Ta:tah, nika:n timona:mikih Mm. 'Kita, niki:xahsiko i:n xiwtsi:n ye:kkwaltsi:n, ye:kxohxoxoktik. Ton..., ¿Ke:ní:w mono:tsa i:n? I:n kiliah te:kwa:nenepi:l. Te:kwa:nenepi:l Te:kwa:nenepi:l i:n. ¿Ke:yeh tak kiliah te:kwa:nenepi:l? Mm. Pos x'mati ke:yeh, i:pa iwki sah i:n nikaki n' ta:tahmeh, kito:ka:itia[h] i:pa te:kwa:nenepi:l, iwki tiki:xmatih tehwa:n Ke:mah nejó:n .... I:n we:lik tapalo:l kichi:wah. ¿Ton tapalo:lyo? Yo:n kiliah, tikiliah ne:, kiliah ne:n chi:lato:lemo:l. Chi:lato:lemo:l. A:. Chi:lato:lemo:l, nejó:n..., ki..., iwa:n ti:ltiket ki..., kimanah. Ti:ltiket oso exoyema:n kwaltia no:. Ne: kimanah n' etsi:n wa:n i:n xiwit ki..., iwki sah xohxowik ke:meh i:n kikwe:chowah n', ne:n siwa:meh 'kwe:chowah. *o** met...., metako, itech metat kikwe:chowah wa:n i..., wa:n iwa:n chi:lxohxowik kita:liliah para koko:ya wa:n ke:mah ki..., kwaltsi:n ki..., kichi:wa mahyá:, mahyá: mahyá: tatix kichi:wah i:n xiwit wa:n ke:mah ompa kipante:kiliah ne:n, kipante:kiliah ne:n, ne:n et ka:mpa molo:ntok wa:n iwa:n tixti kinelowah tepitsi:n wa:n ki:sa tetsa:wak. Ye:kwe:lik i:n te:kwa:nenepi:lemo:l kiliah. Wa:n toni *más** kita:liliah, ¿I:pa yehwa sah? [....] Tixtsi:n sah kita:liliah wa:n istatsi:n kita:liliah wa:n yehwa ya, ika chi:lxohxowik kite..., 'kwe:choliah iwa:n A:, 'koko:liah no:. Mm. Ye:k, ye:kwe:lik n' tapalo:l i:n. Komohkó:n nejó:n et, exoyema:n kita:liliah oso ti:ltiket iwa:n we:lia nochi, nochi Kwaltia de n' o:me taman Kwaltia n' o:me taman i:n. Ye:kwe:lik, we:lik n' tapalo:l, kiliah chi..., iwki i:n kiliah ne: chi:lato:lemo:l, [ne: iwki] kiliah. Wa:n kitekih yehwa ixiwyo tikihtowa. Xiwit sah, ke:meh i:n xiwit, ke:meh i:n. Aha. Wa:n kima:kokototsah na:nahmeh, ke:meh i:n, 'kokototsah wa:n ke:mah, 'kokototsah wa:n ke:mah kimetate:mah wa:n 'kwe:chowah ya iwa:n o:me, e:yi chi:lxohxowik kita:liliah wa:n ke:mah 'kwe:chowah wa:n ki..., kii:xololowiliah, kipa:kah metat wa:n ke:mah iwa:n moka:wa xoxoktsi:n a:tsi:n, kite:kiliah ne: n komit de n' tapalo:l wa:n, wa:n tixtsi:n kinelowah iwa:n para ki:sa tetsa:wak kwaltsi:n. ¿Ka:nachi xiwit kitekih? [....] Sikie:ra o:me oso e:yi ima:i, i:n ahwia:k semi Mm. A:mo ke:meh yo:n nakastekilit. I:n ye:kahwia:k i:n, o:me oso e:yi ima:i kita:liliah, kwe:chowah wa:n ke:mah Para kiahwia:lia ya. [...] para kiahwia:lia ya, ye:ka:hwia:k, ye:kkwaltsi:n we:lik i:n Mm. Wa:n i:n, i:n kipia, o:!, ¿Toni i:n? A:, iteyo I:pa yehwa sah ne:n.... Yo:n iteyo i:n. I:n iteyo i:n, yehwa i:n [nimitsilia] mochi:wa sasaltik i:n. Wa:n yehwa ne:n k'kwi:kah a:skameh, mo..., tekwa:ko mopepecho:ti wa:n ixwa ya i:n. Kita sah, ke:meh ixwatok i:n. Mm. I:n tein nochi..., i:n, i:n mosemiya:rohtok a i:n, o:!. Moye:kita, moka:wa se: ima:ko wa:n nika:n komo se: kita:lia ix..., ixwa i:n, kita sah, momiakilihtok. ¿Wa:n i:n se: kito:ka oso mochi:wa sah? Mochi:wa sah a:mo, i:n *siempre** ka:m..., komo se:, komo se: kineki mah se:..., ka:mpa se: kito:ka ya, *después** mochi:wa i:n. I:n mochi:wa sah ka:mpa onkak ne:n, ne:n taktson ke:meh i:n, momoyawa ya, kimoya:wah a:skatsitsi:n ya, mochi:wa sah pero *cuando** i:pa onkak *semilla** pero *cuando, cuando** a:mo tei pos se: 'kwiti ka:sá: ika, se: kito:ka. Para mochi:wa