Ne: tiki:xmati no: ne:n sa:yo:lin, ne:n, ne: toni kichi:wa sa:yo:lin, xoxoksa:yo:lin. Ke:mah, xo..., xoxoktikeh, ehe, niki:xmati. Mm, xoxoktikeh Yehwa: yo:n ne: .... Ke:mah. Pos yo:n, yo:n ke:meh, se: kihtowa yo:n tata:sa pero kita:lia mahyá:, mahyá: *arroci:toh**. Ke:mah yo:ni. Ehe, pisi:ltik. Pisi:ltik. Pero kitekpa:na miak nimah Miak nimah. Miak nimah, seki de ihkó:n, nika:kwí:n nochi kita:lia Miakka:n kita:lia. Kita:lia miakka:n wa:n komo se:, se: kwa:koweh. Ke:mah. *o** se: *bicerrito** ke:meh eski pero komohkó:n ixi:k nika:n, komoke koyoktik. Komoke mahyá: .... Mm, ya..., aya:mo pahti. Aya:mo pahti, entó:s mota:lia ompa wa:n niman pe:wa mota:li:ti n' okwilin, yehwa ne: xoxoksa:yo:lin, tata:sa, entó:s niman mota, se: ome, e:yi to:nal wa:n pe:wa moto:ka ya. Ke:mah. Moto:ka, koma:mo tik..., tikpia kwida:doh nehjó:n okwiltsi:n entó:s pe:wa moto:ka, moto:ka, moto:ka wa:n pe:wa *más** ki..., kitehtekih Ke:mah. Ehe, ento:s más: momiakiliah wa:n *lo que** te:in yo:n kita:lia telmiak x'mati yo:n ka:nachi:meh, nochi yehwa:n yo:n yo:lih. Ke:mah. Pos miak nimah m' pe:wa tatehtekih Miak, miak yo:lih n' okwilimeh. miak, miak nimah. Ke:mah, kwehwelowah, wa:n komo tikitak niman Ke:m..., kalakih taihtik ka:mpa takoko:l wa:n ki..., kwehwelowah ne:n tapialkone:t, yeh ika kimiktiah koma:mo kipiak, koma:mo kiuida:roh .... ento:s pos niman x'te:kili yo:n tikiliah este: *ma:tagusanoh** i:pa onkak este:, se: kikowa ne: Cuezala neje:n, ne: yo:n pahti Ke:mah. para t'te:kilia wa:n ke:mah ika yo:n niman pe:wa mikih. Niman xi:nih n' okwilimeh. Niman, niman mikih, niman mikih yo:n okwilimeh. Niman xi:nih. Ke:mah. Ma:ski wehweitsitsi:n ya katka pero niman pe:wa mikih. Niman nikih. nimantsi:n mikih wa:n ke:mah pe:wa pahti. Ke:mah. Ke:mah. Mmm pe:wa pahti, yehwa yo:ni, yehwa yo:n kichi:wa n' i, ichi:walis yo:n okwilin. Ke:mah. Ke:mah. Ke:mah. Wa:n no: seki yo:n tahsolmo:yo:meh tikiliah ata yo:n nika:n kalihtik nemih, yo:n ke:masá: a:mo tapahpa:kah niman *plato platitos o** teisá: ihkó:n .... Ta:sahmeh a:mo kipahpa:kah niman *o** tapalo:l ka:wah mah te:ntapo:to wa:n yo:npistotikeh yo:n okwilimeh no:, tikihtowah tahsol kimahma:tokah pero a:mo neli, yo:n no: ki..., tata:sah yo:ltok nimah n' ihkochtsitsi:n, Yo:ltok nimah kita:liah wa:n koma:mo tikitak, ekintsi:n kita:li:koh, (se:) tepitsi:n mahyá: moli:nia okwiltsi:n, yo:li:ktsi:n, yo:li:ktsi:n, takwahtok a nimah. Yehwa yo:n te:l..., telpitsotikeh. A: yo:n *fieros** Tel pitsotikeh yo:n kita:lia yo:ltok wa:n i:n xoxoksa:yo:lin kita:lia teksis. de (yeh) ke:mah. Yo:li, yeh nimah. Wa:n tikitas yo:li:k, e:yi to:na:l yo:li a wa:n i:n seki, i:n, i:n motahsolmo:yo:meh, yehwa:n nimantsi:n yo:li. Wa:n niman ki..., niman kwehwelowah tapalo:l to..., *o** wehwelow a nimah oso ki..., *más** kixokoltiah. Kixokoltiah *porque** ke:ma..., se:, ke:masá: te:chta:ni tapalo:l tehwa:n a:mo tikpiah kwida:doh de n' tapalo:l, i..., mota:liah itech wa:n .... pero tehwa:n timoliah ke yehwa:n kichi:wah yo:n *porque** ne: kalihtik sepa tehwa:n noko:wka seki *pescado** ne: tatewa:ts wa:n t'ta:lihtoya me:sahpan wa:n ka:n, ompa ka:n kalakih xoxoksa:yo:limeh kalihtok, tsaktok kihtowah, kalihtik pero tikahsitoh mo:yo:meh kwitokeh yehwa yo:n 'tsilia tahsolmo:yo:meh. Mmm. Nikimowtilih wa:n ke:mah n'tetekwinoh ika a:mat wa:n ne:wí:n nike:wato. Tio:tak mo:stika ne: ne:chtamakah sepa