Mary! Yehwa i:n xiwit nimitsilwihtoya ne:n tonto:nal i:pa nika:n ninemiko wa:n nika:n nikitak ika n' ekintsi:n nimits..., nimitswa:lno:tste:w, nimitsilwih xiwi:ki nowa:n wa:n xine:chilwi..., xi..., xi..., nimitsne:xtili:ti wa:n xine:chilwi ke:ní:w mono:tsa. A:, i:n. I:n mono:tsa teko:seh. Teko:seh kiliah i:n. Teko:seh. Wa:n i:n xo:chitsi:n para toni kwaltia wa:n wa:n yehwa i:n ke..., toni ne:n se: kikwi, ox teisá: se: kikwi oso i:pa xiwit sah. A:mo i:pa xiwit sah, ta: i:n se: kikwa wa:n i:n ixo:chiotsi:n i:n i:pa ke:meh a:man i:pa poso:ni. I:pa de i:n *tiempo** poso:ni Pero i:n, i:n ixiwyotsi:n wa:n nochi i:n, nika:n i:n, kwali se: kikwa para tapalo:l, se: kikwa. Nika:n ihkó:n se: kiteki wa:n nika:n se: ki:xtilia ihko:ni wa:n se:, wa:n se: kipixka wa:n se: kita:lilia, de se: kipixka se: ki..., se: kokototsa ihkwi:ni wa:n ke:mah se: ka:pachowa ika yo:n kownexa:t. Komo se: kineki mah se: ka:pacho. Neh iksá: nikchi:wa nika:pachowa de se: yowal wa:n ki:sa kwaltsi:n wa:n komo se: ihsiwtok pos no: kwaltia mah se: 'kawa:nti tepistsi:n pero mah yema:nka:t sah para a:mo nejó:n ki..., pa:tis. Koma:mo ye:kpa:ti *porque** yema:nik i:n. ¿Pos tikihtowa se: kiteki i:ni? Mm. Ke:mah, ihko:ni se: kite[ki]. Mm. Kanah, kanah. X'teki ihko:ni Mah n'teki se: ta: tak ka:n te:chah..., Ke:mah wa:n ihkó:n se: ki:xtilia ya i:n, ihkó:n, o:! wa:n ke:mah ihkwi:n se: kipixka ya, ihkó:n. Ihkó:n se: kipixka, neh ihko:ni nikpixka, ihko:ni wa:n ihkó:n nikokototsa, mah tsikitsitsi:n para ne:nke:n xoko:kyohki:sa *porque** i:n, i:n *más, más** yema:nik. Seki monamaka ne: ne:wi:ni pero yeh nejó:n no: taman, ta: i:n ihkwi:n, neh ihkó:n nikokototsa, o:! A:, ke:meh i:ni sah. Achichi i:n ne:n se: kipohposteski Mm, ke:meh i:ni wa:n se..., ke:mah wa:n se:..., ke:mah wa:n se: ki..., se: ka:pachowaya ika ne:n kownexa:t. Mah ye:ktetsaktik, ki:sa ne:nke:n ixoko:kyo. Mm, kita sah, ihko:ni. Mm. Mm. Wa:n i:n se: kitamo:ta ya i:n ie:wayo. I:n ie:wayo ke:mah. I:n ie:wayo, ke:mah. A:mo se: kikwi ok, se: kitamo:ta ya. Aha. Neli takah. Wa:n kwaltsi:n yehyema:nik [...] ihkó:n. Ke:mah. Ihkó:n se: kichi:wa, we:noh, ihkó:n nikchi:wa. Ke:mah, ema:nik. [Y]ema:nik wa:n xoko:t. Ta: xoko:k *por eso** se: kite..., se: kita:lilia kownexa:t para mah ki:sa, mm. Ke:mah, xoko:k. Mm, neli xoko:k. Ne: pos koma:mo se: kita:lilih kownex, ka:n ki:sa A:mo ki:sas, *casi** ka:n wel se: kikwa:s *porque** xoko:k para se: ki..., se: kichihchi:wa iwa:n ne: nejó:n et a. *porque** neh nikmana n' et wa:n nik..., nik..., de oksi, oksi a n' et, ke:mah nikpante:ma ya i:ni wa:n nikwe:chowa ya n' akolin wa:n nikpante:kilia ya wa:n komo se: kineki pos mah se: kita:lili nejó:n chi:lxohxowik. Neh nochipa yehwa nikwe:cholia. Chi:lxohxowik wa:n yehwa n' a:ko:lin wa:n nikpante:milia ya wa:n nakastekilit no: kwi:ka para ahwia:k se: kikwa. Kwaltsi:n ahwia:k. A: pos i:n nochipa se: kikwa iwa:n emo:l, iwa:n et. Ke:..., neh, neh nikchi:wani nochipa iwa:n et. Nikmana yehwa n' et Nikmana yehwa n' et wa:n ni..., *cuando** oksitok a pos ni..., nikchihchi:wa ya wa:n nikpante:ma ya i:n. ¿Kati:yeh et ne: