Pos ne: se: kikwi ne:n pahtsi:n, se: pili *o** ma:s[ki] se: we:i komo mitskwik toto:nik wa:n tsakwik moihtik ne:n toto:nik wa:n a:mo wel tiow *bańo** ok, nió:n de *uno**, nió:n de dos, entó:s ne: *este**, tikte:mowa o:me *blanquillo** wa:n tikte:mowa ne: xo:chitsi:n wa:n tikchi:wa *pedacitos, pedacitos** tikchi:wa. Wa:n ke:mah tiki:xtilia ya n' ista:kka ne:n *blanquillo**, ke:mah tikta:lilia ne:n ... kwaltsi:n tikma:nelowa ihkó:n wa:n ke:mah tikwia ne:n a:kohkoxiwit wa:n se: t'ta:lilia nika:n m' pili, mero ... pili *o** we:i, nika:n i:n, *mero frente**, ixi:kko wa:n se: t'ta:lilia nika:n wa:n tikilpia. Mochi:wa ke:meh ... komo kina:mik, mochi:wa ke:meh *chichiarrón**, tewa:ki. Tewa:ki n' xo:chit wa:n tewa:ki xiwit, żKe:yeh?, *porque** kipanki:xtia toto:nik. Mm, yo:n kipanki:xtia toto:nik wa:n se: t'ta:lilia nika:n, *frente** de n' *icab...**, itsontekon. Ompa t'ta:[li]lia itech itsontekon wa:n se: 'ta:lilia nika:n ikechkochtan, no: *igual**, koma:mo kisenkwi se: *hoja**, tikwi tahko. Tahko t'ta:lilia wa:n ta..., ne: tikpi:ki a ne:n xo:chitsi:n ika ne:n piotetsi:n wa:n yehwa ne:n xiwtsi:n wa:n tikta:lilia nika:n ikechi:ka:n wa:n t'ta:lilia nika:n itech *icabeza** ke:mah tikilpilia. Tikilpilia nika:n wa:n tikilpilia nika: pe[ra] a:mo, a:mo ki:sa, ke:mah tikochte:ka ya komo pili. Komo se: yeh pos pos no: *hasta** no: se: kochtiw *porque** ke:yeh komo mitsna:miki, tikochtia:ti. Ke:mah, tikochtia:ti wa:n timose:wi:ti *o a ver** ke:ní:w, mm. Ihko:ni yo:n ne: xo:chitsi:n motekiti ika wa:n okseki komo *más** seki, seki ata semi se: oli:ni de se: itsontekon wa:n totomoka mahyá: mits..., mahyá: ihkó:n, ihkó:n wa:n nika:n mitskokowa, tikwi n' *sabila**, tikwi n' *sabila** wa:n tikchi:wa yehwa se:, se: ne:n *mismo** yehwa n' *sabila** ihkó:n tikwahwa:na ne:n yo:n iihtikyo wa:n ke:mah ne: tikwi a se: xiwtsi:n. Tikwi se: xiwtsi:n *lo que tein, tein *tanto takwis nika:n *o bien** se: *hoj[a]**, yehwa *mismo** ne:n tikiliah a:ko:kohxiwit *o** ne:n ista:kih..., ista:kkilit ata yo:n mochi:wa mahyá: *campanita**. Ista:k im..., xo:chit pero n' ima:yo we:weyak ihkó:n. Yeh i:xko tikta:lia wa:n timolpilia nika:n, tikilpia nika:n, ke:yeh tikilpi:s nika:n, *porque, porque** mah ki:x[ti] itso..., toto:nik. Wa:n se: t'ta:lilia nika:n, nika:n motankwa:ko tikilpia ika *mismo** yehwa no: yo:n xiwit, kwaltsi:n tikilpia nika:n wa:n sepa seko no: nika:n. Wa:n komo weli ... A:mo mitska:wa, entó:s tikilpia ya mo..., moxokpal tikihtowah, moxokpal. Tikilpia se: *bola** ni:nipaka nochi wa:n kipia ke mitska:was