<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="tahtol2" audio_filename="Tzinacapan_Relato_Ruben-Macario_Testimonio-socio-toseepan_20-09-09-h" version="6" version_date="100429">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Jeremías Cabrera Ortiz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Rubén Macario Martínez" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="2590.344">
<Turn startTime="0" endTime="5.389" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:man
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="5.389" endTime="433.655">
<Sync time="5.389"/>
Ajá, *este**... neh ne: ke:man nimoskaltih nika:n
<Sync time="13.748"/>
Nika:n niyo:lik *pero** amo nika:n nimoskaltih, neh nimoskalti:to *hasta más** paratani
<Sync time="18.416"/>
wa:n ompa neh nikitaya okseki taman..., taman...,
<Sync time="22.68"/>
taman tato:k mochi:waya
<Sync time="25.693"/>
Nika:n tehwa:n..., nika:n tehwa:n tiki:xtiah n' tato:k se: *viaje** sah *por** xiwit
<Sync time="32.244"/>
wa:n ne:wí:n paratani ka:mpa neh nitekitia tiki:xtia:yah o:me *cosecha por** xiwit
<Sync time="41.791"/>
Titato:kayah, n' ompa ne: titato:kayah itech..., itech disie:mbreh
<Sync time="48.998"/>
tiki:xtia:yah ma:yoh
<Sync time="52.045"/>
*de** ma:yoh titato:kayah sepa itech ju:nioh
<Sync time="55.43"/>
tiki:xtia:yah itech di..., nobie:mbreh, tiki:xtiah n'o:n tato:k
<Sync time="61.333"/>
¿Ke:yeh? Porque n' ompa ne: más takawa:ni
<Sync time="63.766"/>
wa:n neh ne: ke:man *cuando** katka ni..., nipili ok *hasta** nikwelitaya
<Sync time="69.097"/>
¿Ke:yeh nikwelitaya? Porque tehwa:n nika:n amo ke:man tikitayah se: cosecha ke:meh ompaka ne:wín tikitah..., tikitayah cosechas
<Sync time="75.864"/>
Cuando niki:..., nika:n ninemia nik..., nikitaya oksé: nemi:lis nikpiaya 
<Sync time="81.047"/>
Pero cuando niahsik itech..., newí:n paratani oksé: nemi:lis katka
<Sync time="87.225"/>
¿Ke:yeh?
<Sync time="88.093"/>
*Porque** n' ompa nikitaya itech mi:lah amo moneki tikto:kaskiah cosas tein tato:k *para** takualis
<Sync time="94.905"/>
Sanoke n' ompa mochi:waya itech mi:lah sah ke:meh okseki nepale:wi:l
<Sync time="104.537"/>
*Entonces cuando** tikitayah n' tehwa:n yo:n *hasta** timowelitayah. ¿Ke:yeh? *Porque** tehwa:n nika:n titeltahyo:wia:yah nika:n ka:mpa a:xka:n..., ka:mpa a:xka:n nietok
<Sync time="112.175"/>
Ne: ke:man onkaya *más** tahyo:wi:lis *que** a:xka:n, a:xkan nikita neh pos m..., mopatak
<Sync time="117.993"/>
Cuando neh nimoskaltih nika:n i:n ka:mpa a:xka:n nietok
<Sync time="122.796"/>
amo a:xka:n..., amo *igual** ke:meh a:xka:n pi:pil yetokeh
<Sync time="125.694"/>
Neh miak tahyo:wi:lis nikpa:no:k, se: sepa..., se: sepa tikihtowah tehwa:n titakua:yah *hasta** ohpa sah n' to:nal
<Sync time="136.015"/>
¿Ke:yeh? *Por lo mismo de que** pos amo onkaya *más** nepale:wi:l ke:meh a:xka:n tikitstokeh miak nepale:wi:l
<Sync time="143.78"/>
wa:n ne:wí:n paratani a:mo, newí:n paratani nikmatiah tehwa:n mahyá: yo:n
<Sync time="148.371"/>
se: takualis katka *porque a veces hasta** n' tato:k *hasta** ikowyohka:n moa:wilowa:ya
<Sync time="155.374"/>
tato:kayah mi:lah, tami tapixkah n..., kipixkah n' sintsi:n
<Sync time="161.107"/>
*a veces** neh *cuando** nia:ya ke:meh i:n amo no: nimotatsiwilia:ya, nikatka ni..., nitamattoya ya, i:pa nikpiaya..., nikpiaya ya noxiwtsi:n ya, *bueno** i:pa nikpiaya nox..., noeda:des
<Sync time="169.649"/>
Nia:ya ke:meh i:n sintah nimopehpenili:ti sinti
<Sync time="173.584"/>
wa:n nikwelitaya *porque** yo:n sinti nikpehpenati a, pos mismo ye:hwa:n tein ina:xka ne:chilwia:yah
<Sync time="179.127"/>
ximotehte:moli sinti komo timotehte:molia
<Sync time="182.999"/>
yo:n i:pa ompa moa:wilo:ti a, komo amo tikteki, komo a:mo n' a:kin kiteki ompa moa:wilo:ti yo:n sintsi:n
<Sync time="187.802"/>
tein neh nikchi:waya niktekiti yo:n sin..., niktehte:moti yo:n sinti, niehko nokalihtik wa:n niko:ya
<Sync time="194.043"/>
nikpihpixka wa:n niko:ya yo:n..., yo:n tao:l, ke:mah nikwi:ka n'amakati a,
<Sync time="198.401"/>
yo:n n'namakati, nimonamakili:ti a. ¿*Porque** ke:yeh? Yo:n *para** nehwa ya n' tomi:n tein n'namakati n' tao:ltsi:n
<Sync time="203.527"/>
*Pero** amo nimoichtekilia:ya *sino que** yo:n tao:ltsi:n *mismo** yehwa ne:n dueños, tein ina:xka ne:n tato:k ne:chilia:yah mah n'motehte:moli:ti a
<Sync time="210.826"/>
*Hasta** neh no: *hasta** nimowelitaya ya, ihwa:k nikpiaya tak mahtak..., mahtaktio:mo:me xiwit. Mmm.
<Sync time="217.497"/>
Entonces yo:n nikwelitaya ya neh, niehko nokalihtik nikwa:lkui a notomi:ntsi:n, *no** pos
<Sync time="222.934"/>
nimowelita ya. ¿Porque ke:yeh? Nikitaya onkak..., onkak nepale:wil a
<Sync time="227.61"/>
Entonces ompa yo:n tikitayah tehwa:n oksé:..., oksé: nemi:lis katka,
<Sync time="232.264"/>
porque amo..., amo tikihtowah tehwa:n impo:rtah no: pos n'to:kati, nikto:kati yehwa i:n tato:k para mah..., nikua:s, ompa ne: mochi:waya sah itech mi:lah
<Sync time="241.899"/>
tikitas teh onkak..., onkak *este**..., ayoh, onkak witsti, onkak et, onkak kilit
<Sync time="247.971"/>
onkaya miak nepale:wi:l, *hasta** tapialmeh amo kinahsia kokolis,
<Sync time="254.53"/>
pio:meh, tikimpiayah piomeh ihkó:n, *pero** piomeh
<Sync time="258.021"/>
amo tikowayah pio *para** tikua:tih
<Sync time="260.666"/>
tik... ee..., tata:sati se: pio, amo tiko:wtinemih pio:temeh *para** tikinkua:tih, sanoke ompa tikuiah itech o:n
<Sync time="266.188"/>
pio:meh tein tata:sayah tikui..., tike:wayah wa:n tikuiah *para** tikua:yah ya nochi yo:n tapalo:l
<Sync time="271.477"/>
Mmm.
<Sync time="272.345"/>
*Pero** oksé: ta..., oksé: *tiempo** katka, *pero** a:xka:n nikita neh n' a:man amo..., amo kinekih ok, nio:n *porque** piomeh amo kinekih ok mochi:waskeh ok a:xka:n nikita neh
<Sync time="279.771"/>
onkak miak tahyo:wi:lis *por lo mismo de que** oksé: *tiempo** tiahtokeh
<Sync time="286.16"/>
Amo nikmati... amo nikmati ke:yeh, xa: porin onkak miak talna:miki:lis *de** n' koyo:meh ya
<Sync time="296.29"/>
*porque** ne: ke:man amo tiki:xmatiah este..., amo tiki:xmatiah tein te:chkokoliskui:lti:s ke:meh a:man miak kokolis tiki:xmatih ya
<Sync time="308.493"/>
*por ejemplo** ke:meh yekintsi:n tike:walti:skeh se: *mata** mi:l moneki *abono**
<Sync time="316.808"/>
tike:walti:skeh se: *mata** kahfe:n moneki abono
<Sync time="320.934"/>
wa:n yo:n *abono** ¿toni kichi:wa? N' *abono** techkokoliskui:ltia *para** tehwa:n
<Sync time="326.054"/>
yeh ika n' a:man topi:pilwa:n a:man nikita neh kokolisyohkeh ya, amo...,
<Sync time="331.026"/>
tehtein weli kokolis kinkui
<Sync time="333.798"/>
wa:n ne: ke:man moskaltihkeh n' towe:ita:twa:n chika:wkeh
<Sync time="338.199"/>
se: sepatika kahxitia:yah *hasta..., hasta ci..., cien años, ochenta años**
<Sync time="345.667"/>
semi, semi tel..., tel..., tel.., telokichpil ok mikia, *ochenta, setenta y ocho años, de ochenta años**
<Sync time="352.736"/>
wa:n a:xka:n amo n' a:kin kahxitia *ochenta años**
<Sync time="354.746"/>
pos axka:n titamih ya *de..., de cincuenta, sesenta años**, timomachiliah mahyá: yo:n amo tichika:wkeh ok
<Sync time="363.484"/>
*todavía pero más a..., más después** amo tikmatih keni:w tipano:tih
<Sync time="368.371"/>
Entos n' ompa yo:n tehwa:n tikitstokeh n..., nochi mopatatiw n' tonemi:lis
<Sync time="372.518"/>
mopatatiw tochika:walih, eeh
<Sync time="376.136"/>
*Entonces** yehwa yo:n tehwa:n titahtowah *por eso** nimitsilia neh
<Sync time="379.225"/>
ne: ke:man amo onkaya más tahyo:wi:lis, onkaya..., onkaya..., amo onkaya más kokolis *por lo mismo de que** n' tato:k tike:waltia:yah ika puro tapala:n sah
<Sync time="387.37"/>
Tikto:kati se: *mata** mi:ltsi:n mochi:waya,
<Sync time="392.385"/>
tikto:kati se: *mata** kahfe:n mochi:waya,
<Sync time="396.087"/>
wa:n a:xka:n a:mo, a:xka:n kipia ke tik..., kita:lili:skeh, k'kowaskeh n' abono para mochi:was mi:l
<Sync time="404.067"/>
*entonces** n' ompa yo:n tehwa:n tikitstokeh semi *mal**
<Sync time="407.431"/>
Amo tikmatih pos *hasta** ka:ni n' tiahsitih *más después**,
<Sync time="411.197"/>
*pues a lo mejor** n' topi:pilwa:n *puede que** (k)ahxitiah *siquiera** se: *veinte o treinta o cuarenta años o puede ser que** mikih *más antes porque** tikitstokeh a:xka:n miak kokolis onkak
<Sync time="421.278"/>
Entos yo:n amo nikmati keni:w tiki:xehekowa, ¿ton talna:miki:lis tine:chtahtani:s más?
