<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Eleuterio" audio_filename="Xaltp_Narra_MFC307_Keeniiw-see-kintekimachtiaayah-see-ipilwaan_2009-09-25-g" version="3" version_date="141123">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="María Ocotlán Fermín Cabrera" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="581.981">
<Turn startTime="0" endTime="581.981" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*A ver** toni yo:n.., *bueno a ver** toni ne: okseki, okseki *preguntitas para** ne:n
<Sync time="7.723"/>
para okseki, iwki a nikilih se: *muchacho**, okseki xolopihyo:t. Ke:mah. Ne:n
<Sync time="15.112"/>
*Antes** neli ne: tik..., ihkó:n tia:yah, *bueno para** timotekipanohkeh wa:n para kwali tietokeh,
<Sync time="24.255"/>
pos ne: timo..., titekitiah *parejo**,
<Sync time="28.487"/>
*parejo** ttekitiah *porque** neh no: ntekitia ok,
<Sync time="32.706"/>
nia:ya mi:lah ntame:wati iwa:n *noseñor o bien** yeh yowi tetpale:wi:ti[te:pale:wi:ti] wa:n neh niow ntame:wati,
<Sync time="39.929"/>
wa:n *aparte** nopi:piltsitsi:n nikiwi:ka ok,
<Sync time="43.791"/>
nopili nikwi:ka de n' tein tsikitsi:n ompa nikpilowa ahko mah mowi:wita:tsohto wa:n neh ni..., nitekiti a mi:ltampa,
<Sync time="51.952"/>
*porque a veces** moka:wa ya xiwit, wehkapan mi:l ompa tahko yahtok n' xiwit 
<Sync time="57.903"/>
wa:n nehwa ne:chti:tania *noseñor**. Kihto:s, xtame:wati tepitsi:n. Pos *bueno**, ntame:wati:w.
<Sync time="63.72"/>
'Tame:wa wa:n e..., na..., na:wi *hora** tio:tak tiwi:tsa ya para ne: t..., timona:mikikih ya,
<Sync time="70.006"/>
*Bueno**, niwi:tsa, niwi:tsa wa:n nitame:wati,
<Sync time="74.64"/>
nió:n teh kwehmol *porque** neh ntekititi ntekititi wa:n yeh no: yowi te:pale:wi:ti para no: ti:xpano:tih, para timotekipano:tih,
<Sync time="82.667"/>
to:n..., ahsi domingo pos yeh kitaxta:wiah, neh a:mo ne:chtaxta:wiah ka:mpa ntekiti, pero bueno**,
<Sync time="87.792"/>
pos ne: ti..., timose:panpale:wiah.
<Sync time="90.404"/>
para titekitiskeh, para titakwa:skeh wa:n para tikintekipano:skeh topi:pilkone:wa:n,
<Sync time="95.819"/>
*siempre** kipia *que** timopale:wi:skeh.
<Sync time="97.783"/>
*Porque** komo a:mo timopale:wiah
<Sync time="100.194"/>
entó:s mo:sta wi:pta ke:ní:w n' tikini:xpeta:ni:tih topiliwa:n ke:ní:w motekipano:skeh.
<Sync time="105.775"/>
Para tehwa:n tikihto:skeh pos nopili a:mo niki:xpeta:nih ke:ní:w n' tekitis, a:mo n'nawatih,
<Sync time="112.284"/>
a:mo nikpe:wak. Wa:n a:mo, ta: moneki mah se: kimpe:wa wa:n no: mah se: kichi:wa se: yehwa, *porque** sayoh mah pili n'nawati,
<Sync time="119.686"/>
yehwa i:n x'chi:wa. ¿Pero ke:ní:w n'chi:wati?, wa:n ka:n ne:chne:xtilia no:má:n, a:mo ne:chne:xtilia no:pá:n. ¿Entó:s ke:n n'chi:wati neh?
<Sync time="127.244"/>
A:mo, n' ta: kipia *que** tikyeka:nas n' kone:meh para ke:mah yehwa:n no: weliskeh,
<Sync time="131.44"/>
ompa ke:mah yehwa:n no: kichi:waskeh.
