<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="AMELIA" audio_filename="Xaltn_Narra_MFF319_Historia-del-pueblo-de-Xaltipan_2011-08-24-d" version="12" version_date="111109">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="María Felicitas  Felix Fuentesilla" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="493.619">
<Turn startTime="0" endTime="24.638" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Ka:n a:kin *gente** katka ekin *cuando** tehwa:n, neh ninemik a:mo akin *gente** katka, i:pa tehwa:n sah nika:n tietoyah.
<Sync time="7.001"/>
Wa:n nika:n *cuando** neh ni:xpeta:n *escuela** pos semi *sencillo** katka, yetoya.
<Sync time="10.628"/>
A:mo yetoya de, a:mo yetoya ke:meh a:man yetok. Ke:mah. Wa:n kita:lihkeh *maestros**, wa:l..., wa:la:yah *maestros, pero tikintaxta:wia:yah.
<Sync time="17.522"/>
Kintaxta:wia:ya *pueblo**. A:mo, a:mo *gobierno** kintaxta:wia:ya.
<Sync time="20.435"/>
Aha. Yehwa sah yo:n nikmati ka:n teh *más** nikmati, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="24.638" endTime="29.166">
<Sync time="24.638"/>
*Este**, tikihtowa:ya ye:wa, *bueno** ken ta:l a:mo ...
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="29.166" endTime="30.635">
<Sync time="29.166"/>
<Who nb="1"/>
Ah, ta:l.
<Who nb="2"/>
Aya:mo tei katka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="30.635" endTime="36.847">
<Sync time="30.635"/>
*Entonces** nochi yo:n ixi..., weliskia tite:chtapowi:s a:koni ne:n, ke:maniá:n, a:koni kite:tayo:kolih,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="36.847" endTime="39.7">
<Sync time="36.847"/>
<Who nb="1"/>
kemaniá:n kite:tayo:kolihkeh? wa:n ...,
<Who nb="2"/>
Pos, pos a:mo nikelna:miki ton,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="39.7" endTime="73.861">
<Sync time="39.7"/>
kati:yeh *fecha** yo:n pero yetos *fecha** katí:n kite:tayo:kolihkeh, pero yo:n kite:tayo:kolihkeh, ne:n *difunto** katka Diciderio, Deciderio Ortigoza katka.
<Sync time="45.712"/>
Kite:tayo:kolih, ke:mah a:mo kipiaya pilimeh, pos kite:tayo:kolih *parcela, para n' escuela**. Ke:mah.
<Sync time="51.107"/>
Entó:s pe:wak ihwa:k pe:wak kite:tayo:kolih, pe:wak mochi:waya n' *escuela**, pe:wak kichi:wah ya, pero pos pe:wak kichi:wah ya pero a:mo ke:meh a:man yetok n' *escuela**.
<Sync time="57.832"/>
Kichi:wkeh se: *cualquier** kaltsi:n *pa..., de palma**.
<Sync time="60.334"/>
Wa:n *de palma** kino:stkeh ne: nikihtowa neh, neh no: ne:chilwia:ya nomomá:n katka, hihtowa kino:tskeh ne:n *maestros, 
<Sync time="65.441"/>
pero** kintaxta:wia:yah, *particular**. A:mo kintaxta:wia:ya *gobierno**. Aha.
<Sync time="69.404"/>
Yehwa sah yo:n, ka:n teh *más** nikmati neh, yehwa sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="73.861" endTime="78.266">
<Sync time="73.861"/>
Ne:n, ¿ke:maniá:n kichihchi:wkeh ne:n tepa:nkal ne:, tein ne: ahko yetok?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="78.266" endTime="102.555">
<Sync time="78.266"/>
Pos yehwa nan..., nik..., nikelnam..., sayoh nikel..., nikikelna:mik[i], nikelna:miktok a. Pero a:man ya a:mo n'mati ke:maniá:n *fecha** yehwaya a:mo n´pia *fecha**, a:mo n'pia *fecha.** Pero ke:meh,
<Sync time="84.754"/>
ke:meh itech *el año cin...,** ke:meh *año cincuenta,** kemeh *año cincuenta**, kichi:wkeh yo:ni. Ke:mah.