i:n, momiakilia pero pos neli..., ke:meh i:n momiakili:ti a. Pero ke nika:n to:ktok a wa:n momoya:wayak a ne:n iteyo, kimoya:wah a:skameh, i:n kimoya:wah. Wa:n iwki para momiakiltia Momiakilia ya. Pero, pero mochi:wa sah, mochi:wa sah. I:n kito:kah achto. Wa:n i:n sentaman sah oso onkak okseki Onkak, onkak nejó:n..., pané: o:me taman nikita *porque** sentaman ne: xoxoktik ke:meh i:n. Mm. Mm. Wa:n sentaman ata nika:n ista:k iyo:lpan, nika:n i:n mahyá: talwatsitsi:n ne: ima:kowyo. Ihista:k i:n. Pero i:..., i:pa iwki sah no: de ahwia:k. *Igual** sah [...] *Más** wehwei. Seki *más** wehwei kachi ihkwi:n. Wa:n ixiwyo no: iwki oso *más** ma:wehwei ¿Oso *más** tsikitsitsi:n? A:. *más**..., Wa:n i:n, i:n xoxoktik i:pa tsikitsitsi:n sah pero yo:n seki yo:n ista:k im..., i:n talwatsitsi:n, ye:kwehwei xiwit, ihkwi:kwi:n, de nika:n ista:k. Pero no: *mismo** ahwia:k sah. *Igual** sah de ahwia:k. Wa:n [tein], tikihtowa tein ma:ihista:k, ¿Yeh ka:ni mochi:wa? Mochi:wa ka:sá: ika, ihkó:n [iksá:] nikita ne: we:ikowtah, mo..., mochi:wa se: kita. wa:n ke:masá: nikwa:lkwi pero xiwtsi:n sah. A:mo nik..., a:mo nikwiwita *porque** a:mo nikneki mah poliwi, mah ompa sah nikwiti:w ke:man nikele:wi:s. Ke:mah pero i:n, ix..., i:n o:me taman, xoxoktik ke:meh i:n wa:n onkak ista:k ima:i. Ima..., ima:talwayotsitsi:n, nika:n i:n, ista:k. ¿Wa:n i:n mochi:wa ke:meh i:n kahbe:ntah oso mochi:wa kowtah wa:n..., oso mi:lah? Ke:mah. Mochi:wa, mochi:wa kowtah i:n Mochi..., mi:..., mi:lah a:mo mochi:wa *porque** ke:meh se: tasalo:wia. A:mo, i:n mochi:wa ka:mpa se: ma:tame:wa, ke:meh i:n kahbe:ntah, mochi:wa Mm. Ka:mpa tehtetah, se: ki..., komo se: kito:kak pos *más** mo..., mochi:wa i:n xiwtsi:n I:n ka:n mone:neki syoh ke mah se:..., mah a:..., a:mo se: kiowihita sah. Wa:n onkak nochi xiwit oso nejó:n [...]. I:n nochi *tiempo** onkak. Kati:n *tiempo** Nochi, nochi. Nochi nochi onkak Wa:n ke:meh i:n mi..., i:n kipia tikihtowa i..., iteyo, i:n, I:n mochi:wa ke:meh i:n *tiempo** sah mochi:wa ke:meh i:n..., de, de m..., de i:n *tiempo** febrero *hasta** marzo, tami a i:n xo:chit wa:n ke:mah moka:wa ya i:n, powetsi i:n ikowyotsi:n para simo..., mo..., selia sepa i:n ikechtayo sehselia ke:meh i:n. I:n wetsiti i:n wa:n sepa selias. Ke:mah. Ke:mah. I:n, i:n ompa moye:kketsak a i:n *porque** chika:wtok a, i:n de ke wetsiti a i:n, ki:sa ima:tsitsi:n i:n, moskalti:ti a sepa ima:xiwyotsi:n Mm, ke:mah. Ke:mah, yehwa i:n. Wa:n i:n i:pa sa..., para tapalo:l sah, para..., a:mo kwaltia para pahti. Yehwa sah. Kanah, i:pa tapalo:l sah i:n, se: kikwa i:pa tapalo:l se: kikwa. A:. Mm. Yehwa sah yo:n. Pos nejó:n ka:n 'mati, taka:n teisá: tikelna:miki ok para se: ki..., tikmahxiti:s teisá: de yehwa i:n xiwtsi:n. Kanah, i:pa yehwa sah. Yehwa sah tikma..., yehwa sah tikmattokeh [...] we:lik ki:sa. Ke:mah. Yehwa sah. *Bueno** pos, ne:n tikihtowa ke a:mo mochi:wa ne:n *Bueno** mi:lah a:mo kwaltia. Nika:n a:mo we:li porin se: tasalo:wia wa:n paniá:n wa:n i:n moneki ka:mpa kowtampa mochi:wa i:n kow..., i:n xiwtsi:ni Mm. *Bueno**. Pues, pues** yehwa sah. Tasohka:matik. Ke:mah, mm. Kwali yetok, ka:n teisá:, ka:n teisá:. Mm, *bueno**, timonohno:tsa sepa. We:noh, we:noh [...]. Sin palabras.