<Sync time="134.231"/>
Para mo:sta wi:pta kahsis n' *iseñora**,
<Sync time="136.566"/>
a:mo kihtohtos pos ka:n n'mati toni, toni nikwi:li:ti:w *o** toni n' kipalo:ti *o** toni n' kimahs...,
<Sync time="142.271"/>
takwa:ti ika *o** a:mo teh notao:l wa:n a:mo teh noxapoh, a:mo n'mati ke:n n'chi:wati *porque**
<Sync time="148.12"/>
de a:mo ntekitia de nipili katka, ekintsi:n pané: a:mo n'mati toni nikowati.
<Sync time="152.62"/>
A:mo, ta: ne: mah se: kinilwihtiw.
<Sync time="155.544"/>
Wa:n *de quince años parahko**,
<Sync time="158.758"/>
tikpe:was a, tikpe:was a, no: x..., yehwa i:n xkowati, yehwa i:n xkwiti, 'ne:chkwi:li:ti Cuetzalan,
<Sync time="165.209"/>
yehwa i:n tikwa:lkwis,
<Sync time="167.508"/>
komo tikpia n' tomi:n *o** n..., nimitsmaka tepitsi:n, pos i:n yetok n' tomi:n wa:n xwa:lkwi n' tein *mocositas**,
<Sync time="173.781"/>
yehwa i:n xkwiti, yehwa i:n xne:chwa:lkwili.
<Sync time="176.741"/>
*Bien** tik..., tikwahte:was, tikwahtehkoh,
<Sync time="180.214"/>
*o** tikwahtehko, xne:chwa:lkwili:s *a ver** toni n' ompa tikahsis.
<Sync time="183.451"/>
Ta:ká:n *mitssobrarowa** motomi:ntsi:n pos xwa:lkwi sake:ra ka:n e:yi, na:wi *pantsi:n** para tik..., no: tikmati ka:ni n' tiow,
<Sync time="190.518"/>
tikmati ka:ni n' tiahka, naehkoskeh... *Cuando** yeh kipias na:nahtsi:n pos
<Sync time="196.156"/>
kipia *que** kiniwa:lkwili:s *panecito**
<Sync time="199.081"/>
*o a ver** se: *frutita**,
<Sync time="202.51"/>
se: teihsá: se: ta:kilo:t para no: kinimakatehko n' ipi:piltsitsi:n,
<Sync time="207.755"/>
ihkó:n nikilia a:xka:n. Yeh a:mo *importa** ne:chwa:ntiskeh, mah kinimaka pilimeh *porque** kinimpiah kone:meh.
<Sync time="214.474"/>
Yo:n pili, kipia *que** tam..., kieko:s toni n' kwa:lkwilia n' ipopá:n,
<Sync time="219.041"/>
¿ke:yeh? Neh a:mo *importa** nikwa:s, *porque** ke:..., *casi** pos pili yeh
<Sync time="223.385"/>
mah *más** ne:..., para mah moskalti a, mah *más** moyo:lchika:wa ya.
<Sync time="228.108"/>
Mah kipale:wi a ne:n
<Sync time="230.251"/>
ineskaltilis toni *fruta**, a:xka:n kihtowah *que** semi
<Sync time="234.113"/>
te:chmahmo..., ox te:chmahmowtiah oso ox te:che:kiliah
<Sync time="237.363"/>
kihtowah *que** onkak ne:n ke:meh yo:n *tuna**,
<Sync time="240.577"/>
ke:meh yo:n *zanahoria**,
<Sync time="242.475"/>
ke:meh yo:n *manzanitas, ciruela**,
<Sync time="246.662"/>
*cosa de fruta de parahko**, mah se: kinkowili n' kone:meh ke:meh yo:n
<Sync time="251.953"/>
*este** yo:n *bolitas**,
<Sync time="256.364"/>
seki *bolitas** ata onkak mahyá: yo:n, yo:n *nube**,
<Sync time="261.355"/>
mah se: kinkowili *para kimprotegerowa para escuela**,
<Sync time="265.306"/>
yehwa yo:ni n' kihtowah a:xka:n mah se: kinkowili.
<Sync time="268.98"/>
Entó:s yehwa a:xka:n ne: nikilia yehwa xkinkowili:ka:n namopi:piltsitsi:n, mah welika:n *escuela**,
<Sync time="273.668"/>
a:mo *bien para** namehwa:n, *bien para** yehwa:n, namehwa:n tein name:ch..., *porque** e:yi nota:kapilwa:n,
<Sync time="280.199"/>
semi nimoneahwaltia:ya *porque** nikimpano:ltia *secundaria**,
<Sync time="283.882"/>
wa:n oksé: no:kichpil nikpano:ltih *preparatoria**.