<Sync time="91.213"/>
*Porque** katka semi ki..., yetoya semi ke:meh weli sah *escuela. Pero después** 
<Sync time="94.845"/>
pe:wak mo..., moyo:lmahxitiah, pe:wak ki..., tanemiliah no:, mahyá: kinta:lihkeh no: te:tekiwa:nih ya, 
<Sync time="98.922"/>
Entó:s kinemilihkeh ki..., mah kimetstepa:yo:ti:ka:n yah. Ke:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="102.555" endTime="106.269">
<Sync time="102.555"/>
*Bueno**, tehwa:tsi:n ke: i:pa, *bueno, desde** tipili nika:n ti:xpeta:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="106.269" endTime="113.14">
<Sync time="106.269"/>
<Who nb="1"/>
Neh i:pa ...,
<Who nb="2"/>
¿tikelna:miktok a:konimeh ne:n tekitikeh para mochi:w ne:n escuela, nochi yo:n, nochi ne:n tekit tein mochi:wtiwa:lah ne: wehka:w?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="113.14" endTime="121.785">
<Sync time="113.14"/>
Ke:mah, pero nochi mikkeh ya, ka:n a:kah nemi ok tein mochi:wkeh 
<Comment desc="Se equivocó y aquí debe haber dicho kichi:wkeh"/>
, tein, tein tekitikeh nochi mikkeh ya. A:mo akah nemi ok.
<Sync time="118.227"/>
Ke:mah wa:n tein *difunto** tein kite:tayo:kolih ne:n *parcela**,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="121.785" endTime="158.88">
<Sync time="121.785"/>
yehwa mero tayeka:nak, yehwa mota:lih *presidente. Primero**, mota:lih *presidente,** para yehwa kininyeka:nak altepe:kone:meh para tekitikeh.
<Sync time="127.357"/>
Ke:mah, ihkó:n ne:chtapowia:ya no:má:n katka, kihtowa, yehwa kihtowa *primero** kichi:wak kihtowa ne:n
<Sync time="131.451"/>
tekit n' *difunto** kihtowa, para no: pe:wak tekitih a:lte..., a:ltepe:kone:meh, kihtowa. *Porque de** a:mo, kihtowa, pos a:mo no: tekitiskiah kihtowa. Ke:mah.
<Sync time="138.207"/>
A:mo sayoh kite:tayo:kolih kihtowa wa:n ne:wí:n yah..., yahki tati:tah. A:mo kihtowa ta: kimpale:wih no: tekitik, mota:lih se: tekiwah.
<Sync time="143.242"/>
Etoya *presidente**, kihtowa. Wa:n de yo:n mota:lih *presidente** pos kinyeka:nak kihtowa ta:kayo:t mah tekitika:n kihtowa.
<Sync time="148.909"/>
Ke:mah, ihko:ni yo:n motekitik kihtowa, neh a:mo, neh a:mo, aya:mo nik..., nikelna:miki, a:ya:mo nikye:kelna:miki ke:ní:w yo:n pero,
<Sync time="153.793"/>
Entó:s ne:xtapowia:ya no:má:n katka. Kihtowaya ke ke:ní:w, wa:n ke:ní:w nehjó:n tik..., motekitik. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="158.88" endTime="162.698">
<Sync time="158.88"/>
¿Ke:meh a:konimeh kitohtokatoyah, a:xa: tikelna:mikis?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="162.698" endTime="166.89">
<Sync time="162.698"/>
<Who nb="1"/>
Nochi mikkeh yah, momá:n. Nochi mikkeh ya, nohi mikkeh ya.

<Who nb="2"/>
pero ma:ski mikkeh ya, kwali tikinto:ka:iti:skia para
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="166.89" endTime="172.829">
<Sync time="166.89"/>
ta:ká:n se:meh i:xwi:meh ekintsi:n nika:n yetokeh, wel kakiskeh no: mah kikakika:[n], kikakiskeh sa:te:pan
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="172.829" endTime="173.771">
<Sync time="172.829"/>
Kakiskeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="173.771" endTime="183.418">
<Sync time="173.771"/>
<Who nb="1"/>
Pero a:mo, a:mo nikelna:miki a:konimeh yo:n titohtokatoya, a:mo nikelna:miki a:koni kitohtokatoya tekiwah. A:mo nikelna:miki.
<Who nb="2"/>
A:mo tikelna:miki.
