<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Amelia" audio_filename="Xaltn_Medic_MFC307_kowach-xiwit-pahti_2009-09-24-c" version="1" version_date="140918">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="María Ocotlán Fermin Cabrera" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Jeremías Cabrera Ortíz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="594.482666667">
<Turn startTime="0" endTime="435.427" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Tikwi ne: ka..., tiki:xmatih *huiguerilla** xiwit, tikihtowah,
<Sync time="6.763"/>
¿Tiki:xmatih nejó:n xiwit *o** a:mo?
<Sync time="10.303"/>
"A:mo". Kowachxiwit tiki:xmatih, kowachxiwit. 
<Sync time="15.249"/>
Yo:n kowach tikchi:wah ika n' *aceite**
<Sync time="22.169"/>
wa:n ika ne:n tomat wa:n ika pitsot imante:ka.
<Sync time="29.111"/>
Pitsot imante:ka pero de *unto**
<Sync time="32.673"/>
nejió:n ihtik mokalakia ata ne:n pitsot, 
<Sync time="36.526"/>
yo:n mahyá: til..., mahyá: kwa:kowcebo
<Sync time="40.289"/>
pero ihtik yetok pitsot, se: mono:tsa *unto**,
<Sync time="43.236"/>
yehwa ya t'ta:liliah, i:xko t'ta:liliah ya ne:n kowachxiwit
<Sync time="49.187"/>
wa:n ompa t'ta:liliah ya n' tomat wa:n ke:mah tikpoxpi:kih ya m' pili komo *empachado**,
<Sync time="54.475"/>
tikta:liliah *carbonato o** t'ta:liliah ne:n, ne:n tekixkit.
<Sync time="61.092"/>
Tekixkit wel..., wehka:w motekitia, ompa t'te:miliah tepitsi:n t'popotochiliah 
<Sync time="67.714"/>
wa:n tiki:xxakwalowah iwa:n ya ne:n, yehwa yo:n nochi,
<Sync time="71.309"/>
nochi ti..., tiki:xxakwalowah ya para ke:mah komo tikitah pa:tik a ne:n tomatsi:n t'ta:liliah ya nika:n ya m' pili.
<Sync time="81.103"/>
Tikilpiliah wa:n nika:n tikilpiliah, nika:n itahkoya:n wa:n nika:n ixi:kko
<Sync time="89.001"/>
tatampa de n' il..., i..., itilmahtsi:n, mah yeh mah kahsito *icuerpo,
<Sync time="96.228"/>
asi que** kahsi n' *icuerpo*, yo:h *hora** ne: nik..., tikilpiliah.
<Sync time="103.47"/>
Tiki:xtiliah mo:stika, ton *tanto hora**, komo ekintsi:n t'ta:liliah, yo:n mo:stika yo:n *hora tikixtiliah,
<Sync time="111.149"/>
entó:s komo tiki:xtilia n' imani:n ti..., mo:stika ne: niman tikita ne:n xiwit,
<Sync time="119.011"/>
ihsanakatok, wa:ki wa:n tomatsi:n no: *igual**, no: wa:ki.
<Sync time="126.472"/>
Nochi, nochi wa:ki, wa:ki *porque** kina:miki m' pili
<Sync time="131.672"/>
pero komo sayoh a:tatstiak a:mo kina:mik m' pili.
<Sync time="138.257"/>
A:mo kina:miki wa:n de a:mo kina:miki pos sepa t'patiliah,
<Sync time="143.691"/>
tikpatiliah yo:n tomat wa:n t'ta:liliah *aceite** ya.
<Sync time="149.0"/>
T'ta:liliah n' *aceite**, koma:mo kina:miki *unto** t'ta:liliah *aceite
<Sync time="153.945"/>
o** komo ihtitoto:niktsakwik m' pili tikta:liliah *unto** no: 
<Sync time="158.525"/>
pero yehwa sah, *unto** ika kowachxiwit, tiksowiliah ipoxko,
<Sync time="165.439"/>
a:mo ika tomat, iwki sah, entó:s komo kwaltsi:n, kwaltsi:n tewa:kik, yehwa sah.
<Sync time="172.426"/>
Mah tewa:ki, mah a:mo ne:, mah a:mo nejó:n ki..., mah a:mo ne: xika:wa mah, mah a:tia,
<Sync time="183.497"/>
nochi tewa:ki n' ika:n, tewa:ki i:xpampa, ye:kkwali moka:wa ya [pil]kone:t.