iwa:n tik..., se: kima:nelowa? Ti:ltiket. Neh nikwi ti:ltiket pero a:mo n'mati seki xa: kikwi oksé: taman et pero neh nikwi nochipa ti:ltiket. Ti:ltiket wa:n ne:n tikihtowa ne:n a:..., ¿A:ko:lin se: kitewa:tsa no:? Mm. Ke:mah, yeh no: n'tewa:tsa. Kwali se: kitewa:tsa ika koma:l oso ika se: *cazuela**, kwali ika se: kitewa:tsa no: wa:n ke:mah de tewa:ki a kualtsi:n se: kiekowa ahwia:k a, kitewa:k a yo:n. Nikwe:chowa ya wa:n nikwe:chowa iwa:n chi:l Wa:n se:, se: kipa:ta ya wa:n ke:mah se: kipante:kilia ya wa:n ompa se: kita:lilia ya nakastekilit wa:n molo:ni wa:n se: ki:xtia wa:n we:lik a. We:lik a. Mm. ¿I:pa sayoh sentaman onkak i:ni? ¿Yo:n? Aha. Yehwa i:n tikihtowa teko:seh. I:pa sentaman sah. Neh i:pa ke:meh i:ni sah nikitani. I:pa k..., Mm. Wa:n i:n ixiwyo, ke:meh i:n sehselik, i:n no: we:lik komo se: kineki, komo se: yowi kowtah, kwaltsi:n ika se: takwa ke:meh i:ni. Nikwa:ni ke:meh i:ni, i:n seltsitsi:ni, komo se: k'wa:lkwi se: itaxkaltsi:n ika emo:l oso ika chi:ltamo:ltal. Kwaltsi:n ika se: takwa. ¿Wa:n i:n ka:n xoko:k pos? Xoko:k pero, pero se: kwe..., neh nikwe:lilia. Neh nikwa, mm. Ke:mah, kwaltsi:n ahwia:k. Ke:mah, xoko:k pero yehwa tein sehseltsi:ni, kwaltsi:n se: kikwa. Ke:mah, neli xoko:k. Se: kitaxkalpi:ki. Mm. Ke:mah, mah se: 'kwahtiw. Iwki sah komo se: kwalkwi se: itaxkaltsi:n ika emo:l, tapi:k. Kwaltsi:n yo:n we:lik, ika se: takwa. Ika istat oso iwki sah. ¿Mm. Wa:n i:n nochipa xo:chiohtok? A:mo, i:pa i:n itie:mpoh sah xo:chiowa A:, ke:meh a:man sah ne:n xo:chiowa, a:mo nochipa. A:man i:n *este** febrero. I:pa ke:meh a:man sah. Ke:mah. A:mo, i:pa ke:meh a:man sah i:n xo:chiowa. Mm. Ke:mah. ¿Wa:n a:mo se: ka:ketsa i:n xo:chitsi:n? Neh a:mo ke:man nika:ketsa de i:n. Ipa niki..., ne[li] ke:meh i:n tikitah xo:chiowa, ihkó:n tika:wah mah xo:chiowa, [nikiliah] neh, mah mosemiya:ro. Mah *más** mochi:wa. ¿Wa:n i:n i:pa nika:n sah onkak, a:mo onkak ne:wi:n ahkwa:kokopa oso tanikwa:kokopa? Paratanikopa onkas pero i:n parahkokopa pané: a:mo okachi ok. *Más** onkak paratanikopa, ompa onka..., onkak ok, ke:meh ne:kwi:n aha:te:nohkopa onkak nochi. Mochi:wa kwaltsi:n. Mm, ompa *más** onkak, mm. Pos yehwa sah i:n niknekia, ta: i:pa tonto:nal nikitako wa:n neh nikwe:welitak , mahyá: kwaltsi:n xo:chit. Nikihtoh..., nimolia niktekis wa:n, wa:n nik..., nika:ketsas. Sayoh i:n xi..., i:n ixiwyotsi:n nejó:n mahyá: no: nikwe:welitak. Ne:n nikpihpixkatoya i:pa pero a:mo nikmatik komohkó:n se: kikwa. A:mo, ta: se: kikwa, ta:we:lik. Mm, we:lik kwaltsi:n. Mm, ke:mah. Ke:mah pos, yehwa sah i:n, nejó:n *a ver** xa: tikchihchi:waskeh i:n to:nalmeh wa:n tine:ch..., we:noh, t..., tine:chne:xtili:s no:, ta: neh a:mo teh, a:mo teh niweli. A:, ke:mah. Kwaltia, nimitsne:xtili:s ke:ní:w se: kichi:wa Ke:mah. A:mo..., ka:n, ka:n..., de a:mo nikmati ox se: kikwa i:ni pos a:mo ke:man nikteki. Ke:mah, ka:n tikmati. A:mo, ta: we:lik kwaltsi:n. Mm. Pos yehwa sah. Ne: pos tiowih ya tak. A: we:noh. Mm. Ke:mah. Ka:n teh...,. ka:n teh..., ka:n teh tikchi:watih ok. I:pa, i:pa yehwa sah i:n niknekia xine:chne:xtili. Sin palabras.