<Sync time="178.462"/>
<Who nb="1"/>
A:mo ke:man kwali *cuando** se: pili a:mo teh se: kichi:wa kwe:ntah, a:mo teh se: kichi:wa kwe:ntah. A:mo se: ki...,
<Who nb="2"/>
Ka:n teh se: kikwe:ntahchi:wa, aha.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="183.418" endTime="198.747">
<Sync time="183.418"/>
Ma:ski se: etok a, pero a:mo se: kichi:wa kwe:ntah toni mochi:wtok, a:mo, a:mo tik..., a:mo tikta:liah *cui..., cuidado** a:koni
<Sync time="189.22"/>
yo:n katka kitohtokatoya Desiderio katka. Pero yehwa:n yo:n tekitikeh, pero 
<Sync time="193.029"/>
yehwa sah nikmatok yo:n tekitik tati:tah kihtowah pero *más** a:mo nikamtik a:konimeh kitohtokatoyah. A:mo nikmati a:koni kitohtokatoyah. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="198.747" endTime="203.273">
<Sync time="198.747"/>
¿Wa:n ne: wehka:w ke:man pe:wak *escuela** i:pa etokeh nochi tokni:wan tein nika:n cha:nchi:wah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="203.273" endTime="232.131">
<Sync time="203.273"/>
A:mo a:kah etoya, etoya i:pa tehwa:n sah nika:n wa:n yehwa sah nika:n nejó:n Desiderio wa:n Esteban wa:n Bacilios,
<Sync time="208.784"/>
wa:n, wa:n nika:n i:n ka:mpa Melindo Vázquez yetok, Miguel Francisco katka, *me:ro** tati:tahmeh mero katka.
<Sync time="215.195"/>
Ke:mah, yehwa yo:n yetoyah. *Más** a:mo a:kah yetoyah wa:n yehwa Becedas, yehwa yo:n yetoyah. *Más** a:mo a:kah yetoya, ke:mah.
<Sync time="220.402"/>
Etoya ke:meh se: *diez** kalmeh sah yetoyah, ke:mah. Ka:n teh *más** kali katka.
<Sync time="226.541"/>
A:mo ke:meh a:man i:xkich kalmeh etokeh, ke:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="232.131" endTime="239.153">
<Sync time="232.131"/>
I:n tio:pan seko sah katka n' ta:l *o** sa..., ¿*o** se: tokni:w kite:tayo:kolih para mochihchi:w i:n tio:pan tein a:xka:n yetok?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="239.153" endTime="244.684">
<Sync time="239.153"/>
<Who nb="1"/>
Se: sah ta:l, se: sah i:pa etok, de *parcela** tein *difunto** kite:tayo:kolih, yehwa nochi ne: yehwa ne: kite:tayo:kolih no:, 
<Who nb="2"/>
Se: sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="244.684" endTime="260.713">
<Sync time="244.684"/>
tein *difunto** Desiderio nochi yehwa kite:tayo:kolih.
<Sync time="246.762"/>
Ke:mah, pero a:mo ne:pa yetoya tio:pan, ta: yetoya ne: lo:mahtipan. Pero ompa yetoya ata de kalikxit katka ne: kali ata, de kalikxit katka.
<Sync time="252.607"/>
Moke *capilla** katka. Ke:mah. Wa:n *después** ok kinemilihkeh kiye:kta:li:skeh, kwa:ltoki:skeh nika:mpa para, kita:lihkeh de tepa:mit a, *de pilar** ya. Ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="260.713" endTime="263.703">
<Sync time="260.713"/>
¿A:mo tikelna:miki a:konimeh kichihchi:wkeh n' tio:pan?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="263.703" endTime="273.406">
<Sync time="263.703"/>
Pos *difunto** ne: katka ne:n, *difunto** ne:n, *moabuelito** katka, ne:n,
<Sync time="268.701"/>
Mariano Alcántara katka tein *mero**, tein *mero** tati:tah katka, Antonio Alcántara katka, *mero**, *mero** katka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="273.406" endTime="276.342">
<Sync time="273.406"/>
Wa:n Ortíz katka, Ortíz yehwa yo:ni tekitikeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="276.342" endTime="278.792">
<Sync time="276.342"/>
Tein yon kilwia:yah nika:kakini mono:tsaya Antonio Ortíz
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="278.792" endTime="286.401">
<Sync time="278.792"/>
<Who nb="1"/>
Antonio Ortíz ni..., a:mo, Mariano Ortíz, Antonio Ortíz te:okichpil katka. I:n Mariano *mero**, Mariano Mariano Ortíz wa:n, wa:n tati:tah Alberto Galindo katka.