<Sync time="427.266"/>
oksé: talna:miki:lis tik..., tikahsika:matis pos x'ne:chtahtani, mmh
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="433.655" endTime="440.596">
<Sync time="433.655"/>
¿Keyeh o:tiahki oksé:ka:n tita:...?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="440.596" endTime="664.337">
<Sync time="440.596"/>
Ah, yo:n nimitsiliah niahki *por lo mismo de que** tikakiah ke m' paratani *más** motachi:wa
<Sync time="449.291"/>
*más** motachi:waya ok ke nika:n
<Sync time="451.83"/>
Nopá:n pe:wak tekiti paratani, yehwa m' *primero** yahki, pe:wak tekiti
<Sync time="456.469"/>
*después** neh katka ninohne:l, nikpiaya chikuase:n xiwit
<Sync time="460.912"/>
wa:lah no:pá:n, ke:meh te:tekitilia:ya newí:n paratani wa:lah no:pá:n. Kihtowa: - Sabes qué
<Sync time="466.091"/>
Kilia no:má:n, kilia: - Tiowih -kilia- paratani -kilia-
<Sync time="469.582"/>
Paratani -kilia- *más** motachi:wa -kilia-
<Sync time="472.544"/>
nika:n tehwa:n -kilia- ki:sa sayoh o:me..., *este** se: cosecha sah n' xiwit
<Sync time="476.217"/>
wa:n paratani -kilia- tiki:xti:skeh -kilia- o:me cosecha xiwit, -kilia- n' ompa n' tato:k, mmh
<Sync time="481.96"/>
ompa -kilia- amo moneki tiko:wtos -kilia- chi:ltekpin, chi:ltekpin -kilia- mochi:wa mi:lah sah.
<Sync time="486.119"/>
Amo tiko:wtos kilit, kilit mochi:wa mi:lah
<Sync time="489.398"/>
amo tiko:wtos *ajonjolí**, a:ko:lin, a:ko:lin mochi:wa *mismo** ompa mi:lah sah
<Sync time="494.349"/>
sayoh x´tepe:wa ompa tikpia n' tato:k
<Sync time="498.115"/>
Emekat, ke:meh nimitsilia n' emekat, yo:n emekat amo moneki t'to:kas, sayoh tikta:lia sah se:, tikmoya:wa sah ne:n etsi:n wa:n tikitas teh n' ampó:n onkak a
<Sync time="507.995"/>
Chi:l, yo:n chi:..., chi:l..., wehweichi:l tikiliah yo:n amo moneki tikihto:ti no pos
<Sync time="515.94"/>
mochi:was amo mochi:was, mochi:wa *porque** mochi:wa n' ompakawí:n, eh
<Sync time="520.722"/>
*Entonces** yehwa yo:n no:pá:n semi kwelitak. Kihtowa: - Newí:n paratani *más** motachi:wa ke nika:n tehwa:n, -kihtowa- pos *mejor** tiowih.
<Sync time="526.625"/>
Wa:n ke:meh neh katka nipili ok, ne:chkuite:w, ne:chwi:kak
<Sync time="530.433"/>
pe:wak ompa t'tekitih, no ompa nimo..., ompa nimoskalti:to.
<Sync time="533.818"/>
Nikchi:wato mahtaktio:na:wi xiwit
<Sync time="538.988"/>
mahtaktio:na:wi xiwit ompa nikchi:wato, ompa ninemia, mmh.
<Sync time="544.129"/>
Nikwelitaya *porque** pos nikitaya oksé: *vida** nikpiaya más que nika:n, 
<Sync time="548.463"/>
nika:n n'tahyo:wia:ya n' ompa ne: amo n'tahyo:wiaya ika n' takualis
<Sync time="551.514"/>
¿Ke:yeh? Porque pos nikitaya motachi:waya, onkaya para t'takua:skeh
<Sync time="558.242"/>
Entonces yehwa yo:n tehwa:n tikwelitayah wa:n ke:meh nimitsilwia tipa:ktoyah kualtsi:n
<Sync time="565.012"/>
pos timowelitayah tehwa:n t'takua:yah, wa:n pos
<Sync time="568.186"/>
t'mattokeh ton tahyo:wi:lis nika:n tehwa:n tikpiayah, ompa ne: tiahsiah tehwa:n tikitayah onkaya miak takualis
<Sync time="574.829"/>
entos yehwa yo:n tehwa:n tikwelitayah
<Sync time="577.347"/>
*Pero después de** yo:n mahtaktio:na:wi xiwit nietoya nimoyo:lahsik
<Sync time="583.292"/>
ni..., pe:wak nitamattiw a, nikpiaya ya yo:n mahtaktio:na:wi xiw..., pe:wak nikilia no:pá:n:, nomá:n: - Sabes qué, neh niow
<Sync time="589.258"/>
- ¿Ka:ni n' tiow? Pos ka:mpa niwa:le:w -nikilia-.
<Sync time="591.839"/>
Ne:chtapowiah ke kachi kuali nopue:bloh wa:n amo nika:n.
<Sync time="596.128"/>
Nika:n nimikis *mejor** mah nimikiti noxola:l.
<Sync time="599.598"/>
Pe..., ne:chilia no:pá:n, no:má:n: - Pero, ¿ke:yeh n' tia:ti? Nia:ti -nikilia-.
<Sync time="603.004"/>
Yahki a nokni:w se: n' tein taeka:na, neh no: nia:ti -nikilia- neh.
<Sync time="606.41"/>
*Pero cuando** neh nikilih ke niwa:le:was, niwa:le:w.
<Sync time="611.573"/>
Entos de niwa:le:w nika:n, ni..., pe:wak nitekiti a, nitekiti a, nitekiti a, pero mahyá: yo:n nikitaya *siempre** n' onkakaya tahyo:wi:lis
<Sync time="619.062"/>
Amo onkaya *más**..., onkaya chi:walis *pero pues** amo onkaya *más** nepale:wi:l.
<Sync time="623.802"/>
Entos n'nemilih nia:s okseko, nikpiaya..., nikpiaya kaxto:lomo:me xiwit,
<Sync time="631.143"/>
kaxto:lomo:me xiwit nikpiaya niah *para, para Veracruz**.
<Sync time="638.421"/>
*Veracruz** oksé: *vida** nikitato ompa
<Sync time="641.531"/>
*Veracruz** niah, ninemik
<Sync time="645.191"/>
ninemik, niahka *hasta Oaxaca**
<Sync time="649.338"/>
*estado de Oaxaca** nietoya
<Sync time="652.004"/>
*Después de estado de Oaxaca** ninentinemik, niahki. Niahsik *hasta Villahermosa, Tabasco**
<Sync time="658.689"/>
nika:mpa de *Villahermosa** nietoya ompa no: n'tekitik.
<Sync time="662.159"/>
Entonces nikwelitaya yehwa yo:n, neh nikwelita n'tekitis
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="664.337" endTime="666.284">
<Sync time="664.337"/>
Achtopa xne:chpowili
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="666.284" endTime="666.644">
<Sync time="666.284"/>
Mmm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="666.644" endTime="672.737">
<Sync time="666.644"/>
Eeh, toni tikchi:waya ne: Veracruz wa:n ke:n tite:moma:nawia:ya 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="672.737" endTime="2590.344">
<Sync time="672.737"/>
*Este Veracruz** nikwelitaya taxta:wi:l
<Sync time="676.651"/>
ne:chtaxta:wia:yah tepitsi:n *más** wa:n ompa nitekitia itech..., itech ke:meh i:n itech *potreros** nitawi:tekia
<Sync time="683.458"/>
wa:n nikwelitaya *porque** no: ne:ch..., ke:meh ihkó:n kitayah nitekiti a
<Sync time="688.278"/>
entos *mismo* nopa:tro:n ne:chpialia:yah *confianza**. Kihtowa:yah: - No *pues**, nejí:n *señor, nejí:n joven, trabajador**
<Sync time="694.001"/>
pues t'makah más tekit wa:n ne:chmakayah n' takualis
<Sync time="699.375"/>
pero katka nose:lti, amo nikpiaya n'..., nikpiaya n' a:kin *más que** nomá:n, nopá:n, pos nikinka:wte:waya wa:n neh nia:ya.