ika nejó:n *sabila**. Ika *sabila**, a:mo teisá: moneki *más** pahti, yehwa sah ne:, tikwi ne:n *sabila** tein yo:n we:i ihkó:n wa:n tikteki *pedacitos**. Koma:mo *mismo sábila** tikwi wa:n tikwawanilia tepitsi:n wa:n nepa 'ta:lia ika se: *trastesito** wa:n ompa tik..., tikpia ya yo:ni wa:n *sábila** tiki:x..., ke:meskia tiki:xra:raya:rowa ihkó:n wa:n *mismo** yeh timosowiliah nika:n. Mochi:wa *sábila** ke:meskia tamanal, ke:meskia yo:n tikmanak wa:n ximota:lili nika:n mokechkochi:ka:n oksé: no:, ki:xna:mikti, wa:n nejó:n ika te:tamati:lia se: itsontekon wa:n toto:nik ki:xtia. *Igual** ne: xo:chitsi:n, ki:xtia toto:nik, koma:mo, koma[mo] mitsna:miki tikwi tomat. Tikwi a n' tomat wa:n t'chi:wa se: ... mahyá: tik..., tikma:pa:ta tikihtowah, tikma:pa:ta kwaltsi:n ihkó:n, mochi:wa a:yemachtsi:n, yemaxtsi:n. De yo:n yemaxtsi:n entó:s tikoyo:nia tepitsi:n. Tikoyo:nia tepitsi:n yo:n yemaxtsi:n wa:n ke:mah ihkó:n tikitki ihkó:n, ihkó:n *parejo, hasta** nika:n. *Parejo** nika:n ikwitapan, moi:ka:n para mometsko, *parejo**, koma:mo ahsik se:, tikwi o:me, *parejito** timoxakwalowa, ke:mah ne:pa x'ta:lia, x'take:nti kwaltsi:n wa:n x'tsompacho. Ika yo:n sepa t'machili:s kikwi ne: mi:to:ni:lis . Kikwi mi:to:ni:lis wa:n ke:mah *al ratito** me:was kwali a, a:mo teh kikokowa ok. Ihko:ni yo:ni. Pos se: kineki se: pahtis ika teisá: *natural** sah, yehwa saha yo:ni Mm, 'mattiw xo:chit, ne:n xo:chit de *castilla** wa:n yehwa ya ne:n ... yehwa ya pio:tetsi:n tein yo:n ista:k. Mm, wa:n komo ... neli *sábila** no: *igual**, no: ki:xtia toto:nik, ke:mah *o** ta:ká:n, ta:ká:n ne:, tikihtowah mits..., mitskwi ne:n kwah..., kwohkwowti:lis , entó:s ne:, pe:wa ihkó:n se: tik..., [tik]pa:ta nejó:n *limón** 'pa:tska sikie:ra se: na:wi ika se: *trastesito** ke:meh yo:n wa:n ke:mah tik..., tikte:kilia tepitsi:n *refinito** wa:n ke:mah ximopahpacho ya, ihkó:n. Mopahpacho *parejito, parejito** pero *hasta** motsontekonko, *hasta** itech *mocaderita, parejo** wa:n ke:mah ximote:ka, ximose:wi, tikitas mitska:was n' toto:nik. Ihko:ni yo:ni para a:mo ne:, a:mo monekis ne: *tienda** tikwiti:w se: *quinientos pesos** tika:wati:w *por** se:, se: pahtsi:n, ihko:ntsi:n, ika yo:n na:wi *limón o** tomatsi:n, yoni sah. Mm, yehwa yo:ni. Wa:n ke:mah ne: komo tikita ne: kikaxa:nilih ya n' toto:nik, a:mo tik..., a:mo tika:ltia ika ne: a:t sah to..., sese:k, ta: tika:lti:s ika ne:..., neka..., yo:n nekaxa:ni:l. Nikaxa:ni:lxiwtsi:n tikmana, ma:ski se: ko:ntsi:n ihkó:n sikie:ra para ika xikahpeta pero a:mo, a:mo nejó:n teisá: *más** tikwis, i:pa yehwa sah nekaxa:ni:l wa:n komo tiknechikowa xiwtsi:n pos iwa:n tikma:nelowa ya, ke:mah xika:ltia para mah a:mo, mah a:mo mokaxa:ni. Mah a:mo motanawi tikihtowah, ihko:ni, mm. No: *igual** komo ta:ká:n mitskwi sehsekwi:lis , *porque** ata, *a veces** te:kwi sehsekwi..., mahyá: se: wiwiyoka *o** se: sekwi ma:ski a:mo, ma:ski a:mo kiowtok *o** a:mo tasese:ya mahyá: yo:n pe:wa tisekwi. Pe:wa tisekwi *porque** ke:meh *a lo... , por lo mismo** de mitskwiti toto:nik, entó:s yo:n niman xik..., nima:n xitai se: tahko limo:ntsi:n para mah, mah kwa:..., ke:meskia mah ki..., mah mitschipa:wati moihtik. Mah mitschichipa:wa moihtik para yo:n tahko limo:ntsi:n niman t'machili:s komohkó:n tamati:ya, mitska:was sehsekwi:lis , komo niman timoxakwalowa n' tomat no: *igual** para *con eso** yo:n tomatsi:n yehwa *mismo** mitschipa:was sepa. Ihko:ni yo:ni m... se: panowa ika nejó:n kokolis, ko..., ihkó:n te:chiskaltihkeh tehwa:n *antes**, a:mo tiki:xmatiah teisá: koyo:pah, nió:n tiki:xmatiah ton titai:skeh se: *pastilla**. Neh a:mo, neh ne:chkwika se: kokolis kil[wiah] tonawis, a:mo ne:, a:mo ne:chkowilihkeh nió:n se:, nió:n se: witsti de koyo:tapahti:lo:ya:n . A:mo, *únicamente** nitai:ka ne:n tikiliah n' tio:kowit, tio:kowxiwit, wa:n a:mo ne:chka:waya, a:mo ne:chka:waya nejó:n kokolis *o** sepa ne:chkokowa n' *fiero** ihkó:n nimotsetselowa *fiero**, pos kikwik ne:n note:iskaltihka:w ne:n not..., not..., notilmahtsi:n, ihkó:n nochi kiahkokepak nokami:sah wa:n sepa sah ne:chtoya:wilih n' a:t. Ne:chtoya:wilih *mismo** yehwa yo:n xiwa..., xiwa:tsi:n. Ne:chtoya:wilih pero ika *ganas** ne:chte:kilih, *hasta todavia** "aw", kihtowa, para *con eso** mah ne:chka:wa nejó:n kokolis, ika yo:n ne:chka:wak, kimowtih. Komo ika nemowtil mitskwik, ika nem..., mitsmowti:s para mitska:was. Mm, [neh nimitsilia] nejó:n semi *malo**, nejó:n kokolis katka, ekintsi:n a:mo tei, *cuando** neh nimoskaltih onkaya ok, timotsetselo:s wa:n timotahtamo:tas *parejo**, ma:ski na:wi *cobija** tikpias pero tisekwis. Mm, pero yehwa ika ne:chka:wak, n' tio:kowit, kiliah *cedro**, yehwa ne:ni ne:chmakakah n' ta:tahmeh ka:mpa nimoskaltihka komoke neh pos ne:chiskaltih se: komoke *ihermano** no:má:n. Ke:mah, yehwa neh ne:chiskaltih, a:mo ne:chiskaltih se: a:kin. A:mo no:má:n, a:mo no:pá:n, nopopasi:toh a:mo nemik, no: momikilih pero ipa: kipia ya *ipareja**. Pero ihkó:n tankeh, pero nimoskaltih, *primero dios**, nimahokwik, paro a:xka:n no: ... Nohma nika:n ni..., nitatsakwilihtinemi mm, ke:mah. żOkseki, okseki tahto:l?