<Sync time="189.973"/>
No: *contento** ya yetok a m' pili, ne:nentok a.
<Sync time="194.349"/>
Ke:mah, ihko:ni yo:n, *asi que** tikpahtia ya 
<Sync time="202.685"/>
no: *igual** tikwida:rowa ya, ke mah a:mo moxwiti ok
<Sync time="206.426"/>
*o** mah a:mo ihtitoto:nik kalaki ok
<Sync time="209.38"/>
*o** mah a:mo mosese:li de ikwitapan para a:mo *después** ata ki:sa n' *itripa**.
<Sync time="214.872"/>
A:xka:n a:mo a:kah kipasa:rohtok de nochi no:ya:n pilimeh,
<Sync time="218.941"/>
a:mo a:kah kipasa:rohtok, ke:mah.
<Sync time="223.229"/>
*Lo más, lo más, lo más, siempre** nochi achi kwali m' pilimeh
<Sync time="228.006"/>
pero *antes** ki:saya ikwitaxkol *o bien** se: siwa:t ki:saya *imatriz**.
<Sync time="234.46"/>
Ke:mah wa:n nejó:n semi *fiero porque** nejó:n *matríz** komo ki:sak ...
<Sync time="239.82"/>
*porque** a:mo tein..., komokie:rah ok tikpiahtia ok.
<Sync time="243.087"/>
Tikpahti:s pero a:xka:n ika op..., ika ne:n tateki:li:s a
<Sync time="248.688"/>
*operación** ya, mm. Wa:n ne: ke:man a:mo. Ne: ke:man tikwiah n' talkwitaxkol
<Sync time="257.461"/>
wa:n tiktewa:tsa. N' ta:lkwitaxkoltsi:n, yo:n ta:lihtik ata mochi:wa se: mahyá: *lombrices**.
<Sync time="265.286"/>
Yo:n 'tewa:tsaskia se: *bolita** wa:n ke:mah t'momoxowa, t'momoxowa, t'momoxowa,
<Sync time="272.09"/>
ke:mah xikwi a ne:n *aceitito** wa:n tikta:lilia wa:n 'ta:lilia ya m' pili.
<Sync time="278.42"/>
Komo pili, komo we:i t'ta:lilia ya, 'na:ltope:wa ika ikwitaxkol.
<Sync time="285.042"/>
Tikna:ltope:wa ika ikwitaxkol wa:n mahyá: yo:n ompa tepitsi:n ihkwí:n timoma:popo:wte:wa
<Sync time="292.211"/>
para mah moka:wa yo:n okwiltsitsi:n *porque** mikih wa:n tewa:kih.
<Sync time="297.411"/>
Entó:s timoma..., ke:meskia ompa ihkwí:n timoma:po:powa ya
<Sync time="301.262"/>
wa:n m' pili tikilpia *fuerte** ya. Tikahkotila:na ya n' tilmahtsi:n,
<Sync time="306.316"/>
i:ka:n wa:n ii:xpampa para mah kimahpacho itech ne:n i... *icolita**.
<Sync time="312.602"/>
Mm, ihkó:n para, para t'mati ke kina:mikis mopili
<Sync time="319.625"/>
*porque** ki:sa *itripa** wa:n *tripa** ki:sa pos nió:n para xiow *baño**
<Sync time="327.669"/>
Tia:s *baño** iwa:n wi:tsa, tias: *baño** iwa:n wi:tsa.
<Sync time="332.008"/>
Ke:mah, yo:n, yo[n], tak a:mo ke:man pasa..., we:noh a:mo ke:man tikita de yo:n,
<Sync time="338.046"/>
"mela:w. De yo:n ki:sa n' *tripa**, ne: ke:man semi onkaya, ki:sa ya, ki:sa n' *tripa**".
<Sync time="346.965"/>
Mm, a:man a:mo, *cosa de tripa** a:mo ki:sa.
<Sync time="353.696"/>
Siwa:meh *siempre** seki, seki *porque** seki a:mo timokwida:rowah. "A: pos nikwiti nokow.
<Sync time="360.026"/>
Nikchi:w a *quince dias**, ekintsi:n niow nikwiti nokow a,
<Sync time="363.512"/>
nikchi:w a *veinte dias o** se: me:tsti a, pero a:mo mela:w,
<Sync time="369.04"/>
ka:mpa se: mojode:rowa se: yehwa, komo tima:ka:wik nika:n i:n tepitsi:n *porque** ki:sati *momatriz**.