<Sync time="704.453"/>
Nikwelitaya n' taxta:wi:l *porque** n' ompa ne: más ne:chtaxta:wia:yah ke nika:n.
<Sync time="707.795"/>
Nika:n nikta:nia *cinco pesos** ompa ne: nikta:nia *diez pesos o doce pesos** wa:n ompa ne:chtamakayah
<Sync time="715.126"/>
entos yehwa yo:n nikwelitaya neh
<Sync time="717.263"/>
entos nikchi:wati *siquiera** o:me me:tsti, niehko wa:n nikinwa:lkuilia n' tomi:n no:..., no:pá:n, no:má:n nikinka:wili:ki n' tomi:n wa:n neh sepa niow
<Sync time="725.429"/>
Nimo..., nimoyo:lahsik *Veracruz** nipano:k *Oax..., estado de Oaxaca** wa:n *estado de Oaxaca por lo mismo** ompa n' chi:walis
<Sync time="733.746"/>
entos ihkó:n pe:wak nimoi:xmachtihtiw ihkó:n.
<Sync time="736.116"/>
Nimomachtih *de chapotero de potrero**,
<Sync time="738.972"/>
nimomachtih nikta:lia:ya *alambrados** ihkó:n nitapostea:rowa:ya
<Sync time="742.738"/>
ne:chpialia:yah *confianza** ya ihkó:n
<Sync time="744.949"/>
ne:chilia:yah, xchihchi:wa kihto:skeh se: *corral de ganados**, nikchi:waya
<Sync time="752.481"/>
sayoh ne:ch..., ne:chilia:yah sah, *no** pos t'chi:wati de i:n manera, ihkó:n
<Sync time="756.564"/>
'chi:wa se:, x'chihchi:wa se: *rueda** ijkó:n, ompa n' chi:wa ya ompa yo:n, pe:wa n'tohto:ka ya n' korra:lkowit
<Sync time="765.011"/>
nikima:ktilia:ya nejó:n, mono:tsa *este..., toril, corral de ganados**, mmh.
<Sync time="771.993"/>
Yehwa yo:n tekit nikpiaya neh. Wa:n komo a:mo *chapote**
<Sync time="775.315"/>
komo a:mo *este** nikta:lia:ya..., nitapostea:rowa:ya *potreros**
<Sync time="779.843"/>
n´ *Oax..., estado de Oaxaca**
<Sync time="782.382"/>
*Después** ne: nikwelmatik seko ne:chilwihkeh *más** tepitsi:n ok n' taxta:wi:l
<Sync time="786.487"/>
se: o:me pe:soh más, niah *para estado de Tabasco**
<Sync time="793.405"/>
*estado de Tabasco** n' ompa niah
<Sync time="796.378"/>
ompa ne:chilia:yah tepitsi:n más taxta:wi:l a, ompa nikta:nia..., nika:n seko nikta:nia
<Sync time="800.435"/>
*estado de Oaxaca** n'ta:nia *este..., diez pesos** ompa ne:chmakayah *trece pesos**
<Sync time="805.788"/>
Ika yo:n e:yi pe:soh, pos neh ika nimotalowa:ya nia:ya ne:wí:n *porque** pos neh nikwelitaya ya
<Sync time="810.866"/>
N'chi:wati *dos me**..., o:me me:tsti, e:yi me:tsti wa:n ke:mah sepa niwi:tsa, nikitaki no:má:n, no:pá:n, nikinka:wili:ki n' tomi:n
<Sync time="817.255"/>
nietoki o:me to:nal, e:yi to:nal nika:n nieto..., sepa niow.
<Sync time="821.275"/>
Nitekitik chikna:wi xiwit kalampa de nika:n ka:mpa no..., ka:mpa ninemi a:xka:n
<Sync time="829.637"/>
chikna:wi xiwit nitekitik kalampa. Nitekitik *Veracruz, estado de Oaxaca, estado de Tabasco**
<Sync time="836.111"/>
nejó:n e:yi..., e:yi *estados** nikimpano:k
<Sync time="840.935"/>
*Después** pe:wak yo:li a nika:n ka:mpa ekintsi:n nietok. Axka:n nietok itech se: *organización** mono:tsa *cooperativa**
<Sync time="847.388"/>
a:xka:n ompa nika:n nietok
<Sync time="849.546"/>
*Cuando** mota:lih n' *cooperativa**, pe:wak ne:chiliah..., no:..., no:pá:n pe:wak..., mokalakih iniwa:n
<Sync time="857.628"/>
moa:sosia:roh iniwa:n *cooperativa**
<Sync time="859.701"/>

<Sync time="872.247"/>
Ke:mah nimitsilia, *después de** niwa:le:w *de** n' ompa ne:wí:n, *de** nejó:n *estados**, niehkok sepa nika:n nopue:bloh
<Sync time="881.387"/>
niehkok nika:n nopue:bloh, primero niki..., niehkok wa:n kihtowa no:pá:n: - Sabes qué hijo, mota:li:ti se: cooperativa nika:n
<Sync time="893.439"/>
Nikilia: - ¿A poco?. Kihtowa: - Ke:mah
<Sync time="896.317"/>
¿Wa:n ke:n, timoa:sosia:ro:ti?, kihtowa: - Ke:mah. - ¿Wa:n ke:niw -nikilia- se: moa:sosia:rowa, toni moneki? -nikilia neh-.
<Sync time="901.395"/>
Kihtowa: - Pues amo moneki más -kihtowa- xta:li - kihtowa - mo..., mokoperasio:n - kihtowa -.
<Sync time="905.647"/>
- Neh n' ta:li:ti nokoperasio:n - kihtowa - *cien pesos**.
<Sync time="908.927"/>
Nikilia: - *Bueno papá, primero** teh ximoa:sosia:ro -nikilia- wa:n *después** -nikilia- neh
<Sync time="913.285"/>
Kihtowa: - *Bueno**
<Sync time="915.634"/>
Entos no:pá:n kita:lih n' isie:npe:sos, *como cooperación*
<Sync time="920.246"/>
Yehwa ya n' ekintsi:n -kihtowah- mote:ne:wa *cooperativa**
<Sync time="923.166"/>
Al año neh nimokalakih
<Sync time="925.62"/>
Ne:chilia no:pá:n, kihtowa: - Sabes que m'ijo -kihtowa- no: ximoa:sosia:ro -kihtowa- n' teh
<Sync time="929.809"/>
Nikilia: - ke:mah. Pe:'k nikinohno:tsa ya ne:n..., nikinohno:tsaya n' comite:nes *de** n'..., *de** n' *cooperativa de** n'..., *de** noxola:l San Miguel
<Sync time="939.419"/>
Pe:' nikinohno:tsa. - *Saben que** -nikilia- neh no: nimoa:sosia:ro:ti ka:mpa no:pá:n etok *asociado**
<Sync time="945.428"/>
Kihtowa: - Ke:mah, n' a:kin..., *no** nika:n tiknekiskiah mah nochi:n
<Sync time="949.934"/>
nochi n' tokni:wa:n -kihtowa- mah mo:..., mah mo:..., mah monechiko:ka:n wa:n mah mokalaki:ka:n *porque**
<Sync time="954.779"/>
semi kualtsi:n nejí:n nepale:wi:l. Nikilia: - ke:mah
<Sync time="957.786"/>
Entos neh nimo:..., nikta:lih..., neh nikta:lih..., nejó:n *tiempo** nikta:lih *setenta y cinco pesos de** noaportasio:n *como socio de cooperativista**
<Sync time="966.735"/>
Pe:wak tekitih, pe:wak tekitih ihkó:n
<Sync time="970.459"/>
*Al año** ne:chta:lihkeh *como comité de... comité de cooperativa para** mah *más** niki:xmati a neh n' *organización**, keni:w nitekiti
<Sync time="979.768"/>
*Entonces de** yo:n pe:wak nitekiti nimokalakih, pe:wak iniwa:n n' tekiti
<Sync time="983.91"/>
nikinakompa:ña:rowa:ya ihkó:n timowi:katinemih
<Sync time="987.676"/>
ihwa:k nikita pe:wak más ni:xpeta:ntiw a neh
<Sync time="989.982"/>
*porque** katka *más** nito:ntoh *porque** amo nikmatia *siquiera** keni:w nimopale:wi:s
<Sync time="993.663"/>
amo nikmatia sakera para ni..., nitahto:s ihkó:n iniwa:n... iniwa:n koyo:meh, sano que neh nikmatia
<Sync time="1000.572"/>
n' tahto:s pero ke:meh i:n timonohno:tstokeh, ma:se:walkopa
<Sync time="1003.576"/>
*pero más** amo nikmatia keni:w nitahto:s iniwa:n koyo:meh
<Sync time="1006.496"/>
n' tasohka:mati miak, por medio de n'..., de n' cooperativa pe:wak nimoi:xpeta:nihtiw a, nimoi:xpeta:nihtiw a
<Sync time="1012.568"/>
a:xka:n nika:n tietokeh
<Sync time="1015.149"/>
entos ompa yo:n nimitsilwia neh pe:wkeh timo..., pe:wkeh t'tekitih
<Sync time="1017.857"/>
timokalakihkeh, primero tipe:wkeh ika e:yi:, e:yi..., e:yi xola:lkone:meh
<Sync time="1022.914"/>
wa:n pe:wak timo..., timo..., timo..., timolwihtiowih, timolwihtiowih, timolwihtiowih
<Sync time="1028.013"/>
*Después de** yo:n nik..., nine:ch..., ni..., nikalak pe:wak nitekiti nika:n iwa:n..., iwa:n *cooperativa** ya
<Sync time="1034.889"/>
pe:'k nitekiti iwa:n *cooperativa**, nikalak *casi como cargador de..., de beneficio**, mmh
<Sync time="1045.277"/>