ika wa:n nikihnek pané: tamantik a, ne:n tamantia. Takah nikwahtok takah yo:n, yo:n *pescado**, *Pescado** ne: ni..., niktaxkali:xta:lih wa:n nitakwahtok, Wa:n neh ke a:mo nie:ktachia, noo:kichpil ne:chilia, kihtowa "ne: pané:, pané: tsohya:k" kihtowa "ne: tikwahtokeh tapalo:l" a:it nikilia, nikihnektok pané: neli. Wa:n, wa:n ke ki:xahsi yeh takah kipia okwilimeh, ne:nentokeh ya okwiltsitsi:n. "*Hijo de la mala**" kihtowa "takah *pescado** takah pitsotik, x'tamo:ta kachi kwali" kihtowa, takah yehwa, yehwa (no se alcanza a escuchar que dice) kima:nelohtokeh yehwa yo:n o..., yo:n okwilimeh, tahsolmo:yo:meh tikiniliah. Yehwa:n ma:s pitsotikeh *porque** ye..., yehwa:n, yehwa:n nikinahsito me:sahpan kikwitoyah wa:n yehwa:n, pos yehwa:n kitata:xilihkeh, a:mo Sa:yo:lin xoxoktik a:mo, a:mo. Ompa ne:nentoyah i:pa, ye:kmoyo:ntoyah itech. wa:n ne:nentokeh ya moyo:kone:meh hijo de las... Yehwa:n yo:n pitsotikeh kachi. Fieros. Yehwa:n tik..., yeh [ika] 'mattok ke yo:n kita:lia yo:ltok nimah. Mmmm Yo:ltok niman wa:n de, de miakeh ya n' okwilimeh pos... Miak nimah n' mochi:wah, e..., miak nimah. Miak, miak ik..., miak pilimeh kita:li:tih, ke:mah. Ka:n se:sah ne: nemi ta: yo:n wi:tseh de, de miak, miak Ke:mah wa:n yo:n .... A: pos miak nimah. Miak nimah, (neh) nikinahsito ke:meh ka:n chikwe:yi yetoyah ne: mo:yo:meh, ye..., nikpantih ke yehwa:n, a:mo aki..., a:mo se: *más** Ehe, pos yehwa:n to:ni má:s Ke:mah, yehwa nikpanti ke .... Eheeh. Yo:ltokeh nimah, a: más: *fie:ros** Kita:liah yo:ltok nimah okwilimeh, pané: ka:n pitsotik pero kachi pitsotikeh yo:n. Wa:n yo:n seki kita:liah tekxis, komo se: kitakechilih se: chiktehmeh, ne: kowtah se: kintakechilia *palomitas** Se: kahsiti moyo:ntokeh yo:n xoxoksa:yo:limeh, 'ke:ntokeh wa:n se: kikwiti a itech ihwiyotsi:n kitata:xiliah ata. itech n' iihwiotsi:n Ke:mah seki ompa kita:liliah niman itexsis. Ke:mah, niman ompa. Pero a:mo niman yo:li, yo:li *hasta, hasta** sa:te:pan ok. *Despues** yo... *Porque** pos a:mo wel niman yo:ltiwetsi *porque pues** wa:ik n' ka:mpa tata:sa. Ke:mah, yehwa yo:n, ke:mah, ka:mpa kita:liah wa:kik. Wa:kik. Wa:ik. Ta: yo:n niman yo:li *porque pos desde** ka:mpa yo:n xoxowi:k a:paltik komoke Ke:mah, ke:mah. selik. Ke:mah, nimantsi:n yo:li, nimantsi:n yo:li. Ento:s niman yo:li n' okwilin *de que** porque takwa niman Nimantsi:n, yeh kiyo:litia. *mi:smo** itech esa:t *mi:smo** yehwa kikwa n' okwilin Yeh kiyo:litiayeh kio:lita porque ompa takwa. Yehwa yo:ni, ke:mah. Ke:mah, ihko:ni *hijo de la mala**, mm. Yehwa yo:n okwilimeh, o:me ta..., o:me taman sayo:limeh tein nexi:kolmeh, taokwilo:tiah o:me taman sa:yolimeh Mmm yehwa:n yo:nkeh. Yeh niman, niman O:me taman, o:me ta..., i:n, i:n xoxoksa:yo:lin yeh kita:lia teksis wa:n i:n seki yo:ltokeh niman tata:sah, yo:ltokeh niman. wa:n *al rati:toh** niman takwa ya nimah Takwa nimah wa:n kipitsotilia niman ne:n n' tapalo:l. Wa:n komohjkó:n nakasti:n niman a:..., a:tia, we:noh k'a:tilia wa:n 'tamantiliah Mmm, komo emo:l ompa mota:li:to eski niman iwa:n se: kikwa ya nimah Ke:mah *porque** ompa taa:wi.... Niman, niman, niman wa:n kia:tilihtokeh kitamantiliah ne:n nakatsi:n. Mmm. Ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:n okwilimeh. Yehwa sah yo:n tiki:xmattokeh de nehjé:n o:me taman mo:yo:meh Ke:mah wa:n neh nimono:tsa niErnesto Vázquez. Neh nimono:tsa Miguel Gorostiza.