Pos te:techkalakini tik..., tiki:xmattokeh ne:, pero a:mo tikmatih ton, ton okwilo n' kita:lia ox mo:yo:t sa..., sa:yo:lin oso: kati:n okwilin kita:lia, tikitanih n' okwilimeh tein te:techkalakiniyohkeh. Ke:meh yo:n chechelo:meh pe..., pero kachi **más** kikwi ne: n' yo:n wehweyi chechelo:meh yo:n nextikeh wa:n chi..., ti:ltikchechelo:meh, o:me taman chechelo:t onkakeh, onkakeh tein wehweyi chechelo:meh wehwei:n wa:n nex..., mo:tomeh no:, no: tsikitsitsin yehwan. Wa:n no: kikwi ne:n pe:sohmeh no: kikwi n' te:techkalakini. Tiki:xmattokeh yo:n wa:n yo:n a:mo we..., a:mo n' mati toni kita:lia ox sa:yo:lin: ox mo:yo:t n' mattok pero teisá: okwilin kita:xilia, yo:n kalaki itech n' e:wat, itech n' e:wat wa:n **de** e:wat ne: motila:waya **porque** titi:ka wa:n kalaki se: ihkochin mochi:wa we:i. Wa:n yo:n koyoktik wa:n ke:mah kka:ka:waki n' a:t tate:noh para yehwa yo:n kixokoltia n' ihwiyo, mochi:wa yehyewalxi:petstik ihkwi:n yo:n, we:i mochi:wa, wa:n kikwi **siquiera**, **siquiera** ka:n chikwase:n **o** miakka:n kikwi yo:n se: kimowilia **de** n' se:, se: kwa:ahwayowa ne:n se: kita yo:n okwilimeh neh n' mattok ke nikitani. Pihpitsotikeh pero pos yo:n kokolis no: kikwi tak yo:n okwilimeh, wa:n seki. A:mo ika mikih ik..., ki:sah n' okwilimeh wa:n mo..., kwali moka:wa sepa n' okwilin n' chechelo:t *o** pesoh pahti sepa, sepa ti..., kwali yetok. Ke:mah pero yo:n, yo:n kisa n' okwilin **de, de que** we:wehti n' okwilin, te:techkalakini ki:sa wa:n se..., yowi motsakwa ne: ka:mpa kkokowa:ya. Ke:mah yo:n ki:sa, ki:sa yo:n, ke:mah. Wa:n **después de que** ki:sa pos n' okwilin sepa mopahtia ya, sepa pe:wa moalaxowa ihkó:n moalaxowa, pe:wa nochi motake:ntia ika n' ihwiyo. Pahtia n' okwiltsí:n, ke:mah moalaxowa, ma..., malaxowa. Ke:mah, ento:s pe:wa sepa mo..., mopahpahtia wa:n sepa kwali moka:wa, ke:mah. Malaxowa wa:n ika yo:n, sepa kwali moka:wa, sepa kwali moka:wa pero yo:n, yo:n pitsotik yo:n okwilin nexi:kol ke..., ki:n kokolisaka, ni..., kokoliskalakia ne: n' okwiltsitsin, ke:mah. Mm, ke:mah kinkolismaka n' okwilimeh. Ke:mah yehwa yo:ni, wa:n ke:meh am..., a:mo akin kinpahtia pos te:ikneltihkeh, te:ikneltihkeh, teikneltih..., te:ikneltihkeh. Yehwa yo:ni, pos a:koni pero n' kinpahtiti kowtah nemih. Yo:n tak xa: nimolwia xa: tein telkochih wa:n ix..., xa: kinta:lilia se: mo:yo:t eski nimolwia. Ee..., pos a:mo wel..., pos a:mo se: kimati yo:n **de** toni yo:n kinchi:wa, yo:n a:mo se: kimati. Matia sah, mati keniw yo:n pero..., **es que** yo:n kihtowah tein tel kochih sah yehwa yo:n kit kinkwi. Ke:mah kinkwi, wa:n yo:n mo:totsitsi:n a:mo okachi kinkwih porque yehwan tsikwi:ntinemih wa:n tsikwi:ntinemih a:mo, a:mo mota:liah, a:mo yo:n, yo:n kochi tik..., itech kech..., monehmachpiah. Ke:mah, mm yo:n a:mo mota:lia semi, a yo:n a:mo mota:lia, yo:n **más** neje:n mokuidarowa, okachi tak tel mo..., mota:lihtinemi sah yehwa yo:n tein tihti:ltikeh. Ke:mah yehwa yo:n. Yehwan motahta:liah sah, **por eso** ne: kikwih yo:n okwilimeh. Wa:n yo:n..., chihchi:chi:ltikeh Ti..., yo:n ti:ltik ee..., yehwa sah ni..., **mismo** yehwa n' ii:xna:mik n' ti..., yo:n poxtampa chi:chi:ltik, Mm. I..., **mismo** yehwa, **mismo** yehwa tein ti:ltikeh wa:n poxchi:chi:ltikeh, Ke:mah, ke:mah. yehwa yo:n ss..., se: **casi** ii:xna:mik, Mm. seki siwa:t ne: yo:n ipoxtampa chi:chi:ltik wa:n okichmeh yo:n, yo:n ne: n' tein ti:ltikeh, Tihti:ltikeh, wa:n seki ne: ti:ltikeh ne: n' siwa:meh wa:n seki chi:chi:ltikeh ne: okichmeh. Mm, mm. Neh ya n' mattok ke:meh i:n kemasa: tikinki:tskiwah ne: tikitah ne: kowtah wa:n tikinki:tstskiah. Ke:mah pero ke:meh i:n **tiempo mayo** ihwak te:techkalakiniyohkeh a:mo kwalmeh n' okwiltsitsí:n. Mm, a:mo. Kwali chipa:wayah ke:meh in **enero** kwah..., chipa:wak onkakeh a:mo, a:mo okwilohkeh, Mm pos chipa:wkeh okwilimeh. I:n todosantoh onkakeh kwahkwali, kwaltsitsin pero itech i:n **tiempo mayo** semi okwilowah, Okwilowah, Okwilowah pero n' takawa:ni. Aha yehwa ika, ke:mah yehwa ika, ke:mah. Ke:mah iwki yo:n. Neh nimono:tsa niErnesto Vázquez de Tzinacapan. Neh nimono:tsa Miguel Gorostiza, no: de San Miguel, San Miguel Tzinacapan.