entos ka:mpa neh nikitak onkak se: nepale:wi:l kualtsi:n
<Sync time="1049.318"/>
entos ompa neh *en vez de** ke nia:s okseko ya, pe:wak no: nimowelitak a *porque** pe:wak nitekiti nopue:bloh ya
<Sync time="1055.94"/>
nika:n yetokeh no:má:n, nika:n etok no:pá:n, nika:n yetokeh noerma:nos
<Sync time="1061.911"/>
niki:sa kualka:n, n'tekititi, niahsi tio:tak nokalihtik
<Sync time="1065.127"/>
timo:pa:ktihtokeh, timonohno:tstokeh, entos ompa ka:mpa pe:wak nikita *más** kualtsi:n
<Sync time="1070.989"/>
*Después** pe:wak n'tekiti ne: *beneficio** a, n'tekitik *de cargador**
<Sync time="1076.934"/>
itech..., itech ochenta y dos, mil novecientos ochenta y dos nitekitik a de cargador nika:n
<Sync time="1091.136"/>
entos yo:n pe:wak n'tekiti..., n'tekiti, n'tekiti ihkó:n 
<Sync time="1095.642"/>
*Después de** yo:n nikita n' *cooperativa más** moskaltia, *más** moskaltia
<Sync time="1101.291"/>
*después** ne:chyo:le:wkeh mah nimokalaki *casi como socio de Tosepantomin**
<Sync time="1107.075"/>
*después de** nikoperatibi:sta, *de socio cooperativista, después** ne:chkalakihkeh *como socio de Tosepantomin**
<Sync time="1114.649"/>
entos yo:n *de socio de coo..., de Tosepantomin**, ne:chkalakihkeh *como comitén, comité local**, ka:mpa tikihtowah n' tehwa:n
<Sync time="1121.504"/>
noxola:lkone:w neh nikmanda:rowa:ya ya n' ompa
<Sync time="1124.17"/>
peh nikinechikowaya no: n' tokni:wa:n
<Sync time="1126.709"/>
ke:meh pe:h ni:xtamattiw a nika:n de n' tosepan, pe:h nikinechikowaya n' tokni:wa:n no:
<Sync time="1131.699"/>
no: nikinilia ya: - Saben que, mokalaki:ka:n itech nejí:n..., nejí:n nechiko:li:s semi kualtsi:n
<Sync time="1137.39"/>
te:makah miak nepale:wi:lis
<Sync time="1140.098"/>
nak'nesesita:ro:skeh nepale:wi:lis name:chpale:wi:skeh ika tomi:n name:chtane:wti:skeh
<Sync time="1143.905"/>
nak'nekih nake:waskeh namotomi:n, na kuali nak'e:waskeh
<Sync time="1147.078"/>
timopale:wi:tih
<Sync time="1148.665"/>
timose:panpale:wi:tih ika i:n *organización cooperativa**
<Sync time="1152.643"/>
bueno
<Sync time="1155.118"/>
después de yo:n pe:wak nitekiti neh, niki:sak ompa, no: nisiowik de..., de cargador n' ompa nika:n beneficio, tepitsi:n nimose:wih, nikalak rancho
<Sync time="1167.701"/>
nika:n nika:tende:rohtoya se: rancho *pero mismo de** n', *mismo de** n' Tosepan, *mismo de** n' *cooperativa**
<Sync time="1173.307"/>
Yo:n rancho pe:wak nika:tende:rowa, n' ompa..., más nimomachtih ok n' ompa
<Sync time="1177.962"/>
entos n' ompa yo:n ne:chmakakeh se: nemachti:l
<Sync time="1182.659"/>
¿Keni:w nike:walti:s se: *mata** kahfe:n?
<Sync time="1185.452"/>
¿Keni:w nikchi:was se: *trazo de curva a nivel porque** onkak..., onkak *este**..., *de** miak taman *este**..., pa:nti *de** kahfe:n tato:k
<Sync time="1197.479"/>
*Cuando** tikow:keh i:n *rancho** nika:n ka:mpa a:xka:n tietokeh, ka:mpa etok ne:n Kaltaixpetaniloyan tiko:wkeh i:n *rancho** katka kowyoh
<Sync time="1205.878"/>
ne:chno:tskeh, kihtowah: - Sabes que Rubén,
<Sync time="1209.993"/>
tiki:sak *de beneficio**, tikalakiti *como encargado de rancho**
<Sync time="1214.669"/>
Nikilia: - Bueno.
<Sync time="1216.679"/>
Entos neh nikalak, nikalak *como encargado de rancho**
<Sync time="1219.831"/>
pe:wak..., nikinte:moh chikuase:n ta:kewalmeh
<Sync time="1223.343"/>
pe:wak neh nikintekiti:ltia, t'tami tachipa:wkeh pe:wkeh tiks..., pe:wkeh tiktehtekih kowit
<Sync time="1230.147"/>
niksa:loh kowit, nik..., nochi n' tachipa:w kualtsi:n
<Sync time="1233.638"/>
ompa ke:mah pe:wak ne:chiliah: - *Saben que**, Rubén, teh tik..., ekintsi:n teh tikalak nika:n *como encargado**
<Sync time="1239.012"/>
timitsakatih ok se:..., se: *capacitación o sea** se: nemachtil ika n'...,
<Sync time="1243.074"/>
ika n' kahfe:nto:kalis, kahfe:n...,
<Sync time="1246.248"/>
kahfe:nto:kalis a.
<Sync time="1248.618"/>
Tasohka:matik -nikilia-.
<Sync time="1251.411"/>
Wa:lah se: *persona** mono:tsa Antonio Salgado
<Sync time="1257.208"/>
nejó:n *compañero**, ka:mpa yeh wa:lah, semi kualta:kat no: n' *persona**
<Sync time="1263.28"/>
Ne:chilia: - Don Rubén, ¿teh tietok como encargado de i:n rancho? Nikilia: - Ke:mah
<Sync time="1268.4"/>
Ta:li *cuidado** -kihtowa- ke:n tikchi:wati se: *trazo**
<Sync time="1271.658"/>
Neh nimoka:wati -kihtowa- *como responsable, pero** amo nochipa neh.
<Sync time="1274.641"/>
Neh nikpiati -kihtowa- *solamente** sayoh -kihtowa- *tres días por semana**.
<Sync time="1279.93"/>
Nikilia: - *Bueno.**
<Sync time="1281.877"/>
Ta:li *cuidado** kuali -kihtowa- *porque** i:n tekin nimitsma:ktilihte:wati -kihtowa- wa:n neh nia:ti -kihtowa- wa:n iwki moka:wati -kihtowa- i:n chi:walis
<Sync time="1287.378"/>
Nikilia: - *Bueno**.
<Sync time="1289.113"/>
Pe:wak ne:chmachtia
<Sync time="1291.758"/>
kikons..., kite:moh se: kowit
<Sync time="1295.418"/>
wa:n kichihchi:w *este**..., 
<Sync time="1297.893"/>
kichihchi:w mahyá: se:..., mahyá: se:..., kisa:sa:loh
<Sync time="1304.157"/>
sayoh kitamachi:w, kitamachi:w *de** n' ahko *para** tani
<Sync time="1308.24"/>
ka:nachi s..., ka:nachi *este centímetro de** pata:wak
<Sync time="1313.169"/>
*para** ki:sato n' tani ka:nachi *metro** yeh kinekik
<Sync time="1318.459"/>
Yo:n mono:tsa este..., mono:tsa *aparato A**
<Sync time="1322.881"/>
yo:n *aparato A para** ika tikchi:wkeh n' *trazo de curva a nivel**
<Sync time="1328.191"/>
*o trazo de contorno**
<Sync time="1332.359"/>
*Bueno**
<Sync time="1333.48"/>
*pero** ke:meh neh nochi, neh nochi nik..., nochi nikta:lihtiah *cuidado** keni:w nemachti:l
<Sync time="1338.198"/>
*Porque** pos neh nikwelitaya, nikwelitaya n'tekitis wa:n nikwelita nitekitis *hasta** a:xka:n
<Sync time="1342.218"/>
peh ne:chmachti:ko, wa:lah *primero** to:nal
<Sync time="1345.963"/>
tikchi:watih *de** i:n..., *de** i:n..., *de** i:n..., i:n..., i:n trazo tikchi:watih *de** nejí:n *forma. Pues órale** -nikilia-.
<Sync time="1352.162"/>
Timopale:wi:tih -nikilia-. *Pues órale** -kihtowa-.
<Sync time="1354.849"/>
Peh ne:chmachtihtiw.
<Sync time="1357.303"/>
O:me to:nal ne:chmachtih wa:n ke:mah ne:chka:wilih
<Sync time="1360.159"/>
A:xka:n ke:mah Rubén, nimitska:wilia -kihtowa- teh x'chi:wa ya i:n chi:walis.
<Sync time="1364.856"/>
Nikilia: - Bueno.
<Sync time="1366.718"/>
Nikinte:moh o:me ta:ke:walmeh wa:n pe:h nikchi:wa ya nehwa, nikchi:wa
<Sync time="1372.917"/>
*Pero** yo:n *trazo de curva a nivel** pe:h nikchi:wa neh *hasta** nima:tamik, o:me *estajo** nikchi:wak.
<Sync time="1380.978"/>
Nima:tah
<Sync time="1382.924"/>
*Después** wa:lahkeh n' tein *mero** kimatih, tein taeka:ntokeh de n..., *de** nejí:n *cooperativa**
<Sync time="1388.531"/>
wa:n pe: ne:chiliah:
<Sync time="1389.906"/>
- ¿Tima:tan -kihtowa- n' *trazo**? Nikilia: - Ke:mah.