<Who nb="2"/>
ah, Mariano Ortíz
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="286.401" endTime="315.842">
<Sync time="286.401"/>
Yehwa yo:n *mero** kichi:wkeh, yo:n yehwa:n mota:lihkeh *fuerte** mah mota:li tio:pan.
<Sync time="289.348"/>
Mah mochi:wa tio:pan, mah eto. Yehwa yo:ni nikakilia:ya no:má:n ne:chilwia:ya, pos ke:ní:w kinemilihkeh nikilia i:n tio:pan kichi:wkeh.
<Sync time="295.265"/>
Pos i:n kinemilih kihtowa *tocompadre** ne:n,
<Sync time="297.675"/>
Alberto Galindo kihtowa wa:n kinemilih kitowa ne:n Vicedas. Etok Vicedas tati:tah, yehwa yo:ni kinemilih kihtowa ki...,
<Sync time="303.506"/>
mota:lihkeh na:wi tati:tahmeh kihtowa para mah mochi:wa, mah eto tio:pan, kihtowa. Ke:mah. Yehwa:n yo:n kinemilihkeh.
<Sync time="308.91"/>
Yehwa:n yo:ni nikelna:miktok *más** a:mo n'mati ok a:koni yo:n, a:koni *más** yo:n kinemilih, fiska:lmeh a:konimeh yo:n katka. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="315.842" endTime="322.329">
<Sync time="315.842"/>
¿A:mo tikmati, *bueno** xa: tikelna:miktos para mochihchi:w ne: tio:pan tahtankeh nepale:wi:l ka:sá: ika oso nika:n sah moololoh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="322.329" endTime="344.441">
<Sync time="322.329"/>
¿I..., i:n tio:pan? Ke:mah, tahtankeh nepale:wi:l. Tahtankeh, kinimpale:wihkeh pané: San Miguel. San Miguel kimpale:wihkeh.
<Sync time="327.77"/>
Wa:n se: *parte** seki *limosna** tein ki:sak, tein ke:meh yo:n kinemi:ltiah tota:tah, kininemi:ltiah, *ilimosnita** wa:n yehwa ya ika tamahxititiahkeh.
<Sync time="334.243"/>
Ke:mah. Wa:n *caso albañiles** pos
<Sync time="336.852"/>
seki kite:makak *ipropio** tein weli *albañi:lti** pos kite:makak se: *faena** wa:n tein a:mo kitaxta:wihkeh. Mm. Yehwa yo:n. Uhuh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="344.441" endTime="359.215">
<Sync time="344.441"/>
A:xka:n, *bueno**, kihtowah, neh a:mo nikmati, pero kihtowa ke ne: sekopa ne: ihkó:n a:na:l ka:mpa ne: ekintsi:n tekititokeh,
<Sync time="353.683"/>
kihtowah ke oksé: tokni:w kite:tayo:kolih ne: ta:l, ¿a:mo tikmati a:koni kite:tayo:kolih?
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="359.215" endTime="366.626">
<Sync time="359.215"/>
<Who nb="1"/>
Ka:mpa ekintsi:n yetok *escuela preescolar** wa:n ekintsi:n tekititokeh.
<Who nb="2"/>
Kanah. Pero ta i:n kite:tayo:kolih yehwa ya ne: na:nah Consuela Olivarez katka, yehwa kite:tayo:kolih, yehwa *kidona:roh**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="366.626" endTime="400.479">
<Sync time="366.626"/>
Yehwa *kidona:roh**. Yehwa 'ko:wka, tahko ki..., pos i:pa, i:pa tahko, i:pa se: *cacho**, ta: se: *cacho** i:pa ne: okseko *kidona:rohkeh** ya.
<Sync time="372.109"/>
Entó:s moka:w se: *cachito para** yeh *kidona:roh** ya. Ke:mah.
<Sync time="374.874"/>
Kihtowa nani:tah, "Nikdona:roti kit kihtowa i:n eski *para escuela**.
<Sync time="377.877"/>
Kit kihtowa i:n ta: namehwa:n nankimatih toni nankichi:wili:skeh kihtowa pero ke:meh etoya xiwtekiwah i:n mo..., *moabuelito**.
<Sync time="382.78"/>
Pos a:mo kika:wak, tanemilih mah mochi:wa de *escuela de kinder**, ke:mah.