<Sync time="287.9"/>
Ompa no: kihtowa, neh nimomachti:sneki *preparatoria**, iwki, pos xiow. 
<Sync time="292.588"/>
A:mo wel nimitstsakwilia *porque** tikwelita timomachti:s, tikwelita tikololo:s monemachtil, pos xiow.
<Sync time="297.267"/>
Wa:lah nika:n motano:tsa Tetsihtsilin, ompa momachti:ko, *después** ompa ki:sak n' *ipreparatoria**,
<Sync time="303.664"/>
nika:n pano:k tepitsi:n tekitik *Conafe, como dos años, tres años**,
<Sync time="308.91"/>
pero ke:meh yo:n semi wehka kiti:taniah, nikilia *mejor** xmoki:xti.
<Sync time="313.7"/>
Kiti:tania *por..., hasta, hasta por** To:to:kowtah,
<Sync time="318.298"/>
wehka, *hasta Zaragoza, Zaragoza**, 
<Sync time="323.031"/>
*Tlatlauqui paratanitsi:n, hasta** ompa kiti:taniah wa:n semi owihka:n.
<Sync time="330.165"/>
Kihtowa *que** senkowtah ya:ya. Niki[lia] pos *mejor** xmoki:xti nikilia,
<Sync time="335.067"/>
*porque** yo:n nikilia ka:mpa yo:n timokalaki:to nikilia semi tehtepe:yoh wa:n neli kihtowa semi tepe:yoh.
<Sync time="339.813"/>
Pos xki:sa nikilia *mejor**, 'motahtani nikilia ka:sá: ika xpano.
<Sync time="344.514"/>
xa: kanah ika ampo:wí:n. Entó:s kiti:tankah *por** Zacatipan, kiti:tankah *por Limontitan**.
<Sync time="350.777"/>
no: *igual**. A:mo kwelit..., *bueno** kwelitaya de ya:s, kwelitaya,
<Sync time="356.202"/>
pero pos *nikpeligrarowilih porque** semi, s..., semi te:mach.
<Sync time="361.238"/>
Te:mach, ¿ke:yeh? *Porque** teihsá: *kimpasarowa** okseki kone:meh.
<Sync time="364.957"/>
Wa:n nimolia mah neh nopili mah teihsá: *kipasaro**, a:mo n'neki.
<Sync time="368.653"/>
Pero i:pa kimati *dios** nikinahokte:w, ne: ke:meh nimitsilia *que** ne:
<Sync time="372.403"/>
itampa m' *pobreza** nikinahokwik,
<Sync time="375.149"/>
intampa tahyo:wi:lis. Nitama:ma:ya,
<Sync time="379.582"/>
*cuando** mota:lih *cinco niños** ok,
<Sync time="383.176"/>
niow Zacapoaxtla, niehko de Zacapoaxtla, niow Reyes,
<Sync time="388.948"/>
nimokepati Reyes, sepa niow Zacapoaxtla.
<Sync time="393.145"/>
Sábado Zacapoaxtla, miércoles Zacapoaxtla,
<Sync time="397.868"/>
viernes Reyes, sábado sepa Zacapoaxtla,
<Sync time="402.556"/>
ihkó:n para nikimpaniskaltih ma:kwi:l nopilwa:n ok.
<Sync time="406.319"/>
Moto:tohtokakeh nejó:n kone:meh. Wa:n ma:kwi:l semi tahyo:wihkeh.
<Sync time="411.766"/>
Entó:s pané: a:mo ne:ch..., pané: a:mo ne:..., a:mo nikwelitak.
<Sync time="416.645"/>
A:mo nikwelitak. ¿Ke:yeh? *Porque** semi kikwa:yah yo:n tao:l tein,
<Sync time="423.297"/>
tein tikimakah *pollitos**,
<Sync time="425.462"/>
*porque** a:mo kipiah n' impopá:n, *que** a:mo kipia para takwa:skeh, *que** a:mo kipia para teh tai:skeh, para yeh a:mo poliwi ka:nika ya:s, *que**
<Sync time="435.373"/>
a:mo poliwis toni n' kichi:waltiah, ne:,
<Sync time="438.096"/>
tio:pan *taservi:rowa o bien oficina taservi:rowa**,
<Sync time="443.701"/>
wa:n ihka..., ika yo:n pos pané: a:mo nikwelitak mah tahyo:wi:ka:n ok *más** nopiliwa:n.