<Sync time="1392.191"/>
*Pues** ekintsi:n -kihtowa- tikalakiti ka..., ika *hoyada** ya -kihtowa-.
<Sync time="1396.465"/>
X'chi:wa n' *hoyos** -kihtowa-.
<Sync time="1398.898"/>
Ekintsi:n -kihtowa- de tikalak -kihtowa-, i:n teh mokue:ntah
<Sync time="1401.5"/>
tehwa:n t'te:chma:ktili:s -kihtowa- *cafetal**
<Sync time="1403.997"/>
tite:chne:xtili:s -kihtowa- n' *cafetal** ke:ni:w
<Sync time="1406.79"/>
sayoh tikinta:li:tih o:me *personas** -kihtowa- tein mitsgui..., tein mitsmol..., mitsilwihtia:skeh ke:ni:w tikchi:was
<Sync time="1411.36"/>
to:n..., ton *este**..., ton *planta de café** tikto:kati -kihtowa-.
<Sync time="1416.184"/>
Nikilia: - *Bueno**, ne:chilwi:ka:n -nikilia- wa:n neh nietok no: *para** name:ch... *para** timopale:wi:skeh -nikilia-, pos *órale**-
<Sync time="1423.314"/>
Pe:wak nikchi:wa *hoyos**, nikinte:moh o:me powal ta:ke:walmeh
<Sync time="1428.645"/>
yo:n o:me powal ta:ke:walmeh nikinkalakih. Órale, x'chi:waka:n *hoyos** -nikilia- wa:n timopale:wi:tih.
<Sync time="1436.697"/>
Entos ne:chilia tein taeka:ntokeh nika:n tehwa:n *de** n' *cooperativa**. - *Saben que** Rubén, teh amo t'tekititi.
<Sync time="1442.177"/>
Amo tikuiti n'..., amo t'chi:wati *hoyos** n' teh, teh sayoh tikin...,
<Sync time="1446.218"/>
tikin..., tikin..., tikinitili:ti -kihtowa- n' *hoyos** keni:w yahtokeh, ox kuali *o** amo kuali yahtokeh -kihtowa-.
<Sync time="1451.042"/>
Ox kwi:katokeh -kihtowa- ke:meh yetok n' *trazo**.
<Sync time="1453.39"/>
*o** xa: *de repente** -kihtowa- k'ka:wtiwih ne:n pa:nti -kihtowa-, *pero** teh kipia ke tikinitas n' ekintsi:n -kihtowa-.
<Sync time="1457.77"/>
Yehwa yo:n motekiw n' teh, yehwa yo:n mochi:walis.
<Sync time="1460.838"/>
Pos neh nikwelitak.
<Sync time="1463.546"/>
Hasta tima:tankeh ne:n o:yohchi:walis.
<Sync time="1467.248"/>
A:xka:n -kihtowa- tima:tankeh n' o:yohchi:walis. Katka
<Sync time="1470.274"/>
*siete mil trescientos hoyos**,
<Sync time="1474.357"/>
tamik.
<Sync time="1476.24"/>
A:xka:n ke:mah -kihtowa-.
<Sync time="1478.271"/>
Mokue:ntah -kihtowa- ya:ti -kihtowa- n' tapexo:nti:lis *de** n' *hoyos** -kihtowa-.
<Sync time="1482.312"/>
We:i tekit wa:n *hasta** nikmowilia:ya *porque** nikita we:itekit
<Sync time="1486.64"/>
*Pero** a:mo, pe:wak nik..., pe:wak titekitih wa:n ke:mah pe:wak n'tekiti a iniwa:n no:
<Sync time="1491.083"/>
nikuik notepostsi:n wa:n no: pe:wak nitekiti iniwa:n
<Sync time="1494.045"/>
neh *para** nikin..., *para** nikinili..., *para** nik..., *para** nikine..., *para** nikine:xtilih pe:wak no: nikchi:wa neh para kitakeh no: keni:w se: k'chi:wa.
<Sync time="1500.709"/>
Amo sayoh nikinalwa... amo sayoh nikinawatih
<Sync time="1502.762"/>
x'chi:wakah yehwa i:n wa:n ikwi a. Amo neh, kipia ke neh n'ta:lih
<Sync time="1505.702"/>
nikta:lih tayeka:nalis *de** nehwa *primero para** yehwa ne:chtohtokakeh
<Sync time="1509.447"/>
t'tamipexo:ntihkeh, *siete mil trescientos hoyos** tikpexo:ntihkeh
<Sync time="1513.848"/>
nikinilwih ne:n tot..., totaeka:nka:wa:n ya:
<Sync time="1516.873"/>
- Saben que, neh nima:tan ya, nimaya..., acha nima:tan n' tapexo:nti:lis *de** n' *hoyos**
<Sync time="1520.978"/>
Bueno, ¿tima:tan? Nikilia: - Ke:mah.
<Sync time="1523.623"/>
A:xka:n timitstswa:lkuili:tih n' *plantas** -kihtowah-.
<Sync time="1526.395"/>
Timitswa:lkuili:tih n' kahfe:nplantas -kihtowa- *para** t'tohto:kati a.
<Sync time="1529.463"/>
Pues tein nankinekiskeh -nikilia- nietok a..., nietok a... a la..., (na)moma:ko para n' tekitis.
<Sync time="1535.789"/>
*Primero** ne:chwa:lkuilihkeh *tres mil, tres mil plantas de** kahfe:n
<Sync time="1543.723"/>
*pues** yo:n *tres mil plantas** pe:wak n'tohto:ka, n'to:kak.
<Sync time="1548.695"/>
*Después** sepa yahkeh k'kuitoh sepa se: *tres mil**
<Sync time="1552.651"/>
ahsik *seis mil plantas**, n'tami to:kak
<Sync time="1557.538"/>
*después** sepa yahkeh k'kuitoh sepa *mil trescientos hoyos, este mil trescientos plantas**
<Sync time="1561.938"/>
wa:n n'tamito:kak, *siete mil trescientos plantas** nikima:ktilih.
<Sync time="1566.317"/>
Nima:tan nochi, ke:mah pe:wak nikinilia:
<Sync time="1569.639"/>
- Nika:n yetok a, nikplanta:roh ya n' kahfe:n *a ver** toni nane:chili:tih ekintsi:n.
<Sync time="1574.547"/>
Yekintsi:n -kihtowa- t'tamito:kak n' kahfe:n, ekintsi:n tiowih -kihtowa- **este terrazas de banco**
<Sync time="1582.152"/>
*Pero pues** neh amo *siquiera** nikmati toni n' *terraza de banco**, sayoh ne:chilihkeh *terraza de banco, pero más** amo nikmati toni n' *terraza de banco**
<Sync time="1587.759"/>
Entos pe:wak nikilia ne:n tayeka:nanimeh, nikilia: - Saben que, ne:chne:xtili:ka:n -nikilia- keni:w se: kichi:wa:s, sayoh x'ne:chmakaka:n *muestra**
<Sync time="1594.36"/>
para n'neki..., neh nikchi:wati a -nikilia- iwa:n ta:ke:walmeh.
<Sync time="1596.983"/>
Kihtowa: - Bueno.
<Sync time="1598.486"/>
Wa:lah tak..., wa:lah ne:n tein nemach..., ne:chmachti:ko wa:n pe:wak kihtowa:
<Sync time="1602.548"/>
T'chi:watih -kihtowa- de i:n pa..., de i:n forma. Bueno.
<Sync time="1607.604"/>
*Pero al mismo tiempo** yeh ne:chmachti:ko sayoh ne:chili:ko n'chi:wati
<Sync time="1612.317"/>
*pero más amo** ne:chili:ko keni:w n' chi:..., keni:w n' chi:wati *nivel**, niki:xti:ti *nivel**.
<Sync time="1616.527"/>
*Pero mismo de** neh notsontekon niknemilihtiah keni:w niki:xti:ti *nivel**.
<Sync time="1621.457"/>
*Cada** se: *planta** ka:mpa to:ktok wehkatan. *Porque** n' ta:ltsi:n amo etok *parejo**, sano ke n' ta:ltsi:n seko tekochtik, seko *loma**, seko tekochtik, seko *loma**, ihkó:n.
<Sync time="1631.21"/>
*Entonces** ka:mpa tekochtik neh n'te:molih
<Sync time="1633.733"/>
nikte:molih *este** keni:w nikpanki:xti:s
<Sync time="1638.578"/>
Nikuiti n' ta:l wa:n nikpexo:ntia wa:n nikta:lilia se: kowit ke:meh eskia se: *puente** ihkó:n
<Sync time="1645.01"/>
Pos yo:n kowit nikta:lia ihkó:n yo:n kuopano:ltsi:n *de** nika:n ta:lkua:it nika:n ta:lkua:it wa:n ke:mah niki:xtilia *nivel** ika *mismo** n' ta:l
<Sync time="1653.325"/>
*hasta** ka:mpa ki..., ka:mpa ki..., ka:mpa kipareja:ro:to ya iwa:n i:n, ompa ke:mah yowi a n' *planta de** kahfe:n
<Sync time="1660.984"/>
*Entonces** kipan... *a fuerza** nikwiwitaya n' *planta de** kahfe:n ka:mpa ma:ski nito:..., ma:ski nikto:kka ya
<Sync time="1666.971"/>
*pero** ka:mpa nik..., *para** nikui:lti:s *nivel de** i:n loma** wa:n i:n *loma** kipia ke nikwiwitaya
<Sync time="1670.97"/>
nikahokui n' *planta**, ke:mah niki:xtia *nivel**
<Sync time="1673.636"/>
¿Ke:yeh yo:n? *Para** mah mopareja:roh tein nika:n wa:n tein nika:n
<Sync time="1677.783"/>
¿Ton pasa:rowa komo nika:wilia nikilia?
