Nika:n timona:mikih na:nah, ¿Ke:ní:w mono:tsa i:n xiwit? ¿I:n? Mm. I:n kiliah me:tstsonakilit. Metstsonkilit. Ke:mah. ¿Ke:n iwki kiliah tak? Ka:n... [a:]mo 'mati ke:yeh iwki kiliah pero i:pa iwki kiliah metstsonkilit. Metstsonkilit. Metstsonkilit ¿Wa:n i:n miak taman? Ke:mah, onkak seki ista:k pero más seki kikwah de i:n, i:n *moradito** i:n, i:n ikowyotsi:n no: porque seki ata..., onkak ista:k, ox no: tiki:xmattok. Mm. Ke:mah. ¿Wa:n nejó:n i:n se: kito:ka? Ke:mah, i:n se: kito:ka. Se: kito:ka Mm. ¿Ton *tiempo**? Ke:man eski se: kito:kas wa:n panki:sa, i:n ka:n mone:neki A:. Mm. Wa:n nejó:n..., ¿Para toni kwaltia i:n? Para tapalo:l Para tapalo:l. Para se: kikwa i:n, ihko:ni se: kiteki, o:! ihkwi:n. I:n iselotsi:n, o:!, ihkwi:n tiktekih, tikihtowah komo ika se: iisti, yeh ika fie:roh mochi..., ihkó:n se: kiteki, o:! wa:n ke:mah se: kahxitia ya kalihtik, itech se: ke:meh..., ihkwi:ni ne: ne:chne:xtilih note:iskaltihka:w katka, ke ihko:ni nikyekti:s, O:!, ihkó:n. Ke:mah, ihko:ni. Tikyektia. Wa:n ke:mah se: kipanketsa ya ne:n ko:mit mah molo:nto ya wa:n *cuando** yo:n molo:ntok a, se: kipanta:lia ya wa:n se: kita:lilia tenexistat oso *carbonato** wa:n se: kipanta:lia, ye:k kwaltsi:n po:poso:ni, ye:kxoxoktsi:ni A:. wa:n ke:mah *cuando** yo:n oksitok a, se: kitewa:tsa ya n' a:ko:li wa:n se: kwe:chowa ya wa:n iwa:n chi:lxohxowik, mah se: kwe:choli wa:n ke:mah se:, se: kwe:chowa nochi n' a:ko:lih, kwaltsi:n wa:n se: kima:nelowa ya wa:n se: kipante:kilia ya wa:n ke:mah oksi a, se: ki:xtia ya, se: mah..., ke:mah, se: kiye:kma:nelo *cuando**..., para oksi, para pa:ti kwaltsi:n. ¿Wa:n koma:mo se: kima:neloh? Ka:n pa:tis. Ka:n pa:ti. *Porque** iwki ki:sas ke:meh i:n pa:patakaxtik wa:n, wa:n komo sehselik, i:n niman, niman se: kimana pos *más** ye:kkwaltsi:n pa:ti. Mm. Ke:mah, ye:kxoxoktsi:n mochi:wa. Mm. Mm Wa:m koma:mo xoxoktik mochi:wa, ¿Ke:ní:w mochi:wa? Pos kihtowah ke koma:mo se: kitatatilia n' ko:mit, neh ne:chilia:ya ne: note:iskaltihka:w, koma:mo 'tatokilih n' ko:mit, kihtowa, "mah tise:wya:n ihkato, yeh ika ye:kkostia". A:, kostia wa:n..., Ye:kkostik. Ke:mah wa:n, wa:n komo taxo:tatok kwaltsi:n, ye:kkwaltsi:n, xoxoktsi:n ki:sa se: kikwa. ¿Wa:n de kostia ka:n we:lik ok? A:mo *igual** ok semi. Mm, mah..., mahyá: toto:nkahya:k. A:, kanah, ¿Ke:ní:w we:lia? Toto:nkahya:k. Wa:n de xoxoktsi:n kwaltsi:n we:lik, *hasta** ye:kahwia:k se: kikwa. Mm, ke:mah. Pero ihko:ni neli neh i:pa ne:chne:xtilih note:iskaltihka:w, ihko:ni kihtowa tikyekti:s *porque** komo yahki iwa:n i:n ikowyotsi:n no:, yehwa kihtowah te:te:nkokoh. ¿Ke:yeh te:te:nkohkoh tak? Wa:n mah..., Pos de i:n, ahwayoh i:n, cho:kiloh. Ehe, ta: i:n ye:kcho:kiloh. Mm, kita sah o:!. Ihko:ni se: kektia Ihko:ni neh ne:hne:xtilih note:iskaltihka:w, ihko:ni n', "ihko:ni" kihtowa "tikchi:was, mah a:mo yowi iwa:n i:n ikowyotsi:n" kihtowa, "porque yehwa i:n te:te:nkokoh. Yehwa tein te:te:nahwayo:[tih]. Mm, e:mah, yehwa, mm. Ke:mah, *porque** cho:kiloh neli. Ke:mah, ta: ki:sa n' icho:kilo, Ke:mah. ¿Wa:n yo:n i:pa nejó:n para tapalo:l sah?, ¿Teisá: kwaltia ok *más**, para pahti, kanah? A:mo, pané: a:mo ke:man n..., ka:n ke:man nikakilih neh note:iskaltihka:w, mah ne:chilwih para pahti, para tapalo:l sah, i:pa para se: kikwa Mm. Ke:mah. ¿Wa:n i:n no:xo:xhiowa? Komo de we..., seki mochi:wa telwe:i *mata**, nikiita no: xo:chiowa pero a:mo nikmati ke:manián xo:chiowa Mm. Mm. Wa:n komo se: kineki se: kito:kas, ¿Toni se: kito:ka? *Mismo** yehwa i:ni ke:meh i:n tsikitsitsi:n, ke:meh i:n, ke:meh i:n. Mah se: kiahachi:wa, ke:meh i:ni. wa:n se: kito:kas ne:pa, ihkó:n t'to:kas wa:n, wa:n ne:nke:n moskaltia. Kachi *más** ka:mpa paya:n ¿Ke:man..., ke:maniá:n se: kito:ka? Ke:man eski kwaki tikto:kas, ke:mah. Ta: pos i:n a:yoh, a:mo teh ke:ní:w i:ni, i:n de kipia a:t pos a:mo, a:mo wa:ktalani, mm. ¿Ke:mah eski? A:. Wa:n nejó:n nochi n' kilit se: kikwa n' ixiwyo wa:n ¿Teisá: *más** se kikwalia ok kwali? Ne: ke:mah *porque** nika:n i:n..., ke:mah, pero yehwa i:n tein seltsi:n nimitsilia neh. Ke:mah. Tein seltik, mm. pe[ro].... Ke:mah, de nika:n i:n kipia ikamohyo ata. ¿A:, no: kamohyoh? Mm, niki:ita pero a:mo semi ke:man nik..., Tiki:x..., ke:mah, tiki:xmattok ikamohyo ata, kipia..., nika:n kichkwah..., ke:mah. Kichkwah wa:n ke:mah nejó:n, de kichkwah yo:n ikamohyo, se: ka..., se: ka:pachowa, se: ka:te:ma wa:n nejó:n mah ki:sa kwaltsi:n sokit wa:n ke:mah se: ek..., se: kimana ya wa:n se: kipixka. Wa:n tein yo:n nejó:n, tein *mero** kamohtsi:ni, yeh ihko:ko:n ki:sas seki kwaltsi:n nejó:n ye:kmohmoraditos *cuando** yo:n tik..., tikmanak a wa:n ke:mah para tikchi:wati a, we:lik ato:l i:n, A:, we:lik ato:l. Ikamo..., ikamohyo we:lik ato:l, kwaltsi:n se: ki..., se: kipa:ta n' tixti wa:n se: kita:lilia n' panela wa:n se: kwe:cholia chi:lwak wa:n istat wa:n epaso:t. Wa:n ke:mah se: ki..., se: kipante:kilia ya ne:n ato:l *cuando** yo:n molo:nitia se: ki..., se: kitehtekia ne:n nejó:n yehwa n' kamohtsi:ni, pero mota tein kamoh moradito wa:n tein itesyo, ista:k a wa:n takwa:wak, a:mo ke:man oksi ok yeh. Wa:n yehwa yo:n, komo no: tikpanta:lilih yehwa yo:n no: nejó:n te:te:nahwayo:tih komo se: kikwah. N' itesyo. Ke:mah, *más** kwaltsi:n tein kamohtsi:n, tein *moradito**, kwaltsi:n, sa potoxtsi:n ki:sa ke:meh yo:n ato:lkamoh Tiki:xmati yo:n ato:lkamoh, iwki *mero** ikamohyo. Mm, ke:mah, mm. ¿Wa:n pos i:n se: kita hasta *cuando** oksi a, *cuando** se: kimana ya kamoh? Ke:mah. *Cuando se: kimana ya wa:n ne:si a kati:ni n' kamoh wa:n kati:ni itesyo, mm. Wa:n tein se: kitoka pos i..., ikamohyo oso itesyo? Eh. Itesyo ya. Itesyo. Tein yo:n itesyo, komo tikita ke itesyo yo:n seki pos yehwa yo:ni kwa:li 'tsi:nta:lia ke:meh ne: wa:n panki:sa ya. A: Ta: i:n ka:n mone:neki Kanah. Mm. ¿Ne:n ka:ni mochi:wa *más** i:n? Mochi:wa ka:nika eski, mochi:wa kahbe:ntah wa:n mochi:wa ke:meh i:n mi:lah. *Más** mochi:wa ke:meh i:n ka:mpa paya:n. wa:n ka:mpa kahbe:tah no: mochi:wa pero komo yo:n tsikitsitsi:n kah[be:n], ne: pero komo yo:n nejó:n wehwei a ne:n kahbe:n, pos nejó:n poliwi a *porque** i:n kineki paya:n, mm. A:, *bueno**. Nejó:n wa:n tikihtowa ato:l ki..., kichi:wa, ¿i:pa sentaman sah?, ka:n ..., Neh n'mattok i:pa sentaman sah, ne:chne:xtilia:yah neh note:iskaltihka:w, kichi:waya, yehwa tixti kipa:taya wa:n yehwa sah. wa:n yehwa yo:n nimitsilia se: kita:lilia chi:l. Chi:lwa:k se: kikwe:cholia. ¿Wa:n ke:yeh kipuye:liah wa:n ki..., kikoko:liah? Pos a:mo nikmati yo:n ke:yeh pero iwki ne: neh ne:chne:xtilihkah mah nikchi:wa. Wa:n ye: we:..., ye:kwe:lik n' ato:l se: tai, ye:kwe:lik. ¿Wa:n koma:mo... ka..., koma:mo kita:lilihkeh ne:n istat wa:n n' chil, ¿Ka:n *igual** we:lik eski? Pos a:mo nikmati, *porque** neh nochipa iwki nikchi:waya. Mm, nochipa iwki nikchi:waya. Ta: komo tikneki nikchi:was iksá: wa:n nimits..., nimitseko:lti:s wa:n tikwe:lili:s, ta: ye:kwe:lik. Mm. Ke:mah. Ke:mah, *porque** miak taman ato:l nejó:n pos se: kitsope:lia pero i:pa tsope:k sah. I:pa i:ni sah tak xa: se: kipoye:lia sah. Ke:mah. A:mo i:ni..., I:pa yehwa sah i:ni, *porque demás** seki ato:l se: kichi:wa, a:mo nejo:n, a:mo se:, a:mo se: koko:lia, a:mo se: kipoye:lia pero i:n ke:mah nejó:n se: kita:lilia istat. Neh nimolia xa: pero de ke..., pero n' ke:meh i:n nimitsilia neh komo yo:n itesyotsi:n seki te:..., te:te:nkokoh A: xa: neli yehwa ika. Wa:n yehwa ika se:, se: ki..., se: 'koko:lia pos we:lik kwaltsi:n. Ke:mah. Pos ka:n 'mati xa: teisá: tikneki tine:chnohno:tsas ok de yehwa i:n xiwtsi:n. A:mo, pane: yehwa sah. Yehwa sah. Mm. We:noh. Wa:n ke:meh i:n ka:n, ka:n kikw..., ka:n kikwa n' *tuza** A:mo *porque** pero n' nimitsilia ke cho:kiloh. Ka:n wel kikwa. Ke:mah. Ka:n kikwa n' *tuza**. I:pa, i:pa onkak i:ni *porque** a:mo wel kikwa *porque** pero n' te:te:nkokoh, no: tak kite:nkokowa n' okwilin. A:, no:. A: Ke:mah, mm. Pos tasohka:matik nejó:n ke tine:chilwih. Yehwa sah pané:. Ke:mah. Tasohka:matik Ka:n teisá:. Mm, ka:n teisá:, mm, mm. Timohno:tsah se: to:nal. A:, we:noh, we:noh.