<Sync time="386.214"/>
Wa:n no: kiyo:lmahxitikeh *maestros** no: pos kinilwihkeh ox, ox kwali se: kichi:was kit kilwiah.
<Sync time="390.803"/>
Se: kichi:was kilia, pero pos moneki tekit wa:n moneki mah se: tahtani nepale:wi:l para mah kiye:kpataka:n okseko
<Sync time="395.698"/>
para tikchi:waskeh *porque** tose:lti a:mo tikchi:wah. Entó:s mopale:wihkeh, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="400.479" endTime="429.414">
<Sync time="400.479"/>
Wa:n ne: ahkokopa etok ne: we:ikali tein ne: *bodega** wa:n etok *asoleadero**, ¿ompa no: s... iwa:n mokwitok se: sah ta:l?
<Sync time="410.956"/>
A:mo iwa:n mokwitok ne: de Esteban ne: ta:l.
<Sync time="413.23"/>
Ne: de Esteban ta: ne: *lindero** ke:meh ne: ta:lkwa:tsi:ntan ya, ne: *lindero** ke:meh ka:mpa ika ne: *bodega esquina** ompa ya *lindero** ihkwi:ni.
<Sync time="419.247"/>
Ihkwí:n yahtok ya, ihkwí:n *lindero** yahtok para kiahkomela:wa ya.
<Sync time="422.536"/>
A:mo ne:, ne: *de bodega, de bodega** pané: no: ki...kis...kis... ta: kipia *escritua** ya. Ke:mah, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="429.414" endTime="430.964">
<Sync time="429.414"/>
¿A:koni tikihtowa kite:tayo:kolih?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="430.964" endTime="432.244">
<Sync time="430.964"/>
Ne:n Esteban.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="432.244" endTime="433.295">
<Sync time="432.244"/>
¿Ke:ní:w mono:tsa ta:tsahtsi:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="433.295" endTime="434.495">
<Sync time="433.295"/>
Miguel Esteban Encarnación.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="434.495" endTime="437.88">
<Sync time="434.495"/>
<Who nb="1"/>
Miguel Esteban
<Who nb="2"/>
Esteban Encarnación. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="437.88" endTime="447.437">
<Sync time="437.88"/>
Yehwa kite:tayo:kolih *bodega**, a:mo kite:tayo:kolih ta: no: kiixta:wilihkeh sikie:ra para i..., *ifi:rmah**.
<Sync time="443.778"/>
*Porque** kite:makak *ifi:rmah siempre**. Ke:mah. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="447.437" endTime="460.715">
<Sync time="447.437"/>
Entó:s, ihkó:n xa: teisá: ok tikneki tite:chtapowi:s tein teh tiknekis. *Bueno**, ¿a:mo teh tikmati ok?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="460.715" endTime="461.856">
<Sync time="460.715"/>
<Who nb="1"/>
Aha. Uhuh.
<Who nb="2"/>
¿A:mo tikmati ok?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="461.856" endTime="465.739">
<Sync time="461.856"/>
A:man xite:chtapowi ke:ní:w moto:ka:y, ka:nachi xiwit tikpia,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="465.739" endTime="467.338">
<Sync time="465.739"/>
<Who nb="1"/>
Mm.
<Who nb="2"/>
ka:ni ti..., tinemik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="467.338" endTime="471.074">
<Sync time="467.338"/>
Pos nika:n ninemik, nika:n, nikpia ne:, ninemik *a:ño cuarenta**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="471.074" endTime="479.032">
<Sync time="471.074"/>
<Who nb="1"/>
Itech *milnov..., milcuarenta** ninemik, itech *año**, itech *año cuarenta** ninemik, itech *veinte de noviembre, veinte de noviembre**.
<Who nb="2"/>
*Veinte de noviembre**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="479.032" endTime="487.378">
<Sync time="479.032"/>
¿Ke:ní:w mono:tsa moxola:l?
<Sync time="480.764"/>
Xaltipan, Xaltipan, ompa [...] Xaltipan.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="487.378" endTime="491.877">
<Sync time="487.378"/>
<Who nb="1"/>
¿Ke:ní:w moto:ka:y?
<Who nb="2"/>
María Felicitas Felix, Fuentesilla, mm
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="491.877" endTime="492.507">
<Sync time="491.877"/>
Mm
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="492.507" endTime="493.619">
<Sync time="492.507"/>
Mm.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