<Sync time="1680.893"/>
*¡Ah!** Pos wa:lah sepa ne:n tayeka:nah. ¿Tikchi:wtok a? Nikilia: - Ke:mah.
<Sync time="1684.511"/>
Kitaka:n -nikilia- keni:w.
<Sync time="1687.177"/>
Hasta mejor -kihtowa- que todo ke:meh timitsne:xtilihkeh -kihtowah-.
<Sync time="1690.689"/>
¿Wa:n ka:ni yo:n talna:miki:lis tikuik?
<Sync time="1692.699"/>
Itech notsontekon -nikilia- niki:xtih -nikilia- keni:w para nik..., nik..., nikpareja:rohtia:s -nikilia- n' ta:ltsi:n -nikilia-.
<Sync time="1699.511"/>
Semi kualtsi:n -kihtowah-.
<Sync time="1701.521"/>
Entos ihkó:n x'segui:ro -kihtowa- hasta tami. *Pues** ihkó:n n'segui:ro:ti.
<Sync time="1706.032"/>
Nik... niksegui:roh nima:tan wa:n ke:mah sepa wa:lahkeh kitakoh.
<Sync time="1711.385"/>
Nika:n etok n' chi:walis -nikilia-. ¿Keni:w nankitah?
<Sync time="1715.489"/>
*No**, -kihtowa: - Pos kualtsi:n moka:w.
<Sync time="1718.874"/>
Kualtsi:n moka:w -kihtowa-, *no, pero** kualtsi:n moitaya.
<Sync time="1722.006"/>
Ihkó:n niwa:le:w, ihkó:n, ihko:ni
<Sync time="1727.232"/>
wa:n ka:mpa kipiaya, ka:mpa kipiaya n' *terraza** kiliah *terraza de banco**, ya:ya *parejito**.
<Sync time="1732.056"/>
Ihwa:k *cuando** kiowi, to:n...,
<Sync time="1734.404"/>
¿Ke:yeh yo:n *terraza de banco**?
<Sync time="1736.626"/>
Yo:n *terraza de banco cuando** kiowi, ento:s n' a:tsi:n amo moi:xtalowa
<Sync time="1741.45"/>
sano ke n' a:tsi:n ihkó:n ke:meh yetok n' ta:ltsi:n ihkó:n yowi nika:n se:wiki
<Sync time="1746.379"/>
¿Toni kihto:sneki nika:n se:wiki? Nika:n wa:ki.
<Sync time="1750.738"/>
Nika:n wa:ki n' a:t.
<Sync time="1753.386"/>
*Entonces** yehwa yo:ni, *por eso** kiliah *terraza de banco**
<Sync time="1756.39"/>
*para** n..., nochi n' tapala:n amo kanah yowi, sano ke ompa sah mote:tiw, ompa sah mote:ntiw.
<Sync time="1762.653"/>
¿Ton pasa:rowa n' kahfe:n(tah)?
<Sync time="1764.853"/>
Kichi:wilia *provecho** mismo n' tapala:n, tein ne:pa kwa:lkui ne:n..., tei:n wetsi ne:n kahfe:n..., ne:n ixiwyo de n' kowit o teisá: ihkó:n tapala:n amo kanah yowi sano ke n' ompa nochi motsakuilihtiw
<Sync time="1775.299"/>
Yehwa yo:n kiliah *terraza de banco** tein kih..., kihtowah *para** ompa motsakuilihtiw n' tapala:n nochi n' tein..., *para** amo moi:xpa:ka n' ta:ltsi:n
<Sync time="1783.529"/>
Nochi yo:n nikimakak yo:n, nochi nikimakak yo:n..., nochi nikinchi:wilih nemachtil *parejo** lo que** tein ne:chilwihkeh, ompa ke:mah kihtohkeh: - **No**.
<Sync time="1792.182"/>
- Rubén, primer..., primero tehwa -kihtowa- tikchi:wak -kihtowa- nejí:n lo que tein timitsilwihkeh -kihtowa- para yekintsi:n -kihtowa- nika:n tietok -kihtowa-. Semi tasohka:matik miak -kihtowa-.
<Sync time="1804.573"/>
Nima:tan nochi yo:n chi:walis, ke:mah nikima:ktilih *cafetal**
<Sync time="1809.82"/>
No, -kihtowa- yekintsi:n teh t'segui:ro:ti -kihtowa-, segui:ro ke:meh i:pa t'tekititok n' ekintsi:n.
<Sync time="1816.844"/>
Eyi xiwit yo:n ka:hfe:n pe:wak taki a.
<Sync time="1822.641"/>
O:me xiwit pe:wak moma:machtihtiw a, mo:talilia *siquiera..., siquiera** ta:tahko **kilo cada..., cada matita de** kahfe:n
<Sync time="1830.074"/>
tehtepitsitsi:n sah pe:wak momachtihtiw o:me xiwit
<Sync time="1832.507"/>
*Para** e:yi xiwit pe:wak niki:xtia kuali *cortes* a.
<Sync time="1837.31"/>
*No** na:wi xiwit kita, *para** na:wi xiwtika niki:xtia:ya kahfe:n, kita *pero** miak
<Sync time="1843.763"/>
*hasta** kwelitayah yehwan no:.
<Sync time="1846.767"/>
¿To:n *tanto* -kihtowa- tiki:xtia? *No** pos nika:n etok -nikilia-.
<Sync time="1851.084"/>
Entos ne:chpialihkeh *confianza mismo** yehwa:n tein taeka:nanimeh.
<Sync time="1855.632"/>
Ekintsi:n -kihtowa- tehwa:n -kihtowa- amo t'mokalakiah.
<Sync time="1858.213"/>
Mokue:ntah -kihtowa- n' kahfe:nteki:lis.
<Sync time="1860.879"/>
Mokue:ntah -kihtowa- n' tiknamakas n' kahfe:n.
<Sync time="1863.489"/>
Mokue:ntah -kihtowa- tikwi:kas nochi n' a:mai:x.
<Sync time="1867.678"/>
Ti..., tiki:xti:ki tomi:n tikintaxta:wia n' tatekinih.
<Sync time="1871.253"/>
Tehwa:n t'te:chma:ktili:s sayoh -kihtowa- n' chipa:wa..., chipa:wak tomi:n, a:mameh. Nikilia: - Bueno.
<Sync time="1880.772"/>
N'tekitik se: xiwit ne:ch..., se: xiwtika
<Sync time="1884.433"/>
ne:chitakeh k... o:x n'tekitis kuali *o** amo kuali n'tekitis
<Sync time="1888.156"/>
se: xiwtika tamik n' *cosecha**
<Sync time="1890.822"/>
pe:wak nikinilia ya:
<Sync time="1893.699"/>
- Miak ni..., kahfe:n niki:xtih, -nikilia- i:n yetok -nikilia- nochi -nikilia-.
<Sync time="1896.767"/>
Kanachi *kilo** de kahfe:n nikilia niki:xtih
<Sync time="1899.517"/>
¡Ah! -kihtowa- mah tikitaka:n -kihtowa-. Pe:wak kichi:wah *cuentas**.
<Sync time="1902.712"/>
Kipiayah se: tanepan *de** a:mameh ihko:ni.
<Sync time="1905.039"/>
*Puro recibos de** kahfe:n
<Sync time="1907.176"/>
tein nikentrega:roh.
<Sync time="1908.847"/>
Nika:n etok n' tein n'taxta:wak -nikilwia-.
<Sync time="1910.73"/>
Nika:n etok -nikilwia- n' tein
<Sync time="1912.613"/>
n'namakak n' kahfe:n.
<Sync time="1915.131"/>
Ne:chchi:wilihkeh nokue:ntah
<Sync time="1917.204"/>
ahsik *setenta y ocho quintales por hectárea**,
<Sync time="1922.092"/>
*ciento cincuenta y seis**
<Sync time="1927.402"/>
*sí, ciento cincuenta y seis** pané:
<Sync time="1929.983"/>
*quintales por** o:me *hectárea** nikentrega:roh neh *de** kahfe:n, no: *hasta** kwelitakeh
<Sync time="1935.209"/>
Pos ompa ke:mah -kihtowa- ke:mah, ekintsi:n ke:mah tikwelitakeh.
<Sync time="1939.978"/>
Nitekitik, *cuatro, cinco cosechas** nikima:ktilih kualtsi:n.
<Sync time="1945.187"/>
*Después** ne:chiliah:
<Sync time="1947.155"/>
- *Sabes que don Rubén, ekintsi:n tipano:ti oksé: tekit.
<Sync time="1949.842"/>
Kitakeh ke nikchi:w n' okseki parahko, para tani ne:chpano:ltihkeh. Ekintsi:n oksé: tekit tikuiti.
<Sync time="1954.56"/>
Nikilia: ¿Ton tekit? Ekintsi:n -kihtowa- tikchi:wati -kihtowa- se: *experimento**.
<Sync time="1959.616"/>
Se: nemachti:l a.
<Sync time="1962.557"/>
Yo:n nemachti:l mono:tsa -kihtowa- *banco de germoplasma**.
<Sync time="1966.894"/>
Yo:n *banco de germoplasma**
<Sync time="1968.705"/>
kampa tikta:li:tih -kihtowa- *de** miak taman -kihtowa- miak taman kahfe:n -kihtowa-, amo sen taman.
<Sync time="1974.1"/>
Nikilia: -¿Ka:nachi taman *de** kahfe:n?
<Sync time="1976.089"/>
Kihtowa: - Kipia ke tikta:li:tih -kihtowa- sempowal wa:n se:
<Sync time="1981.442"/>
*clase de** kahfe:n -kihtowa-. *¡Híjole! Pero**, ¿keni:w t'chi:watih?
