pos a:mo mitsna:mikis timotanowia sah. Wa:n *igual** yo: n' kiltsí:n ne: kwali se: kikwa:s komo se: pa:ktok a:mo se:..., a:mo se: mopahtihtok kwali se: kikwa:s yo:n, yo:n kiltsí:n pero komohkó:n mopahtihtok 'tai:tok koyo:pah a:mo wel kikwa yo:n *porque** motanowia ika. Ihkwi yo:ni. Ke:mah. Ke:mah. Pos ka:n 'mati ta:ká:n tehsá: t'neki t'ne:chtapowi:s ok de yehwa yo:n de ne:n... Pos yehwa sah ta:ká:n tiki:xmattok teh ke:ní:w mono:tsa *o** ta:ká:n tehsá: tikmati (...) to:ni se: kitatekiwtia n' ixiwyo kwali t'ne:chilwi:s no: para no: n'matis no: Pos kanah *o sea** neh n'mattok ke ne:n... *O sea** ke n' ta:taman... A:n tsilia pero neh nik... Nimolia:ya sentaman sah nochi yehwa yo:n ne:n wehwei kilit wa:n kekexikilit pero pos *hasta** ekintsi:n nikmati no: ke, ke a:mo *mismo** yehwa ke:mah. Wa:n de metsonkilit neh nikita ke..., ke taman *porque** se: kito:ka moto:ktani neli yo:n a:mo mochi:wa sah yo:n a:mo mochi:wa sah yo:n. A:mo mochi:wa sah. Wa:n *este** n' yo:n kamohyowa wa:n kwali se:... No: we:li:k n' ikamohyo Pos we:lik n' ikamohyo se: kichi:wa ato:l *o** kitikoixka sah. Kwaltsi:n yo:n ke:mah. Se: kitikoixka. I:n wehweikilit a:mo kamohyowa sayoh nalwat sah ata Aha wa:n i:n okseki tak a:mo kamohyowa *o** maski kamohyowa xa: pero a:mo we:li:k ke:mah ata? Aha neli. Ke:mah. Aha. Mah se: 'kwiwiwta wa:n (...) nalwat pihpitsaktsí:n ke:meh yo:n ta:lkwitaxkol sah mo... Miak n' ki:sa nalwat Pero a:mo kamohyowa yo:n nalwat sah. Ke:mah wa:n no: *igual** se: kita ika ne:n, *porque morado** seki wa:n seki xoxoktik *o** ista:k sah ke:mah. Ke:mah wa:n neli tein yo:n kamohyowa pos yeh ki, ki, ki..., kipia *morado** Ke:mah. ne: ki:sa nalwatsitsí:n tein..., tein ika takwahtok wa:n ki:sa n' kamoh sepa no: n' i..., itech ihi:xehka:n pero ki:sa kamohtsí:n no: taman kamoh wa:n no: taman nalwat ne: kamoh a:mo nalwat sah yo:n, yo:n kamoh mochi:wa yo:li kamoh nimah kwa:pitstik ke:meh mahyá: mochi:watia n' kiltsi:n ompa yo:liti ke:mah. Pero koma:mo a:ken kitek moskaltia, moskaltia, moskaltia *después** ne:paka panki:satia sepa a:mo ki.., a:mo a:kin kiki:xtih n' kamoh panki:sati ne:wi:n kone:t a n' panki:satia sepa ki:sa wehwei kiltsí:n ya yo:n metson ke:mah. Ihkwi para miakia wa:n komo se: kiki:xtilih pos sepa se: kitsi:nta:li para mah, mah sepa mochi:wa n' kamoh ompa sepa se: kikwiti:w komo se: kineki ke:mah. Ke:mah ihkwi yo:n se..., yo:n... Yo:n se: kito:ka a:mo mochi:wa sah wa:n yo:n wehweikilit yo:n a:mo se: kwiwitati yo:n sayoh se: kitekiti ima:xiwyo sah. Iwki sah. Ke:mah pos..., Ima:xiwyo se: 'kwiti sah. Ke:mah. Pos koma:mo teh to:ni 'ne:chtapowi:s ok de yehwa yo:n pos ne:, kwali t'ne:chilwi:s moto:ka:y. Pos yehwa sah nikmati neh, yehwa sah. Aha sayoh x'ne:chilwi moto:ka:y ke:ní:w wa:n... Ke:na:mo neh, pos neh nimono:tsa niErnesto Vásquez wa:n niwa:le:wak nika:n San Miguel Tzinacapan. Aha. ne: a: *bueno** yo:n kilit se: kikwa a:ko:loh ata nikelka:w a:mo nimits... Ne:n N' ke:ní:w wehweikilit *más** se: kikwa a:ko:loh a:ko:loh oso taa:man kwali se: kikwa ihkó:n taa:manal sah a: koma:mo se: kipia n' a:jolin a:mo nochipa t'pia tomi:n pos *mejor** tika:amanah sah wa:n wa:n ihkwi tikpalowah taa:man sah t'poye:liah sah wa:n komo t'neki chi:ltamo:ltal 'ta:liliah ye:kkwaltsi:n we:lia iwa:n a: *bueno. Porque** i:pa yehwa yo:n... Ke:mah. Chichi..., chi:ltamo:ltal chi:lxoxowik. Ke:mah yehwa yo:n pos a:mo nochi tikmahxitiah para tikowaskeh a:ko:ltsi:n maski a:mo patiyoh tikihtowah pero a:mo nochipa tikahsih se: *peso** kichi:wa *falta** wa:n pos ke:masá: kimanah wa:n ihkwi tikwah ihkó:n taa:man sah. Ke:mah. Ke:mah. Pos nejó:n neh nimono:tsa niHermelindo Salazar wa:n no: niwi:tse San Miguel Tzinacapan. Ke:mah. *Bueno** tasohka:matik. Ke:mah.