<Sync time="448.3"/>
Pos pe:wak no: nimoki:xtia ya, pe:wak hkó:n no: niahtinemi a.
<Sync time="453.291"/>
*Porque** mah semi nimosenka:wa, mah semi nimose:n..., nikihto ke:ní:w a:mo wel nimotekipanowa, a:mo.
<Sync time="459.34"/>
Nimotekipanowa i:pa nimotekipanowa.
<Sync time="461.104"/>
Ke:meh i:pa ne: nik..., nimika:ka:waltsi:n nimoskaltih,
<Sync time="465.515"/>
pos kipia *que** nehwa nimo..., *nimomantenerowa**, toni niki..., toni nik...,
<Sync time="470.662"/>
ton ika nikinahokwiti nopiliwa:n.
<Sync time="473.899"/>
Ihkó:n niow ne: *parahko** nikinwa:lkwilia teihsá:,
<Sync time="478.533"/>
i:ksá: nikimpatili:ti taxkaltsí:n, ke:meh ompa ne: Zacapoaxtla monamaka taxkaltsí:n, a:mo se:,
<Sync time="484.774"/>
se: tikihtowah alampepetsi:n, ompa monamaka taxkaltsí:n wehwei.
<Sync time="489.037"/>
[Nik]patati ika..., *a ver** toni nikwi:kas, t..., tapataltsí:n, ika n'patati n' taxkaltsí:n, niehko no: nikinimaka nopi:piltsitsi:n,
<Sync time="496.113"/>
*hasta** te:popá:n no: iwa:n, no: iniwa:n tamahse:wa ya n' ipiliwa:n.
<Sync time="500.89"/>
Pero neli no: ni..., nimotekiti:ltih no:.
<Sync time="504.618"/>
*Hasta** a:xka:n nikilwia[nikinilwia], a:mo nane:chchi:waskeh *cuenta**, pero 'ne:chchi:waka:n *cuenta, porque** neh name:chchi:w *cuenta**, namoskaltihkeh, a:mo name:chka:w xmaya:mikika:n,
<Sync time="512.288"/>
*porque** name:chka:wani xmaya:mikika:n, a:mo namoskalti:skiah.
<Sync time="517.034"/>
*Hasta** n' oksé:..., siwa:pi:pil, tein yetok se: Puebla,
<Sync time="520.641"/>
nikilia, xts..., 'kintapa:ki mokni:wa:n,
<Sync time="522.985"/>
sake:ra ohpa, e:xpa xkinki:xtili n' ta:l wa:n ne:pa xpihpilo, kipia *que** wa:kis sepa, sake:ra mah xapohahwiya:ya komohkó:n.
<Sync time="529.784"/>
A:mo *importa** tikihki:xtili:s n' ta:l, *porque** ayamo
<Comment desc="en esta palabra, tal vez la mayoría de la población la diría con vocal larga &quot;aya:mo&quot;"/>
 tiweli.
<Sync time="533.646"/>
*Pobre** nokone:w, neli kin..., ke:meh weli kimpano:ltia:ya, kintapa:kia:ya ke:meh weli.
<Sync time="539.575"/>
Pero ya:ya, ya:ya kin..., kinta:lilia n' taxkal wa:n yowi *escuela**.
<Sync time="545.258"/>
Nikili:s, xkiniwi:ka n' *escuela**,
<Sync time="547.49"/>
mah ya:ka:n. Momachtihkeh ma:kwi:limeh,
<Sync time="551.999"/>
moskaltihkeh, ekintsi:n nietok nose:lti.
<Sync time="555.727"/>
Ekintsi:n a:mo nik..., nikpia pili. M'pia pili pero pos ixwi:meh ya.
<Sync time="562.07"/>
Yehwa:n ya, ekintsi:n a:mo teh nopili ok
<Sync time="565.642"/>
de tein neh nocho:kilowa:n. Yetokeh noxwi:wa:ntsitsi:n,
<Sync time="569.615"/>
yehwa ya no: nikin..., nikintasohtatok *porque**,
<Sync time="572.941"/>
miak nikihyo:wih neli ika n' ipopá:n moskaltihkeh.
<Sync time="576.356"/>
E:mah.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