<Sync time="1987.027"/>
Entos wa:lah se: *ingeniero**
<Sync time="1989.376"/>
yo:n *ingeniero** pe:wak ne:cheksplika:rowa. Kihtowa: - Sabe que, i:n t'chi:watih *de** i:n *manera**
<Sync time="1994.115"/>
*a ver** -nikilia, ne:chne:xtili keni:w nikchi:wati -nikilia-.
<Sync time="1997.204"/>
Pero neh niknemilihtok itech notsontekon no: pos keni:w n'tekititi.
<Sync time="2002.895"/>
Onkak kihtowa seki... sep..., seki *plantas** mono:tsa *lemingia**
<Sync time="2007.698"/>
i:n *flemingia** -kihtowa- ika yehwa ya ika tikxe:xelohtia:tih -kihtowa- n' *parcelas** -kihtowa, nika:n -kihtowa- i:n
<Sync time="2013.833"/>
tikita *zona..., zona alta**
<Sync time="2016.139"/>
*media baja y zona baja**
<Sync time="2020.053"/>
¿Ke:yeh -kihtowa- i:n iwki t'chi:watih? Tikitatih *zona alta** -kihtowa-
<Sync time="2023.628"/>
katí:n kahfe:n *más** ta:kiti
<Sync time="2025.701"/>
*media baja** -kihtowa- tikitatih katí:n *más** ta:ki
<Sync time="2028.261"/>
tein *zona baja** tikitatih -kihtowa- n' kahfe:n kati:ni *más** kina:miki
<Sync time="2033.178"/>
*Bueno, adelante** -nikilia- soh x'ne:chili:ka:n -nikilia- ke:n n'chi:was -nikilia- pos amo teisá:.
<Sync time="2037.494"/>
Neh n'tekititi -nikilia-.
<Sync time="2039.682"/>
Entos pe:wkeh tikchi:wah ya, tikchi:wkeh n' *trazo**
<Sync time="2044.007"/>
ompa ke:mah pe:wak niktakorra:ltihtiw ika *flemingia** kue:chtik
<Sync time="2048.302"/>
Ka:mpa timona:mikih nika:n i:n se:, oksé: *clase de** kahfe:n
<Sync time="2052.872"/>
nika:n i:n oksé:, nika:n i:n oksé:, nika:n i:n oksé:, nika:n i:n oksé:,
<Sync time="2057.061"/>
*hasta** niki:xti:to *nueve parcelas por** 
<Sync time="2060.15"/>
*por..., por este... por..., por...**
<Sync time="2063.556"/>
*por partes**
<Sync time="2066.264"/>
Yo:n *nueve** yo:n...,
<Sync time="2067.766"/>
chikna:wi *parcela pero** kipia ke..., kipia ke tikalakili:tih se: taman kahfe:n, *por ejemplo** nika:n yetok se: taman kahfe:n
<Sync time="2073.563"/>
i:n se: taman kahfe:n, i:n no: se:n taman kahfe:n, i:n no: sen taman kahfe:n, i:n sen taman kahfe:n.
<Sync time="2077.253"/>
Kipia ke tiki:xtihkeh e:yi..., e:yi *parte**, yo:n e:yi *parte**
<Sync time="2082.056"/>
ka:mpa kihtowah *zona alta**
<Sync time="2086.351"/>
Entos yo:n *zona alta** tiki:xtihkeh e:yi *parte**, a:xka:n oksepa seko tiowih
<Sync time="2090.688"/>
ka:mpa *media baja**
<Sync time="2093.735"/>
*media baja** tiki:xtilihkeh sepa *igual**, e:yi *parcelas**
<Sync time="2098.686"/>
Yo:n e:yi parcelas tiki:xtihkeh ka:mpa *media baja**
<Sync time="2103.277"/>
pos tiowih sepa se: e:yi *parcelas** ka:mpa tikihtowah *zona baja**
<Sync time="2107.223"/>
Yo:n *zona baja** kipia ke tiki:xtihkeh e:yi *surco**
<Sync time="2110.809"/>
*pero** xe:xeliwtok *por parcelas** no:
<Sync time="2114.628"/>
Entos ompa yo:n ti'tami chi:wkeh, nikima:ktilih sepa. Nikilia: - Nika:n etok n' chi:walis sepa.
<Sync time="2120.272"/>
*Pero de veras** nimotsontekontamih
<Sync time="2122.457"/>
pe: nikin...., nikintekit..., nitekiti, n'tekiti, n'tekiti, n...,
<Sync time="2125.873"/>
nikima:ktilih
<Sync time="2128.928"/>
Cuando pe:wak n' *cosecha** sepa
<Sync time="2130.674"/>
yekintsi:n -kihtowa- titekititi, yekintsi:n -kihtowa- tima:tan -kihtowa- i:n, tikalakiti *cosecha de** kahfe:n *mismo de** n' 
<Sync time="2136.029"/>
*mismo banco de germoplasma**.
<Sync time="2138.702"/>
Yekintsin kihtowa kipia ke t'te:chilwi:ti -kihtowa- ka:nachi -kihtowa- *rendimiento* kipia -kihtowa- *cada..., cada parcela, cada..., cada** sen taman kahfe:n -kihtowa-, t'te:chili:ti -kihtowa- ka:nachi *kilo** tiki:xti:tih
<Sync time="2147.634"/>
wa:n ihkó:n kipia ke t'xe:xelohtia:ti -kihtowa-.
<Sync time="2151.877"/>
Nika:n i:n sen taman kahfe:n -kihtowa- tiki:xti:ti -kihtowa-,
<Sync time="2154.508"/>
tika:mata:lihtia:ti -kihtowa- ka:nachi *kilo** ki:sak -kihtowa- *por..., por cosecha**
<Sync time="2158.645"/>
*o por corte para al final de cosecha** -kihtowa- tiksenchi:was a, n' *cuenta**.
<Sync time="2161.806"/>
Nikilia: - Bueno.
<Sync time="2163.164"/>
Nika:n *igual**, nika:n *igual**
<Sync time="2165.583"/>
Kipia ke nochi yo:n *banco..., este**..., yo:n *bancos de..., de..., de germoplasma**
<Sync time="2171.778"/>
*cada..., cada variedad** niki:xtilihtia:s
<Sync time="2175.703"/>
*rendimientos**.
<Sync time="2177.995"/>
Ka:nachi *kilo** ki:sak *por** i:n *parcela**
<Sync time="2180.52"/>
*de** i:n *variedad**, ka:nachi *kilo de** i:n *parcela por** i:n *variedad**
<Sync time="2183.49"/>
ihkó:n, ihkó:n, ihkó:n, *hasta** nima:tamito n' *último**
<Sync time="2187.607"/>
**ul..., de** n' *último**...,
<Sync time="2189.723"/>
*última parcela**
<Sync time="2191.162"/>
te(i)n kiliah *zona..., zona baja**. Tamik *cosecha**
<Sync time="2196.176"/>
ompa ke:mah ne:chmakakeh ya..., ne:chmakakeh ya no: noa:mai:x
<Sync time="2200.894"/>
*para** pe:wak niki:xtilihtiw a n' *cuentas**.
<Sync time="2204.258"/>
N'tami ki:xtilih n' *cuentas, no** pos kihtohkeh i:n...,
<Sync time="2207.537"/>
i:n *variedad** tiki:xtilih *tantos kilos de** kahfe:n,
<Sync time="2211.07"/>
i:n *tantos kilos de** kahfe:n *de zona alta**
<Sync time="2214.265"/>
*Sale**, tiowih *de media baja**
<Sync time="2216.846"/>
ka:nachi *kilo** tiki:xtih, no: *igual**.
<Sync time="2220.673"/>
Tiowih *de zona baja** ya, ka:mpa tamiti a
<Sync time="2224.375"/>
ka:nachi *kilo** tiki:xtilih. Entos n' ompa yehwa:n ya pe:wkeh kitah ya.
<Sync time="2228.205"/>
*No** pos *zona alta** ki:sak *tantos kilos de** kahfe:n
<Sync time="2232.754"/>
*de tal variedad, media baja**
<Sync time="2236.604"/>
*tantos kilos de** kahfe:n *de cada variedad**,
<Sync time="2239.968"/>
*zona baja** t'takeh *tantos kilos de** kahfe:n *de cada variedad**.
<Sync time="2244.136"/>
*Entonces** n' ompa yo:n ¿ke:yeh?
<Sync time="2246.633"/>
Yo:n yehwa:n kinekih kimatiskeh
<Sync time="2248.664"/>
katí:n kahfe:n..., katí:n kahfe:n *más** ta:ki
<Sync time="2251.393"/>
nika:n, katí:n kahfe:n *más** ta:ki
<Sync time="2255.9"/>
nika:n Xiloxochico, katí:n kahfe:n más ta:kiti
<Sync time="2260.445"/>
*para Santiago o para** Tacuapan.