<Sync time="378.324"/>
Mm, ke:mah. Koma:mo timokwida:roh, ma:ski tikwiti:w mokow pero ximotili:nti *fuerte**
<Sync time="387.863"/>
a:mo teh mitspasa:rowa. Mm, ihko:ni yo:n.
<Sync time="397.453"/>
Ne: ke:man telmiak titahyowihkeh, [ti]tahyowihkeh wa:n no: ne:chpasa:rohka neh pero neh nipahtik
<Sync time="406.46"/>
*porque** se: ... Neh ne:chne:xtilihkeh wa:n a:xka:n ihkó:n nikimpahtia tein ihkó:n mochi:wah,
<Sync time="411.477"/>
nikintila:na parahko ihkó:n ika noma:tsi:n, ihkó:n pero *fuerte**.
<Sync time="417.151"/>
Nikintila:na wa:n ke:mah nikintamo:tilia *parche**, nikintili:ntia nika:n,
<Sync time="422.059"/>
ika yo:n kina:miki, mm. ¿Oksé:, yehwa ya *o** ... ?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="435.427" endTime="443.362">
<Sync time="435.427"/>
¿Ka:nachi to:nal kwali se: kitekiti:lti:s a siwa:t? 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="443.362" endTime="556.44">
<Sync time="443.362"/>
Pos *hasta, a veces hasta tres meses**
<Sync time="448.27"/>
para kwali teisá: kichi:was a, kwali mokwahkwawi:s a,
<Sync time="453.448"/>
kwali kima:ma:s a teisá: ihkó:n eti:k, tepitsi:n, *hasta tres meses**.
<Sync time="460.909"/>
De *tres meses** pos kwali mokwahkwawi:s a,
<Sync time="466.072"/>
kwali ihkó:n ... pos ne: wehka:w tikma:ma:yah topili wa:n t'ma:mayah toa:w *o** to..., *o** totilmah komo titapa:katih wehka.
<Sync time="475.101"/>
A:man ke we:noh, ke nochi *cerca** n' a:ts:n,
<Sync time="478.259"/>
mm, *porque** neh nitaskaltih nochi a:taw nitapa:kaya, nika:n nopili
<Sync time="486.485"/>
*o bien** nika:n nopili, nika:n notilmah, tatampa noa:w.
<Sync time="490.752"/>
Ihkó:n neh nipano:k, *por eso** nimojode:rohka se: *viaje porque tiempos** taa:wa:kia,
<Sync time="499.161"/>
niah nitapa:kato, nika:n nopilkone:w, nika:n notilmah, tatampa noa:w,
<Sync time="505.309"/>
ke:meh ne: ke:man tekitia tso:tsokol, ¿Tiki:xmati tso:tsokol?
<Sync time="509.342"/>
Pos yehwa yo:n tehwa:n tikwiah *antes**, mm. Mah ma:kwali sah, a:mo teisá:, tiowih,
<Sync time="516.511"/>
Ke:mah, tiowih tikwitih toa:w, tiowih tikwitih tokow,
<Sync time="520.362"/>
pos neh se: *temporada** nimotanawihka no: ika yo:n,
<Sync time="524.286"/>
no: ne:chpasa:rohka pero nipahtik, *primero dios**, a:mo ika nimikik.
<Sync time="531.09"/>
Mm, *mismo nopartera** ne:chpahtih *por eso** nimomaka kwe:ntah ke:ní:w se: k..., ke:ní:w se: kichi:wa *trabajos**
<Sync time="541.03"/>
Mm, ¿Yehwa sah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="556.44" endTime="594.482666667">
<Sync time="556.44"/>
<Who nb="1"/>
Mm, Nehwa? María Ocotlán Fermín Cabrera, mm. *Sesenta y seis, nicumpli:ro:ti sesenta y seis, veinticinco de diciembre**, mm.

<Who nb="2"/>
Ke:ní:w, ke:ní:w timono:tsa. *Moapellidos**. Fermín Cabrera. ¿Ka:nachi xiwit tikpia? Sesenta y seis. De kan [tehwa].
<Sync time="583.106"/>
<Who nb="1"/>
Xa:ltipan, mm. Xaltipan, *perteneciente** Tzibacapan pero Xaltipan niyo:lik, mm.
<Who nb="2"/>
Xaltipan.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