<Sync time="2264.702"/>
Yehwa yo:n kihto:snekih, nika:n tehwa:n tietokeh *zona alta**
<Sync time="2270.414"/>
s..., n' *este..., me..., media baja**
<Sync time="2274.563"/>
*hasta zona baja**. Entos yehwa yo:n kinekih kimatiskeh ka:nachi *kilo** ki:sa, katí:n kahfe:n ta:lna:miki ne:n *zona alta**, katí:n kahfe:n ta:lna:miki *de zona baja o media baja**
<Sync time="2283.11"/>
Yehwa yo:n kinekih kimatiskeh. *Al**..., nochi yo:n niki:xtih *parejo**,
<Sync time="2287.892"/>
niki:xtih. Entos *después de** n'tami ki:xtih ompa ke:mah ne:chmakakeh se:..., se:..., se:...,
<Sync time="2293.943"/>
se: a:mai:x no: ka:mpa neh nikitstia:ya ya. Yo:n a:mai:x kipia ke nikinilwihtiah ya, *no** pos
<Sync time="2300.248"/>
*órale** teh ekintsi:n mokue:ntah xikta:li *nombres de cada variedad**, katí:n *variedad** nika:n, katí:n *variedad** ne:, katí:n *variedad** ne:...,
<Sync time="2306.172"/>
*Pero** ke:meh neh notsontekon no: nikpiaya notalna:miki:lis neh, nik..., nikowak
<Sync time="2311.673"/>
nik..., nikinkowaltih yo:n *marcadores de aceite**
<Sync time="2317.66"/>
*Saben que** nikilia: - Ekintsi:n tein kuali eski ne:chkowili:ka:n -nikilia- yo:n *marcadores *tein** de aceite** -nikilia- **para**  n'tapalwihtia:ti *cada** kowit
<Sync time="2325.996"/>
Niktapalwi:ti *cada** kowit wa:n nikihkuilowili:ti: *no, tal..., tal parcela** kipia
<Sync time="2332.872"/>
*de** i:n..., *de** i:n to:ka:it n' kahfe:n. Ihkó:n..., ihkó:n..., ihkó:n nikintekpa:ntiah
<Sync time="2337.442"/>
*para** ihkó:n amo timopolo:skeh -nikilia- *porque cuando** kiowis
<Sync time="2340.171"/>
amo wel mo..., amo wel..., amo wel poliwis -nikilia- n' to:ka:it. ¿ke:yeh? -nikilia- porque ihkuiliwtok -nikilia- nika:n i:n. Aparte -nikilia- itech noma..., noa:mai:x
<Sync time="2346.946"/>
wa:n *aparte** itech -nikilia- itech kowit nikihkuilohtia:ti -nikilia-. Ihkó:n -nikilia-
<Sync time="2350.924"/>
amo ke:man tikpolo:skeh -nikilia-, *hasta** niki:xti:ko yo:n tekit.
<Sync time="2357.059"/>
*Después de** yo:n tekit niki:xtih n'tekitik se:..., se: kuali *tiempo** iniwa:n n'tekitik, *casi ocho años**, n'tekitik itech kahfe:ntah
<Sync time="2367.955"/>
*ocho años** itech kahfe:ntah n'tekitik. *Después** ki...,
<Sync time="2372.779"/>
pe:wkeh kichihchi:wah ya nika:n i:n ka:mpa a:xka:n nietok
<Sync time="2375.762"/>
motano:tsa Kaltaixpetaniloyan
<Sync time="2379.866"/>
pe:wak kichihchi:wah, nochi nika:n neh nochi noi:xpantik nika:n neh, nikimpale:wih *cuando** tik...,
<Sync time="2384.394"/>
*cuando** tiktrasa:rohkeh i:n kali ka:mpa a:xka:n nemachti:lo:ya:n, nikimpale:wih nochi yo:n
<Sync time="2389.874"/>
*Entonces** neh nitekiti yo:n kahfe:ntah *pero** semi..., amo semi, amo semi ok, tepitsi:n ya sah. Ne:pa niow, nika:n niwi:tsa, nika:n..., ne:pa niow, nika:n niwi:tsa
<Sync time="2396.559"/>
¿Ke:yeh? *Porque** pos kitstokeh ke nochi nikchi:wak a ne:pa, ekintsi:n ne:chkuitih ika i:n chi:walis.
<Sync time="2402.42"/>
Pe:wkeh tekitih nika:n i:n, se: xiwtika ki...,
<Sync time="2407.773"/>
se: xiwit wa:n tahko pe:wak kikualtiliah ya i:n kali, kipantsakkeh ya nika:n i:n kali,
<Sync time="2412.339"/>
se: xiwit wa:n tahko pe:wak kipantsakuah ya.
<Sync time="2415.492"/>
*Apenas** kipia ya n' tepa:mit wa:n ke:mah kita:lihkeh n' ipantsako:ni ya i:n
<Sync time="2421.056"/>
o:me xiwit kita:lihkeh ya n' o:me..., o:me *piso** ya , *de** n' ahko wa:n tani
<Sync time="2426.028"/>
Ompa ke:mah pe:wak ne:chiliah ya: - Don Rubén -kihtowa- yekintsi:n -kihtowa- teh tika:wati *rancho**
<Sync time="2432.46"/>
¿*Pero** ke:yeh? -nikilia-. *No, no** teh tika:wati *rancho** -kihtowa- teh tipano:ti *como velador de** nejí:n *Centro de Formación**.
<Sync time="2439.294"/>
¿*Pero** ke:yeh? -nikilia- wa:n nimomatik a *rancho** -nikilia-.
<Sync time="2441.96"/>
*Pero** amo nikmatik ox *tanto confianza** ne:chpialihkeh *de** kitakeh ke kuali n'tekiti
<Sync time="2446.144"/>
wa:n kuali n'tekitik ento:s ne:chtila:nkeh *para** nika:n.
<Sync time="2449.174"/>
*Pero** n(eh) pe:wak nikinilia, ¿pero a:koni nika:wati *rancho**?
<Sync time="2452.073"/>
*Pues** tikitatih -kihtowa- a:koni moka:was -kihtowa- *pero** timitsakatih tekit -kihtowa- nika:n wa:n ne:pa.
<Sync time="2457.108"/>
Amo niwelis -nikilia-. To:naya:n x'tekiti ne:pa wa:n yowak timoka:waki nika:n -kihtowa-.
<Sync time="2461.488"/>
*Híjole pero** -nikilia- amo niwelis -nikilia. *Pero**, ¿ka:ni namehwa:n nankitakeh mah nitekiti ohka:n? -nikilia. Nika:n wa:n ne:pa, amo niweliti
<Sync time="2467.962"/>
*Pero bueno**, te(h) t'mati keni:w tikchi:was -kihtowa- *pero** tehwan timitsiliah -kihtowa- t'moka:wati -kihtowa- *como velador de** i:n *Centro de Formación**. 
<Sync time="2473.734"/>
Entos pe:wak nikinilia:
<Sync time="2475.515"/>
- ¿Toni name:chparese:rowa -nikilia- mah n'te:mo -nikilia- se: *persona** -nikilia- tein takuida:ro:s kahfe:ntah? -nikilia-.
<Sync time="2482.052"/>
Mah n..., noi:..., se: noi:xpattka -nikilia- mah tekiti kahfe:ntah -nikilia- wa:n nimo:..., neh nimoka:wati a -nikilia- nika:n.
<Sync time="2487.257"/>
Pos teh t'mati ke(ni:w) t'chiwa:s -kihtowa- ne:n taeka:nanimeh, teh t'mati ke(ni:w) t'chi:was.
<Sync time="2491.15"/>
*Pero** teh timitsilihkeh ke teh t'moka:wati nika:n.
<Sync time="2494.535"/>
Nikwi:katok chikue:yi xiwit a itech nika:n..., itech i:n tekit ka:mpa nietok ekintsi:n
<Sync time="2500.649"/>
*Bueno** -ne:chiliah ne:n totaeka:nka:wa:n-. Pos kihtowa: - Pos *órale**, teh t'mati keni:w t´chi:wati -kihtowa- *pero** tehwa:n timitsma:ktiliah nejí:n tekit -kihtowa-, teh mokue:ntah, teh moa:xka i:n tekit *porque** timitsilihkeh ya.
<Sync time="2510.972"/>
Nikneki, amo nikneki, nika:n nimoka:w,
<Sync time="2514.357"/>
*rancho** nika:wilih oksé: wa:n neh nipano:k nika:n.
<Sync time="2519.726"/>
Mmh, *entonces hasta** a:xka:n nejí:n, *hasta** nejí:n
<Sync time="2523.852"/>
to:nal *de** nika:n nimitsnohno:tstok, miak chi:walis nimoi:xpeta:nih
<Sync time="2528.908"/>
*de** n' *cooperativa, gracias**
<Sync time="2532.167"/>
*por cooperativa** miak chi:walis niki:xmatik, niki:xmatik *tanto como de rancho**
<Sync time="2537.477"/>
*tanto como de beneficio de café**,
<Sync time="2540.016"/>
*tanto como Centro de Formación**.
<Sync time="2543.655"/>
E:yi chi:walis nikpano:k itech nejí:n *organización**, nipano:k *primero como cargador**,
<Sync time="2548.626"/>
*después de encargado de rancho, al último** ka:mpa a:xka:n nietok *Centro de Formación como velador**.
<Sync time="2553.809"/>
*Pero** amo sayoh *porque** nibelado:r wa:n iwki a, sano ke nika:n nikchi:wtok miak taman chi:walis no:,
<Sync time="2558.337"/>
nietok *como velador**, nietok *como a..., como mantenimiento de** n'..., *de Centro de Formación**
<Sync time="2563.668"/>
¿Ke:yeh *mantenimiento**? Kihto:sneki neh n'tachipa:wa nochi, neh nokue:ntah nochi n'tachia.
<Sync time="2567.434"/>
Ento:s yehwa yo:n neh yo:n chi:walis nikpia,
<Sync time="2569.508"/>
hasta ompa sah. ¿Amo nikmati xa: oksé: talna:miki:lis?
<Sync time="2572.255"/>
Neh yehwa nejó:n tein nimitsilwih ekintsi:n
<Sync time="2575.281"/>
Nochi tein nikchi:wtiwa:lah wa:n tein ni..., nikchi:wtok *hasta** nejí:n..., a:xka:n i:n to:nal, nika:n nietok.
<Sync time="2580.697"/>
Mmh, tasohka:matik miak. Tasohka:matik Rubén.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
